Έχετε ακούσει τη «θεία Λένα»; Οι μεγαλύτεροι σίγουρα. Αν και η Αντιγόνη Μεταξά-Κροντηρά είναι κάτι πολύ παραπάνω από μια vintage ανάμνηση. Ήταν η γυναίκα που εδραίωσε αυτό που θα λέγαμε σήμερα «παιδική ψυχαγωγία». Και σε χρόνια που κάτι τέτοιο ήταν άγνωστο πεδίο.
Και όλα τα παρακάτω που κατάφερε ήταν με βαθύτατη γνώση και αγάπη προς το αντικείμενό της. Γιατί η «θεία Λένα», το ραδιοφωνικό και τηλεοπτικό alter ego της μικρόσωμης κυρίας Αντιγόνης, αγαπούσε τα παιδιά και τα σεβόταν. Κοινώς δεν πρόσφερε γνώση και ψυχαγωγία ευκολίας στα παιδιά, αλλά ουσιαστική γνώση και με αισθητική στο αντικείμενο της.
Δεν θα ήταν υπερβολή να λέγαμε ότι η Μεταξά ήταν η μητέρα όλων των παιδιών που την άκουγαν, την διάβαζαν και την έβλεπαν.
Όταν υπάρχουν οι βάσεις…
Η Αντιγόνη Μεταξά γεννήθηκε το 1905 και ήταν κόρη του εκπαιδευτικού Γιώργου Μεταξά. Το Κροντηρά προέκυψε στην πορεία από τον σύζυγό της Κώστα Κροντηρά, συγγραφέα αλλά και ραδιοφωνικό σκηνοθέτη. Αυτό με το διπλό επίθετο δείχνει και πόσο μπροστά ήταν για την εποχή της, αφού τότε οι παντρεμένες γυναίκες έπαιρναν το επίθετο του συζύγου τους. Όπως επίσης δεν ήταν και σύνηθες οι γυναίκες να σπουδάζουν εκείνα τα χρόνια.
Η Αντιγόνη Μεταξά σπούδασε παιδαγωγικά στο Παρίσι και υποκριτική στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών. Σε ηλικία 20 ετών, το 1925, ανέλαβε πρωταγωνίστρια στο θέατρο Τέχνης του Σπύρου Μελά, καθώς και στα «Διονύσια» του Αιμίλιου Βεάκη.
Στην πορεία παντρεύτηκε τον Κώστα Κροντηρά, ενώ το 1933 έρχεται στη ζωή η κόρη τους Λήδα. Είναι η χρονιά που η Μεταξά κάνει το μεγάλο τόλμημα να επενδύσει στο άγνωστό τότε παιδικό θέατρο. Το κτήριο όπου γινόντουσαν οι παραστάσεις ήταν στο κέντρο της Αθήνας, στην οδό Ιπποκράτους, ενώ οι πρόβες γινόντουσαν στη σχολή Μεταξά.
«Το θέατρο του παιδιού», ή «Παιδικό θέατρο», όπως ήταν η ονομασία του –λειτούργησε χωρίς διακοπή ως την επιβολή της γερμανικής κατοχής, τον Απρίλιο του 1941.
Η ηρωική πλευρά
Από το 1938, η Αντιγόνη Μεταξά, άρχισε να εργάζεται στον Ραδιοφωνικό Σταθμό Αθηνών ως τακτική συνεργάτιδα και από το 1942 μέχρι το 1966 διευθύντρια της καθημερινής «Ώρας του Παιδιού». Ήταν τότε που χρησιμοποίησε το ψευδώνυμο «Θεία Λένα».
Φυσικά τα χρόνια της γερμανικής κατοχής, τα πάντα στη ραδιοφωνία ήταν υπό τον έλεγχο των Γερμανών κατακτητών. Σύμφωνα με μαρτυρία της κόρης της, πολλά χρόνια αργότερα μέσα από τα παραμύθια, τα παιχνίδια και τα μαθήματα που μεταδίδονταν από την εκπομπή της προσπαθούσε να ξεφύγει από τη λογοκρισία και να περάσει μηνύματα που απευθύνονταν προς τους Έλληνες στη Μέση Ανατολή.
Και φτάνουμε στα χρόνια της τηλεόρασης, αλλά και της χούντας. Το 1967 η Αντιγόνη Μεταξά, δημιούργησε το πρώτο ελληνικό παιδικό τηλεοπτικό πρόγραμμα. Και εδώ είχε επαναληφθεί το σκηνικό με τους τότε λογοκριτές. Όπως είχε πει σε μετέπειτα τηλεοπτική του συνέντευξη, ο ηθοποιός Πάνος Χατζηκουτσέλης είχε συμβεί το παρακάτω σκηνικό: Σε ένα επεισόδιο ήταν να αναφερθεί η Χάρτα του Ρήγα Βελενστιλή, ένα από τα πιο σημαντικά έργα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού.
Ο λογοκριτής της χούντας, αξίωσε να την αποκαλέσουν σκέτο «Χάρτη». Τότε η μικροκαμωμένη Αντιγόνη Μεταξά τον έβαλε στη θέση του, εξηγώντας με αυστηρό ύφος την ιστορική σημασία του έργου.
Η αναγνώριση
Το έργο της Μεταξά, δεν σταμάτησε στο ραδιόφωνο. Υπήρξε η συγγραφέας 54 παιδικών βιβλίων, ανάμεσα σε αυτά και της εξάτομης Παιδικής Εγκυκλοπαίδειας καθώς και της Εγκυκλοπαίδειας της Ελληνικής Μυθολογίας για παιδιά. Παράλληλα ηχογράφησε δίσκους βινυλίου με παραμύθια και τραγούδια. Για το σύνολο του έργου της βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών.
Η Αντιγόνη Μεταξά-Κροντηρά, έφυγε σαν σήμερα το 1971. Μόλις στα 66 της χρόνια. Την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, ίσως να αντιμετωπίζεται απαξιωτικά το έργο της, από ανθρώπους ημιμαθείς. Όμως μπορεί ο καθένας να καταλάβει πως αυτή η γυναίκα πριν, σχεδόν από έναν αιώνα, έγινε η καλή νεράιδα των παιδιών. Με γνώση, αγάπη και αισθητική. Και όπως έλεγε και εκείνη στη ραδιοφωνική της εκπομπή, όταν έφτανε στο τέλος: «Τώρα πέρασε η ώρα, φεύγουμε κι εμείς παιδιά, κι αύριο την ίδια ώρα θα τα πούμε με χαρά».
Σπύρος Δευτεραίος
