Τα παραδοσιακά πρωτοχρονιάτικα αετουδάκια της Σμύρνης στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο

Αφιερωμένη στα αετουδάκια της Σμύρνης είναι η ανάρτηση του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου (ΕΙΜ) στο facebook, στο πλαίσιο της παρουσίασης πρωτοχρονιάτικων εθίμων. Όπως είναι φυσικό, τα σχόλια των αναγνωστών είναι γεμάτα συγκίνηση, καθώς πολλοί μοιράζονται προσωπικές μνήμες αλλά και φωτογραφίες από τα δικά τους οικογενειακά «κειμήλια».

Το ΕΙΜ μάλιστα δίνει και συνταγή για τα κουλουράκια στα οποία χρησιμοποιούνταν η σφραγίδα-σύμβολο της μικρασιατικής παράδοσης.

Η σφραγίδα που εικονογραφεί την ανάρτηση ανήκε στην Καλλιόπη Αβαγιανού και έχει συμπεριληφθεί στην έκθεση «Από τη Μεγάλη… στη σύγχρονη Ελλάδα (Μέρος Β’): Οι πρόσφυγες». Ακολουθεί αναλυτικά το κείμενο:

Μια ξύλινη σφραγίδα που περνούσε από γενιά σε γενιά, μια συνταγή που στόλιζε παραδοσιακά το πρωτοχρονιάτικο τραπέζι, ένα σύμβολο αιώνων.

Ανάμεσα στα παραδοσιακά γλυκά που έφτιαχναν τις γιορτινές μέρες στη Σμύρνη, στα Βουρλά και στην ευρύτερη περιοχή των μικρασιατικών παραλίων ήταν τα αετουδάκια, αετούδια ή αετάκια, τα οποία πήραν το όνομά τους από την ξύλινη σφραγίδα με τον δικέφαλο αετό που χρησιμοποιούνταν για τη διακόσμησή τους.

Τα κουλουράκια αυτά με το ιδιαίτερο σχήμα τοποθετούνταν σε περίοπτη θέση στο γιορτινό τραπέζι της Πρωτοχρονιάς.

Το γηραιότερο μάλιστα μέλος κάθε οικογένειας κρατώντας ψηλά ένα αετουδάκι έλεγε: «Έτσι όμορφα και περήφανα που πετάει ο αετός, έτσι όμορφα και περήφανα να πετάει και η οικογένειά μας». Στη συνέχεια όλα τα μέλη της οικογένειας περνούσαν από μπροστά του, του φιλούσαν το χέρι και έπαιρναν ένα αετουδάκι για το καλό της χρονιάς.

ΥΛΙΚΑ

1 κιλό αλεύρι μαλακό

500 γρ. βούτυρο γάλακτος (πρόβειο ή αγελαδινό, ή μίξη αυτών)

220 γρ. ζάχαρη

200 ml κονιάκ

200 ml αλισίβα

1 κ.γ. (κοφτό) σκόνη κανέλας

1 κ.γ. (κοφτό) γαρίφαλο σε σκόνη

½ κ.γ. μαστίχα, κοπανισμένη σε γουδί και αναμιγμένη με 1 κ.σ. αλεύρι

1½ κ.γ. σόδα σε σκόνη ή baking powder

2 αυγά, ελαφρώς χτυπημένα με 1 κ.σ. νερό

8-10 καρφάκια γαρίφαλο

ΕΚΤΕΛΕΣΗ

1. Σε ένα δοχείο βάζουμε το βούτυρο με τη ζάχαρη και τα χτυπάμε με το σύρμα μέχρι να ενωθούν και να γίνουν κρέμα.
2. Προσθέτουμε το κονιάκ, την αλισίβα ή εναλλακτικά χυμό πορτοκαλιού, την κανέλα, το γαρίφαλο, τη μαστίχα και τη σόδα, και ανακατεύουμε μέχρι να αναμιχθούν καλά.
3. Ρίχνουμε σταδιακά το αλεύρι, ζυμώνοντας μέχρι να γίνει μια λεία, αφράτη και ελαστική ζύμη που ξεκολλάει από τα χέρια. Θέλει προσοχή να μην βάλουμε περισσότερο αλεύρι από όσο χρειάζεται, για να μην βαρύνει και σκληρύνει η ζύμη.
4. Την σκεπάζουμε με μια πετσέτα και την αφήνουμε περίπου 20-30’ να «ξεκουραστεί».
5. Προθερμαίνουμε το φούρνο στους 180°C.
6. Στρώνουμε τη λαμαρίνα του φούρνου με αντικολλητικό χαρτί και το λαδώνουμε ελαφρώς. Παίρνουμε κομμάτια από τη ζύμη σε μέγεθος μικρού λεμονιού και τα πιέζουμε με τις παλάμες μας να ανοίξουν, τα πλάθουμε σε οβάλ σχήμα. Πιέζουμε τη σφραγίδα πάνω στη ζύμη και ένα μικρό κοφτερό μαχαίρι κόβουμε τη ζύμη που περισσεύει.
7. Αφού «σφραγίσουμε» τα ζυμάρια, βάζουμε 2 γαρίφαλα στη θέση των ματιών κάθε αετού.
8. Τοποθετούμε τα αετουδάκια στο ταψί, αφήνοντας μικρή απόσταση ανάμεσά τους γιατί θα φουσκώσουν αρκετά. Αλείφουμε με ένα πινέλο με το αυγό και τα ψήνουμε για περίπου 50-60’, μέχρι να ροδίσουν και στην επιφάνεια και από κάτω. Ελέγχουμε, ανασηκώνοντας ένα αετουδάκι, κρατώντας το με πετσέτα όμως, για να μην καούμε.

________
*Η συνταγή περιλαμβάνεται στο τετράδιο συνταγών της Ιφιγένειας Μακροπούλου-Φειδάντση, από τη Σμύρνη, Η κουζίνα των Μικρασιατών – Ημερολόγιο 2024 (έκδ.: Σύλλογος Μικρασιατών Αιγάλεω «Νέες Κυδωνίες»).