Ο αμερικανικός εμφύλιος έχει μετακομίσει εδώ και 40 μέρες στον Πειραιά, στο Δημοτικό Θέατρο. Δειλά-δειλά μεν, αλλά μετακόμισε. Και λέμε δειλά-δειλά γιατί μπορεί ως βιβλίο και αργότερα ταινία να έχει γράψει ιστορία, όμως το θέμα δεν προσφέρεται εύκολα για θεατρική ανάπτυξη. Παρόλο που στη χώρα μας έχει συμβεί δύο φορές. Ο λόγος για το Όσα παίρνει ο άνεμος.
Η σπουδαία ταινία του 1939, για πολλούς το φιλμ με τα περισσότερα εισιτήρια ever, ήρθε ξανά στην επικαιρότητα το 2020, αλλά όχι για καλό σκοπό.
Συγκεκριμένα μετά τη δολοφονία του George Floyd, που σήκωσε τσουνάμι κατά του ρατσισμού και των μνημείων του –η πλατφόρμα streaming HBO Max αποφάσισε να «εξαφανίσει» αθόρυβα ένα βράδυ το Όσα παίρνει ο άνεμος. Και εδώ είχαμε διχασμό συναισθημάτων, για να καταλήξουν στο αυτονόητο, ότι όσα ρατσιστικά σημεία και να υπήρχαν στο έργο, μιλάμε για μια ταινία του 1939!
Σκάρλετ 2025
Άνοιξη 2005. Η σκηνοθέτης Ιόλη Ανδρεάδη, έξι χρόνια μετά την τολμηρή μεταφορά του Πόλεμος και Ειρήνη, επιστρέφει στην αντιπολεμική θεματική. Θεωρητικά ένα βιβλίο που γράφτηκε σχεδόν έναν αιώνα πριν, φαντάζει επιεικώς ρετρό. Είναι όμως έτσι; Το έργο, εστιάζοντας στις μεγάλες δυνάμεις που κινούν τον κόσμο: τον έρωτα, τον πόλεμο και τη βαθιά, ριζωμένη κοινωνική ανισότητα φαίνεται να κερδίζει την αιωνιότητά του.
Στο επίκεντρο η εμβληματική μορφή της Σκάρλετ Ο’ Χάρα, μιας νεαρής πλούσιας γόνου οικογένειας γαιοκτημόνων που από την ασφάλεια της ευμάρειας στον αμερικανικό Νότο, παρασύρεται στη δίνη της Ιστορίας και αναγκάζεται να ανακαλύψει το σκληρό πρόσωπο της επιβίωσης. Τολμηρή, γεμάτη αντιφάσεις, η Σκάρλετ γίνεται η προσωποποίηση μιας κοινωνίας που βλέπει τον παλιό της κόσμο να θρυμματίζεται, χωρίς να είναι έτοιμη να τον αποχωριστεί.
Η Λένα Παπαληγούρα ενσαρκώνει τη φλογερή «Σκάρλετ Ο’Χάρα», με τον Ορέστη Τζιόβα στο ρόλο του αινιγματικού «Ρετ Μπάτλερ». Ο Όμηρος Πουλάκης εμφανίζεται ως «Άσλεϊ», η Ιφιγένεια Καραμήτρου ως «Μέλανι», ο Γεράσιμος Γεννατάς στον ρόλο του πατέρα «Γουίλμπερ Τζέραλντ». Τη σοφή «Μάμμυ» υποδύεται η Idra Kayne. Στη σκηνή εναλλάσσονται πλήθος χαρακτήρων: «Τσαρλς» και «Φρανκ» είναι ο Θάνος Κόνιαρης, «Έλλεν» η Δάφνη Καμμένου, «Σουέλλεν» η Ελευθερία Πάλλα. Στο ρόλο της μικρής «Μπόνι Μπλου» η Νάρια Αθανασοπούλου και η Άννα Χριστοδούλου. Ερμηνεύει ζωντανά ο κορυφαίος Έλληνας μπασίστας Γιώργος Παλαμιώτης.
