«Τα ωραιότερα της Πόλης» θεωρούνται τα ερείπια της Παναγίας Παραμυθίας, του ναού που εκλαμβάνεται ως ένα σύμβολο της ενότητας της σλαβόφωνης ορθοδοξίας με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, κοντά στο Μετόχι του Πανάγιου Τάφου, κάτω από τη σκιά της Μεγάλης του Γένους Σχολής.
Όλη η περιοχή ήταν κάποτε ιδιοκτησία των ηγεμόνων τους Βλαχίας – εκεί ήταν χτισμένα τα παλάτια τους, τα σαράγια, γι’ αυτό και ο ναός έγινε ευρύτερα γνωστός ως Βλάχσαραϊ.
Στην Παναγία Βλάχσαραϊ γίνονταν στέψεις και εκκλησιάζονταν οι Γκίκες, οι Σούτσοι και οι Κατακουζηνοί, άνθρωποι πανίσχυροι, σαν τον Μιχαήλ Κατακουζηνό τον «Σεϊτάνογλου», ο οποίος υπήρξε προσωπικός φίλος του μεγάλου Βεζύρη Σόκολη (1560-1575). Είχε το μονοπώλιο του αλατιού, όταν όμως η τύχη του άλλαξε με εντολή του Μουράτ Γ’ τον απαγχόνισαν στη μεγάλη πόρτα του ανακτόρου του, στην Αγχίαλο.
Το 1587 έγινε Πατριαρχικός Ναός, μετά τη Μονή της Παμμακάριστου, επί Ιερεμία Β’. Το 1593 εκεί ανακηρύχθηκε το αυτοκέφαλο της Ρωσικής Εκκλησίας, εκεί αποφασίστηκε και η εφαρμογή του νέου ημερολογίου.
Καταστράφηκε από φωτιά το 1640 και το 1730. Ανοικοδομήθηκε το 1730 και στα τέλη του 18ου αιώνα σώθηκε από θαύμα, από άλλη πυρκαγιά. Στα μέσα του 19ου αναστηλώθηκε. Το 1970 κάηκε ολοσχερώς.
Μια νέα εποχή ανατέλλει
Μετά από μια μακρά περίοδο εγκατάλειψης και ερήμωσης, η εκκλησία της Παναγίας Παραμυθίας περνά σε μια νέα εποχή, η οποία εμφορείται από την ανάγκη διάσωσης και αποκατάστασης του συγκροτήματος συνολικά.
«Σε μια περιοχή που η ιστορικότητα και αδιάλειπτη παρουσία του ελληνορθόδοξου στοιχείου γίνεται φανερή μέσα από τους ναούς και τα εκπαιδευτικά μας ιδρύματα, μοναδική επιλογή όλων μας είναι η διατήρηση και η παράδοση στην επόμενη γενιά αλώβητων και αποκατεστημένων όλων ανεξαιρέτως των κληροδοτημάτων μας» σημειώνει το Οικουμενικό Πατριαρχείο σε ανακοίνωσή του.
Το έργο τεκμηρίωσης και προστασίας ξεκίνησε το 2022 υπό τον εποπτεία του καθηγητή Αλεσάντρο Καμίζ της Σχολής Αρχιτεκτονικής και Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου Özyeğin.
Στο πλαίσιο των εργασιών που χρηματοδοτούνται από το υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, αρχικά έγινε η τρισδιάστατη ψηφιακή αποτύπωση του χώρου και τον Νοέμβριο του 2023 ξεκίνησαν οι εργασίες επιτόπιας έρευνας, τεκμηρίωσης, προστασίας και διάσωσης με την απαιτούμενη άδεια.
Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, απομακρύνθηκαν τα απορρίμματα από το χώρο και αποκαλύφθηκαν τα αυθεντικά δάπεδα του ανώτερου επιπέδου του μνημείου. Σε συνεργασία με ειδικούς του Πολυτεχνείου Κωνσταντινούπολης (İTÜ), με γεωραντάρ ερευνήθηκαν τα υπόγεια στρώματα εντός και γύρω από το ναό, και ήρθαν στο φως προγενέστερα δομικά και διακοσμητικά στοιχεία.
Επίσης, ειδικοί από το Πανεπιστήμιο Καλών Τεχνών Mimar Sinan (MSGSÜ) αφού εντόπισαν χρώματα και διακοσμητικά μοτίβα στους τοίχους της εκκλησίας, έδωσαν τις προτάσεις τους για τις απαιτούμενες εργασίες συντήρησης.
Με γνώμονα τη σπάνια και πολυεπίπεδη ταυτότητα τού συγκροτήματος της Παναγίας Παραμυθίας, και με σκοπό τη διατήρησή του μέχρι τις εργασίες αποκατάστασης, καθώς και τη δυνατότητα πρόσβασης του κοινού, προβλέφθηκε επίσης η κατασκευή προσωρινού στεγάστρου πάνω από τα ερείπια. Έτσι, πριν από λίγες ημέρες ξεκίνησαν οι εργασίες θεμελίωσης υπό την εποπτεία του Αρχαιολογικού Μουσείου της Πόλης.
Το στέγαστρο σχεδιάστηκε για να χρησιμοποιηθεί και κατά τη φάση της ολικής αποκατάστασης ναού και των πέντε κελιών που βρίσκονται γύρω από αυτόν.
