Τριακόσμια εξήντα έξι χρόνια χρειάστηκαν για να επιστρέψει η Ακρόπολη των Αθηνών από τουρκικά σε ελληνικά χέρια.
Η Άλωση της Ακρόπολης των Αθηνών από τους Έλληνες έγινε στις 10 Ιουνίου 1822 και σήμανε τη λήξη της πολιορκίας της που είχε αρχίσει περίπου επτά μήνες νωρίτερα.
Η συνθήκη παράδοσης του φρουρίου υπογράφηκε στις 9 Ιουνίου 1822 και σαν σήμερα παραδόθηκε στους Έλληνες. Η τουρκική σημαία είχε υψωθεί στην Ακρόπολη των Αθηνών το 1456.
Η πολιορκία της Ακρόπολης από τους Έλληνες άρχισε στις 5 Νοεμβρίου 1821, σχεδόν ταυτόχρονα με την απελευθέρωση της Αττικής. Στην Ακρόπολη είχαν ταμπουρωθεί περίπου 2.500 Τούρκοι στρατιώτες με τις οικογένειές τους. Παρά τις ελληνικές προσπάθειες οι Τούρκοι κρατούσαν καλά ενώ είχαν και πολεμοφόδια. Η μεγαλύτερη ελληνική επιτυχία ήταν η κατάληψη της θέσης Σερπεντζέ από όπου συνέχισαν να επιχειρούν για να ανακαταλάβουν την Ακρόπολη. Μάταια όμως. Το μόνο που φαινόταν να επηρεάζει τους Τούρκους ήταν η λειψυδρία.
Στις αρχές του 1822 στενεύει ο κλοιός γύρω από την Ακρόπολη. Τον Μάρτιο έρχονται νέα επικουρικά σώματα προς ενίσχυση των πολιορκητών. Έφτασε μάλιστα και ο Φιλέλληνας Ολιβιέ Βουτιέ να βοηθήσει, μαζί με 30 Γερμανούς και τον υπονομοποιό Κωνσταντίνο Χορμόβα. Οι φιλέλληνες αυτοί έστησαν τέσσερα πυροβόλα στην Πνύκα, για να βάλλουν κατά της Ακρόπολης. Στις ενισχύσεις συμπεριλαμβάνονταν χωρικοί της Αττικής, πολλοί Επτανήσιοι, κυρίως από Κεφαλλονιά και Ζάκυνθο, καθώς και Κυκλαδίτες, κυρίως από τη Νάξο. Αρχηγός των νησιωτών ήταν ο Χριστόδουλος Ραφτόπουλος.
Ο Βουτιέ, εν τω μεταξύ, άρχισε να βάλλει με τα πυροβόλα του κατά της Ακροπόλεως. Γρήγορα, όμως, αντικαταστάθηκε εξ αιτίας της αστοχίας των βολών του. Το ίδιο χρονικό διάστημα, ο Χορμόβας άρχισε να κατασκευάζει υπόνομο κάτω από την τρίτη πύλη της Ακροπόλεως, με σκοπό να την γκρεμίσει.
Στις 18 Απριλίου, έγινε πρόταση στους Τούρκους να παραδοθούν και όταν εκείνοι αρνήθηκαν, οι Έλληνες ανατίναξαν την τρίτη πύλη του κάστρου μέσω του υπονόμου. Βλέποντας το ρήγμα του τείχους, οι Τούρκοι συγκεντρώθηκαν εκεί για να μην αφήσουν τους αντιπάλους τους να εισέλθουν στην Ακρόπολη απ’ αυτό, αναγκάζοντας τους Έλληνες να διενεργήσουν επίθεση σ’ εκείνο το σημείο. Εκτυλίχθηκε τότε άγρια μάχη, στην οποία και οι δύο πλευρές πολέμησαν με γενναιότητα. Για το θάρρος και τον αγνό ηρωισμό τους, μάλιστα, διακρίθηκαν οι φιλέλληνες. Τελικά, μετά από πολλές απώλειες, οι Έλληνες κατέλαβαν την πύλη, περιορίζοντας τους Τούρκους στο κυρίως μέρος του φρουρίου.
Μετά την κατάληψη της τρίτης πύλης, η κατάσταση για τους πολιορκημένους είχε γίνει ανυπόφορη. Οι Τούρκοι είχαν προβλήματα με το νερό, αφού οι Έλληνες είχαν καταλάβει και μολύνει πετώντας πτώματα τα τρία πηγάδια της Ακρόπολης. Τα γυναικόπαιδα υπέφεραν, ενώ είχαν εμφανιστεί και μολυσματικές ασθένειες. Έτσι, οι Τούρκοι άρχισαν να επεξεργάζονται τη συνθήκη παράδοσης του φρουρίου.