Η παράσταση φέρνει στο προσκήνιο όλα τα ηθικά διλήμματα της εποχής –και της κάθε εποχής. Έρωτας και υποχρέωση. Καθήκον και επιθυμία. Ιδανικά και ανάγκη για επιβίωση. Με φόντο τη γοητεία και τις μουσικές του αμερικανικού Νότου, η παράσταση αναμετριέται με το παρελθόν που επιμένει να επιστρέφει. Το έργο ανεβαίνει ως θεατρική αναβίωση ενός σημαντικού μυθιστορήματος, αλλά και ως μια ζωντανή υπενθύμιση της ανθρώπινης αντοχής και του υψηλού κόστους της.
Όταν έγραψε η Μίτσελ
Υπάρχει ένας μύθος που θέλει τη Μάργκαρετ Μίτσελ να έγραψε το Όσα παίρνει ο άνεμος αναρρώνοντας από ένα ατύχημα που είχε. Είτε είναι αλήθεια, είτε όχι η Μίτσελ όχι μόνο γνώρισε τεράστια επιτυχία, με ένα βιβλίο-έπος, αλλά άλλαξε πολλά στο χώρο της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Η Μάργκαρετ Μίτσελ, γεννήθηκε στις 8 Νοεμβρίου του 1900 σε μια εύπορη οικογένεια σκωτσεζοιρλανδικής καταγωγής στην Ατλάντα, της Τζόρτζια των ΗΠΑ. Ο πατέρας της ήταν δικηγόρος και η μητέρα της, μια δραστήρια γυναίκα που πάλευε για τα δικαιώματα των γυναικών της εποχής ενταγμένη στο κίνημα που έμεινε γνωστό ως Σουφραζέτες.
Από μικρή, η Μίτσελ μαγεύτηκε από την ανάγνωση βιβλίων. Το 1916 εξάλλου, σε ηλικία 16 ετών, έγραψε και τη νουβέλα Lost Laysen που εκδόθηκε μόλις το 1996.
Το 1922 άρχισε να συνεργάζεται με την τοπική εφημερίδα The Atlanta Journal sunday magazine, κυρίως για βιοποριστικούς λόγους. Η δημοσιογραφική της καριέρα θα τελειώσει το 1926 όταν θα προτιμήσει να αφοσιωθεί στο ρόλο της νοικοκυράς αλλά και να ξεκινήσει τη συγγραφή του βιβλίου της Όσα παίρνει ο άνεμος. Στο βιβλίο θα αφιερώσει τα επόμενα τρία χρόνια της ζωής της.
Όταν ξέσπασε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, η Μίτσελ έγινε εθελόντρια του αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού. Επίσης βοηθούσε στη συγκέντρωση χρημάτων με την πώληση ομολόγων του πολέμου, έγραφε γράμματα σε στρατιώτες, και επισκεπτόταν ασθενείς σε νοσοκομεία.
Η Μίτσελ ήταν μαζί με τον σύζυγό της το απόγευμα της 11ης Αυγούστου του 1949 και βάδιζαν για τον κινηματογράφο όταν ένας μεθυσμένος ταξιτζής, που εκείνη την ώρα οδηγούσε το προσωπικό του αυτοκίνητο, την χτύπησε σοβαρά. Δεν ανέκτησε τις αισθήσεις της ποτέ και πέντε μέρες μετά –στις 16 Αυγούστου- πέθανε στο νοσοκομείο.
H επική κινηματογραφική μεταφορά
Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 1936, μέσα στη δίνη της Μεγάλης Ύφεσης, και γνώρισε άμεση και πρωτοφανή επιτυχία. Η Μίτσελ τιμήθηκε με το Εθνικό Βραβείο Βιβλίου της Αμερικής την ίδια χρονιά και με Πούλιτζερ το 1937. Μέσα σε μόλις μία ημέρα πούλησε 50.000 αντίτυπα, ενώ μέσα στον πρώτο χρόνο έφτασε το 1,4 εκατομμύριο. Το 1939 άρχισαν τα γυρίσματα της ταινίας αφού η Mewtro Goldwyn Mayer κατόρθωσε και πήρε τα δικαιώματα αλλά και το ρίσκο για την κινηματογραφική μεταφορά.
