18 Μαρτίου 1936, ο Ελευθέριος Βενιζέλος αφήνει την τελευταία του πνοή στο Παρίσι. Ο Κρητικός πολιτικός που άλλαξε την ιστορία του τόπου, με τις όποιες ενστάσεις για το χειρισμό του σε κάποια θέματα. Φυσικά μια τέτοια προσωπικότητα όχι μόνο δεν έχει ξεχαστεί αλλά έχει υπάρξει πηγή έμπνευσης για βιβλία, θεατρικά αλλά και κινηματογραφικά έργα.
Το 1966 κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους το ντοκιμαντέρ που είχε σαν τίτλο το όνομα του, σε σκηνοθεσία της μετρ του είδους Λίλας Κουρκουλάκου.
Το 1980 προβάλλεται στις αίθουσες το φιλμ μυθοπλασίας Ελευθέριος Βενιζέλος 1910-1927. Ήταν η τέταρτη ταινία μεγάλου μήκους του Παντελή Βούλγαρη, που παρασκηνιακά ξεκινάει από το πρώτο του φιλμ Το προξενιό της Άννας με την Άννα Βαγενά και μπλέκει και τον Δημήτρη Χορν σε μια παραλίγο ιστορική εμφάνιση.
Το προξενιό και ο ερωτικός
Αρχικά Το προξενιό της Άννας προβάλλεται, το 1972, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Το μυθικό πλέον σκηνοθετικό ντεμπούτο του Παντελή Βούλγαρη, που λατρεύτηκε από τους κριτικούς και εμπορικά κινήθηκε πολύ ικανοποιητικά αν σκεφτεί κανείς ότι ο παλιός ελληνικός κινηματογράφος ήταν στην πτώση του και ο νέος ελληνικός κινηματογράφος είχε το κοινό σε επιφυλακή απέναντί του. Παρόλα αυτά το «προξενιό» άρεσε, χάρισε μεταξύ άλλων και βραβείο ερμηνείας στην Άννα Βαγενά και τον σκηνοθέτη αγαπημένο παιδί του χώρου που περιμένει με αγωνία το επόμενό του βήμα.
Ανάμεσα στους λάτρεις της ταινίας ήταν και ο Δημήτρης Χορν, που έριξε την ιδέα, στον Βούλγαρη να κάνει ταινία τη ζωή του Ελευθέριου Βενιζέλου.
«Έλα όμως που, όπως οι περισσότεροι, γνώριζαν μόνο τα στοιχειώδη για τον Βενιζέλο», είχε δηλώσει σε συνέντευξή του ο Παντελής Βούλγαρης. Και συνέχισε: «Επειδή έπρεπε να μάθω τα πάντα για την εποχή, άρχισα να διαβάζω μετά μανίας. Εκεί έπεσα σε μια δεύτερη σύμπτωση εξαιρετική. Στον Ηλεκτρικό συνάντησα τυχαία τον Μανώλη Αναγνωστάκη. Απ΄ αυτόν λοιπόν έμαθα την πιο χρήσιμη και αναλυτική πηγή. Φυσικά τα ημερολόγια του πρίγκιπα Νικολάου. Σχολαστικός ο τύπος. Η καλλιτεχνική πλευρά της βασιλικής οικογένειας. Φωτογράφος αλλά και σκηνοθέτης επετειακών παραστάσεων στο Βασιλικό Θέατρο. Στα χρονικά του σημείωνε τα πάντα. Ρούχα, συνήθειες, γεύματα, δείπνα, όλα. Τρέχω λοιπόν στο Μοναστηράκι στο υπόγειο του Νασιάκου και αγοράζω το τελευταίο, ρακένδυτο αντίτυπο από τα ημερολόγια του πρίγκιπα. Αυτό με βοήθησε στην ακριβή μεταφορά της εποχής. Ακόμα και στις λεπτομέρειες. Όπως, ας πούμε, ότι κάθε πρωί ο Βενιζέλος έτρωγε παξιμαδάκι κρητικό μαζί με ελιές και έπινε τσάι».
Όμως δεν ήταν ακόμα η ώρα του Βενιζέλου. Ο Βούλγαρης είχε βάλει μπροστά ένα παράτολμο σχέδιο: Να μεταφέρει στο σινεμά τον «Μεγάλο ερωτικό» του Μάνου Χατζιδάκι. Και ναι μεν το προξενιό ήταν επιτυχία, αλλά λεφτά πού θα βρεθούν; «Ο Χορν με είχε βοηθήσει οικονομικά για τον Μεγάλο ερωτικό», είχε εξομολογηθεί ο σκηνοθέτης.
Το 1977 βγαίνει στις αίθουσες το κλασικό Happy day. Και εδώ επιτυχἰα, οπότε το επόμενο σχέδιο είναι πλέον ο Βενιζέλος.