Η συνθήκη παράδοσης
Στις 2 Ιουνίου, οι Τούρκοι με τη διαμεσολάβηση των προξένων Γαλλίας και Αυστρίας, ζήτησαν έναρξη των διαπραγματεύσεων παράδοσης. Στις 6 του μήνα, οι έφοροι των Αθηνών, οι οπλαρχηγοί και ο αντιπρόσωπος της κυβέρνησης εγγυήθηκαν πως οι δύο Τούρκοι που θα εξέρχονταν από το φρούριο της Ακρόπολης για να συζητήσουν για την παράδοσή του θα ήταν ασφαλείς. Στις 9 Ιουνίου, ενώπιον των προξένων, των οπλαρχηγών και των πολιτικών αρχηγών, υπογράφηκε η συνθήκη παράδοσης. Σύμφωνα με τους όρους της, οι Τούρκοι της Ακρόπολης θα παρέδιδαν στους Έλληνες τα όπλα τους, την Ακρόπολη και ό,τι βρισκόταν σ’ αυτήν, ενώ οι Έλληνες θα εγγυόνταν την ασφάλειά τους.
Οι Τούρκοι θα μπορούσαν να κρατήσουν τα πράγματά τους και τα μισά πολύτιμα αντικείμενα που κατείχαν, ενώ όσοι ήθελαν να μείνουν στην Ακρόπολη δε θα έχαναν τα σπίτια τους.
Τέλος, όσοι ήθελαν, μπορούσαν να αποχωρήσουν από το φρούριο και να μεταφερθούν στην Ασία με ευρωπαϊκά καράβια, με εφόδια που θα τους παρείχε η κυβέρνηση και ναύλα που θα τους πλήρωνε.
Η παράδοση της Ακρόπολης
Το φρούριο της Ακρόπολης παραδόθηκε στις 10 Ιουνίου του 1822. Πομπή με επικεφαλής τον Μητροπολίτη Αθηνών Διονύσιο και τους πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες και τον στρατό να έπονται, εισήλθε στις 8 το πρωί στο κάστρο. Ο Τούρκος φρούραρχος παρέδωσε τα κλειδιά της Ακρόπολης στον μητροπολίτη, που με τη σειρά του τα έδωσε στον Ιωάννη Βλάχο, στρατιωτικό έφορο. Παράλληλα, μεταφέρθηκε νερό στο φρούριο, για να ανακουφιστούν οι ταλαιπωρημένοι από τη δίψα Τούρκοι. Από τους δυόμισι χιλιάδες Τούρκους που είχαν κλειστεί στο κάστρο πριν επτά μήνες μόνο οι 1.160 είχαν μείνει. Οι υπόλοιποι είχαν πεθάνει από τον λοιμό.
Η ελληνική σημαία υψώθηκε στην Ακρόπολη μέσα σε κανονιοβολισμούς. Τη χαρμόσυνη ατμόσφαιρα, όμως, διέκοψε ένα απροσδόκητο δυστύχημα. Ο φρούραρχος Παναγιώτης Κτενάς, πυροδοτώντας απρόσεκτα ένα κανόνι του τείχους, γκρεμίστηκε απ’ αυτό και σκοτώθηκε. Οι Έλληνες τότε, για να τον τιμήσουν, διόρισαν φρούραρχο τον αδελφό του, Σπυρίδωνα. Ύστερα, τακτοποιήθηκαν τα πράγματα στο φρούριο, στο οποίο παρέμειναν οι περισσότεροι Τούρκοι με ασφάλεια, όχι μόνο γιατί η κυβέρνηση αμέλησε να βρει πλοία που θα τους μετέφεραν στην Ασία, αλλά και γιατί πολλοί από αυτούς προτίμησαν να συνεχίσουν να ζουν στην Ακρόπολη, θεωρώντας τους εαυτούς τους πραγματικούς Αθηναίους. Αν και οι ελληνικές απώλειες κατά την πολιορκία ήταν μεγάλες –περίπου 200 άνδρες– το όφελος για τους Έλληνες ήταν πολύ μεγαλύτερο.
Πηγές
• Βακαλόπουλος, Α. (1982). Ιστορία του Νέου Ελληνισμού: Η μεγάλη ελληνική επανάσταση (1821-1829) – Τόμος 6: Η εσωτερική κρίση (1822-1825). Θεσσαλονίκη.
• Δρακόπουλος, Β. & Ευθυμίου, Γ. (Επιμ.) (2004). Επίτομο λεξικό της ελληνικής ιστορίας: Ημερομηνίες. Αθήνα: Το Βήμα.
• Κόκκινος, Δ. (1974). Η ελληνική επανάστασις, Τόμος 2. Αθήνα: Μέλισσα.
• Κρέμος, Γ. (1879). Χρονολόγια της ελληνικής ιστορίας – Τόμος 3: 1453-1830. Αθήνα: Τυπογραφείο Δημητρίου Ιασεμίδου.
• Σφυρόερας, Β. (1975). Σταθεροποίηση της επαναστάσεως, 1822-1823. Ιστορία του ελληνικού έθνους – Τόμος 12: Η ελληνική επανάσταση και η ίδρυση του ελληνικού κράτους (1813-1822) (σελ. 212-286). Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών.
• Τρικούπης, Σ. (1861). Ιστορία της ελληνικής επαναστάσεως, Τόμος 2. Λονδίνο: Τυπογραφία της Αυλής του Ερυθρού Λέοντος.
