Μια εκ βαθέων ματιά στις δικαστικές διαδικασίες που προσπάθησαν να θέσουν τους Οθωμανούς ηγέτες υπόλογους για εγκλήματα πολέμου, σε σχέση με τις γενοκτονίες των Ελλήνων του Πόντου, των Αρμενίων και των Ασσυρίων πρόσφερε με τη διάλεξή του ο συγγραφέας και δικηγόρος Κωνσταντίνος (Ντιν) Καλυμνιός.
Σε ένα κατάμεστο αμφιθέατρο στο Ελληνικό Κέντρο της Μελβούρνης, ο ομιλητής αναφέρθηκε διεξοδικά σε ένα από τα λιγότερο συζητημένα κεφάλαια της τουρκικής δικαιοσύνης μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τις στρατιωτικές δίκες της Κωνσταντινούπολης το 1919-1920, οι οποίες είχαν στόχο την δίωξη των Οθωμανών αξιωματούχων που σχετίζονται με τις γενοκτονίες των χριστιανικών πληθυσμών.
Στην ομιλία του, με τίτλο «Ημέρα της Κρίσης: Το ξεκαθάρισμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με τον εαυτό της», υπογράμμισε ότι «οι δίκες της Κωνσταντινούπολης ήταν μια πρώιμη, ατελής προσπάθεια μεταβατικής δικαιοσύνης – πολύ πριν καν υπάρξει ο όρος».
«Αποκάλυψαν όχι μόνο το βάθος της κρατικά χρηματοδοτούμενης βίας, αλλά και την ευθραυστότητα των νομικών συστημάτων υπό πολιτική πίεση».
Υπενθυμίζεται ότι τα δικαστήρια του 1919, που συγκλήθηκαν από τη βραχύβια μεταπολεμική οθωμανική κυβέρνηση υπό συμμαχική κατοχή, είχαν ως στόχο να διερευνήσουν και να διώξουν μέλη της Επιτροπής Ένωσης και Προόδου της άρχουσας παράταξης κατά τη διάρκεια του πολέμου. Βασικοί ηγέτες όπως ο Ταλαάτ Πασάς και ο Εμβέρ Πασάς κατηγορήθηκαν για τον ρόλο τους στην ενορχήστρωση των μαζικών απελάσεων και δολοφονιών Αρμενίων και Ελλήνων, πράξεις που πλέον αναγνωρίζονται ευρέως από τους ιστορικούς ως γενοκτονίες.
Ο Κ. Καλυμνιός παρουσίασε την εξέλιξη των δικών, σημειώνοντας ότι ενώ ορισμένοι αξιωματούχοι κατώτερου επιπέδου καταδικάστηκαν, οι περισσότεροι υψηλόβαθμοι ηγέτες διέφυγαν της δικαιοσύνης εγκαταλείποντας τη χώρα. Πολλοί δικάστηκαν ερήμην. Οι δίκες τελικά κατέρρευσαν με την άνοδο του τουρκικού εθνικιστικού κινήματος με επικεφαλής τον Μουσταφά Κεμάλ και τα αρχεία τους αποκρύφθηκαν ή ξεχάστηκαν για δεκαετίες.
«Αυτές οι διαδικασίες έχουν σημασία επειδή δείχνουν ότι το οθωμανικό κράτος — τουλάχιστον για ένα σύντομο διάστημα — αναγνώρισε τις φρικαλεότητες και την αδικία», υποστήριξε ο Κ. Καλυμνιός. «Παρόλο που η δικαιοσύνη δεν αποδόθηκε πλήρως, οι δίκες κατέγραψαν εγκλήματα που διαφορετικά θα τα είχαν αρνηθεί ή αγνοήσει».
Η διάλεξη ανέδειξε αρκετές σημαντικές προσωπικότητες, όπως ο πρέσβης των ΗΠΑ Χένρι Μόργκενταου ο πρεσβύτερος, ο Φαΐζ Ελ-Γκουσέιν, ο Ρεσίτ Ακίφ Πασάς, ο Αχμέτ Ριζά και ο Μεχμέτ Τζελάλ Μπέης (ο Τούρκος Όσκαρ Σίντλερ), οι οποίοι αντιτάχθηκαν, κατέγραψαν και καταδίκασαν τις θηριωδίες της εποχής.
Επίσης, μνημονεύθηκαν μελετητές όπως ο Τούρκο-Γερμανός ιστορικός και κοινωνιολόγος Αλτούγ Τανέρ Ακτσάμ, ο οποίος συνεχίζει να ευαισθητοποιεί το κοινό, παρά τις συνεχείς προσπάθειες του τουρκικού κράτους να τον φιμώσει.
Η διάλεξη ολοκληρώθηκε με ερωτήσεις, κυρίως για τη συνάφεια των δικών με το σύγχρονο διεθνές δίκαιο. Ο ομιλητής επεσήμανε ότι οι δίκες της Κωνσταντινούπολης δημιούργησαν προηγούμενο, όσο ατελές κι αν ήταν αυτό, για τις μεταγενέστερες Δίκες της Νυρεμβέργης και τα σύγχρονα δικαστήρια εγκλημάτων πολέμου.
Η εκδήλωση συνδιοργανώθηκε από την Ποντιακή Εστία Μελβούρνης και την Ελληνορθόδοξη Κοινότητα της Μελβούρνης, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για την 106η επέτειο της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Οι διοργανωτές εξέφρασαν την ελπίδα ότι η διάλεξη θα πυροδοτήσει μια ευρύτερη συζήτηση σχετικά με την ιστορική λογοδοσία και την αποτελεσματικότητα της διεθνούς νομολογίας στην πρόληψη εγκλημάτων γενοκτονίας.
Στο τέλος της διάλεξης, ο πρόεδρος της Ποντιακής Εστίας, Κωνσταντίνος Τσεπραϊλίδης, αναφέρθηκε στον σημαντικό ρόλο του κ. Καλυμνιού στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τη Γενοκτονία των Ελλήνων και στην εκστρατεία για την αναγνώρισή της, απονέμοντάς του ένα αναμνηστικό δώρο για να σηματοδοτήσει 25 χρόνια συνεχούς ακτιβισμού σε αυτόν τον τομέα.