Ναι μεν αλλά όχι
Εντάξει ποιος θα είχε σύμμαχο τον Δημήτρη Χορν και δεν θα τον ήθελε για πρωταγωνιστή και δη για ένα τέτοιο ρόλο; Ο Χορν, παρόλες τις μεγάλες και κλασικές ταινίες, όχι μόνο δεν αγαπούσε το σινεμά, αλλά είχε να παίξει από τις αρχές του ’60. Στην αρχή δέχεται να μπει σε αυτήν την περιπέτεια. Από εκείνη την περίοδο, που στην ουσία ήταν σαν πρόβα, έχει μείνει η παρακάτω φωτογραφία:
«Όμως, τα πολλά γυρίσματα και το πληθωρικό βεστιάριο λόγω ταινίας εποχής, τον έκαναν διστακτικό και στο τέλος αρνητικό», λέει ο σκηνοθέτης. Οπότε ψάχνεται εκ νέου πρωταγωνιστής. Η επιλογή, τολμηρή: Μηνάς Χρηστίδης. «Από τους εξαιρετικούς ρολίστες του Θεάτρου Τέχνης. Έπρεπε όμως να πειστώ για την ταυτοπροσωπία. Έτσι τον φωτογράφισα με φαλάκρα και μουσάκι. Κι έτσι πείστηκα».
Ο Χρηστίδης ήταν εκτός από ηθοποιός, σκηνοθέτης, συγγραφέας και κριτικός. Ο Βενιζέλος πείθεται και στήνεται το casting.
Εθνική Ελλάδος
Και ο ρόλος του αντιπάλου; Του Κωνσταντίνου; «Όταν έγινε γνωστό πως θα σκηνοθετούσα τον “Βενιζέλο”, μπαίνει μια μέρα φουριόζος στο γραφείο μου ο Γιάννης Βόγλης και μου ζητάει να παίξει στην ταινία. Μα έχεις πάρει πολλά κιλά, του λέω. «Πόσα θέλεις να χάσω;» με ρωτάει. Δεκαπέντε, του απαντάω. Έγινε, σ΄ έναν μήνα θα είμαι αγνώριστος. Και πράγματι. Μπορεί όχι δεκαπέντε, αλλά ξεφορτώθηκε κάμποσα. Το πιο απίστευτο περιστατικό απ΄ αυτή τη συνάντηση ήταν η επιμονή του να τον δω καραφλό. Να ξυρίσει τα μαλλιά του. Έφερε κουρέα και τα ξύρισε στο γραφείο μου»!
Όσο για τους υπόλοιπους ρόλους: Πάρτε ανάσα και διαβάστε ονόματα Δημήτρης Μυράτ, Μάνος Κατράκης, Βάσος Ανδρονίδης, Αντώνης Αντωνίου, Βασίλης Διαμαντόπουλος, Θόδωρος Έξαρχος, Ανδρέας Φιλιππίδης, Θόδωρος Μορίδης, Χριστόφορος Νέζερ, Χρήστος Τσάγκας, Ζωρζ Σαρρή, Νικήτας Τσακίρογλου, Κωνσταντίνος Τζούμας, Γρηγόρης Βαλτινός, Σταύρος Ξενίδης. Να σταθούμε και σε δύο ξεχωριστές γυναίκες. Η μία είναι η διεθνής Όλγα Καρλάτου που τότε βρισκόταν στην Ελλάδα όπου γύρισε 3 από τις 4 ελληνόφωνες ταινίες της. Εδώ υποδύθηκε την βασίλισσα Όλγα. Από την άλλη η σπουδαία Άννα Καλουτά υποδύεται σχεδόν τον εαυτό της: Μια αρτίστα της επιθεώρησης που σχολιάζει τα πολιτικά δρώμενα με μουσικοχορευτικό τρόπο.
Χρήμα και αποδοχή
Το ρεκόρ του «Βενιζέλου» ήταν το κόστος της παραγωγής. «Περίπου τριάντα εκατομμύρια. Δραχμές. Τότε ήταν μια περιουσία. Φαντάσου. Η αμφίεση του βασιλιά Γεωργίου (τον υποδύεται ο Δημήτρης Μυράτ) κόστισε εκατό χιλιάδες δραχμές. Εξωφρενικό!», είχε δηλώσει ο σκηνοθέτης. Για να αντιμετωπιστεί το κόστος μπαίνουν και ξένες εταιρείες παραγωγής στο παιχνίδι.
Η ταινία έκοψε στην πρώτη προβολή της, γύρω στις 100.000 εισιτήρια. Ούτε λίγα, ούτε πολλά, αν και το είδος έπος στο σινεμά εκείνα τα χρόνια αντιμετωπιζόταν από το κοινό καχύποπτα. Σε επίπεδο κριτικής αποδοχής πάλι ήταν ίσα βάρκα, ίσα πανιά. «Πήγαμε να δούμε έναν Βενιζέλο και είδαμε ένα βενιζελάκι», ήταν μια από τις αυστηρές που γράφτηκαν. Στην ουσία όμως δεν απαξιώθηκε. Αλλά είπαμε, ίσως ήταν και νωρίς για τον κόσμο και τον χώρο για ένα τέτοιο φιλμ.
Σπύρος Δευτεραίος