Πριν φυσικά ξεκινήσουν τα γυρίσματα υπήρξε τέτοιο παρασκήνιο και αλχημείες, που από μόνο του γινόταν ταινία. Αρχικά για το ρόλο του «Ρετ Μπάτλερ» οι παραγωγοί μίλησαν με τον Γκάρι Κούπερ, ο οποιός όμως πίστεψε οτι η ταινία θα ήταν το βατερλώ του και αρνήθηκε. Τελικά τον ρόλο πήρε ο Κλαρκ Γκέιμπλ έναντι αδράς αμοιβής. Πάντως και ο Γκέιμπλ δεν πολυπίστευε στην ταινία.
Όσο για το ρόλο της «Σκάρλετ»; Σχεδόν όλες οι γυναίκες του Χόλιγουντ πέρασαν είτε σε συζητήσεις είτε ακόμα και σε δοκιμαστικά. Τελικά ο ρόλος μιας τόσο Αμερικάνας, πήγε σε μια νεαρή Βρετανἰδα, όπως ήταν η Βίβιαν Λη.
Τα γυρίσματα της ταινίας άρχισαν και κράτησαν έξι μήνες, με σκηνοθέτη τον Τζορτζ Κιούκορ και με βάση το ατελές ακόμη σενάριο του Λέσλι Χάουαρντ, το οποίο είχε πετσοκόψει και ξαναγράψει ο παραγωγός. Ο Κιούκορ σύντομα απολύθηκε και αντικαταστάθηκε από τον Βίκτορ Φλέμινγκ, με τον οποίο η Λι καυγάδιζε συνεχώς.
Ο βασικός σκηνοθέτης της ταινίας ήταν ο Βίκτορ Φλέμινγκ, αν και κάποια στιγμή κατέρρευσε από εξάντληση κι έπρεπε να αντικατασταθεί για δυο βδομάδες από τον Σαμ Γουντ.
Όπως καταλαβαίνει κανείς, το «περνάμε καλά στα παρασκήνια» δεν ταίριαζε εδώ. Παρόλα αυτά, το φιλμ θεωρείται ίσως το πιο πετυχημένο σε εισιτήρια, όλων των εποχών, ενὠ στα Όσκαρ τα θἐρισε όλα. Δέκα σε αριθμό. Ανάμεσά τους και του β’ γυναικείου ρόλου στην Χάτι Μακ Ντάνιελ, την πρώτη αφροαμερικανίδα ηθοποιό που κέρδισε.
Η Σκάρλετ στην Πατησίων
1987. Η χώρα ετοιμάζεται να μπει σε μια δίνη ενός μεγάλου έρωτα και ενός οικονομικού σκανδάλου. Η επιθεώρηση είναι σε τρελή άνθηση, μόνο που σε ένα παραδοσιακό θέατρο, το «Μινώα» ανεβαίνει η θεατρική μεταφορά του Όσα παίρνει ο άνεμος. Το πρωταγωνιστικό ζευγάρι υποδύονται η Μαρία Αλιφέρη και ο Άγγελος Αντωνόπουλος και δίπλα τους ο Κώστας Αρζογλου και η Άννα Γεραλή ενώ την σκηνοθεσία υπέγραφε ο Δημήτρης Ποταμίτης. Ο τύπος της εποχής «περιποιήθηκε» δεόντως την παράσταση που όμως αν μη τι άλλο αποδείχθηκε αξιοπρεπέστατη. Σαν κερασάκι στην τούρτα πάντως στέκει το ανέβασμα της επιθεώρησης Όσα παίρνει ο άνεργος από την Νατάσα Γερασιμίδου σε κοντινό με το «Μινώα» θέατρο.
Συμπέρασμα: Η Σκάρλετ είναι πηγή έμπνευσης. Από το Χόλυγουντ μέχρι την Πατησίων. Και εσχάτως και στον Πειραιά.
Σπύρος Δευτεραίος
