Στις 23 Νοεμβρίου 2019, ξημερώματα Σαββάτου, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 86 ετών μια γνήσια Καππαδόκισσα, η Κατίνα Φαρασοπούλου-Μισαηλίδου. Η κυρα-Κατίνα, όπως ήταν γνωστή, ήταν μια μεγάλη μορφή που μάγεψε και σημάδεψε όσους την γνώρισαν – είτε διά ζώσης είτε μέσα από τα τραγούδια της, που εξακολουθούν να είναι ιδιαίτερα δημοφιλή.
Ήταν μικροσκοπική, δεν την έπιανε το μάτι. Μόλις όμως ξεκινούσε να τραγουδάει, οι …αμύητοι έμεναν με το στόμα ανοιχτό.
Καταγόταν από το χωριό Άγιοι Ανάργυροι (σήμερα Αγιρνάς) της Καισάρειας, στην ιστορική περιοχή της Καππαδοκίας, γεννήθηκε στο Ιάσιο Σαπών το 1933, και κατοικούσε στο χωριό Ασκητές της Ροδόπης όπου είχαν εγκατασταθεί οι γονείς όταν ήλθαν πρόσφυγες το 1922.
«Γαβούστημα Καππαδοκών», Αλεξανδρούπολη 2010
Κόρη του παπα-Γαβριήλ (ο οποίος είχε φοιτήσει στην Ιερατική Σχολή του Ζιντζίντερε) και κατ’ επάγγελμα αγρότισσα, η Κατίνα Φαρασοπούλου πάντα τραγουδούσε, ξεκίνησε όμως να ασχολείται πιο «επαγγελματικά» με το παραδοσιακό καππαδοκικό τουρκόφωνο τραγούδι σε σχετικά μεγάλη ηλικία.
Συχνά στις εμφανίσεις της συνοδευόταν είτε από την αδελφή της Ευσεβία Φαρασοπούλου (όπως στο παρακάτω βίντεο, από την ημερίδα, «Μνήμες Καππαδοκίας 2009»), είτε από τον αδελφό της Βασίλη.
Η δημοσιογράφος της εφ. Καθημερινή Μαργαρίτα Πουρνάρα περιέγραψε στα τέλη Νοεμβρίου του 2019,1 με αφορμή την είδηση του θανάτου της κυρα-Κατίνας μια όμορφη σκηνή από ένα συνέδριο που είχε διοργανωθεί στη Θράκη το 2014:
Η Φαρασοπούλου συνέχισε να τραγουδά. Με κινήσεις μετρημένες, μπροστά στο στήθος, τα χέρια συνόδευαν τη φωνή της, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι δεν πρέπει να περνούν τον λαιμό και τον κορμό. Η κινησιολογία αυτή είναι χαρακτηριστική της καππαδοκικής σεμνότητας.
Πρώτα δάκρυσαν οι Τούρκοι, μετά οι Έλληνες άρχισαν να χορεύουν πλάι της.
Ακόμα και ένας σχεδόν ανάπηρος Αμερικανός σύνεδρος, ζήτησε να τον σηκώσουν από το καροτσάκι για να χορέψει και αυτός, υποβασταζόμενος. Η κυρα-Κατίνα μπορούσε να κάνει θαύματα. Ένα από αυτά το έζησα τότε και εγώ. Ακόμα και στο Ηρώδειο, όπου εμφανίστηκε το 2018,2 καταχειροκροτήθηκε.
Η Κατίνα Φαρασοπούλου με τον Νίκο Κυπουργό, 2017
Η Αγγελική Γιαννακίδου, ιδρύτρια του Εθνολογικού Μουσείου Θράκης, η οποία είχε ζήσει από κοντά την Κατίνα Φαρασοπούλου, είχε γράψει γι’ αυτήν:
Ο πατέρας της, ο παπα-Γαβριήλ, ήταν από τους Αγίους Αναργύρους της Καππαδοκίας. Η μάνα της από το Σκόπελι της Καππαδοκίας. Έκαναν εννέα παιδιά. Όταν η Κατίνα ήταν έξι χρόνων, με τον πόλεμο του ’40, έφυγαν από το Ιάσιο, όπου ιερουργούσε ο πατέρας της, και πήγαν στους Ασκητές της Κομοτηνής, γιατί εκεί ήταν όλοι οι συγγενείς. Οι Βούλγαροι πήραν αιχμάλωτο τον παπα-Γαβριήλ και δεν έφθανε που τον τυράννησαν, τους πήραν και το σπίτι και τους έβαλαν στο υπόγειο του σχολείου να μένουν.
Η κυρα-Κατίνα παντρεύτηκε και έκανε τρία παιδιά, τον Ανανία, τη Δέσποινα και τον Γιώργο. Ήταν αγρότισσα και κτηνοτρόφος. Έβοσκε ζώα και θήλαζε συγχρόνως. Πέρασε πολύ δύσκολα, φτωχικά, ήταν όμως μια αρχόντισσα και η αρχηγός του χωριού.
Τραγουδούσε από κοπέλα, και το ίδιο έκανε όταν έβοσκε τα ζώα. Έλεγε, μάλιστα, «όταν τραγουδούσα λυπημένα, κάθονταν τα ζώα και με έβλεπαν…». […]
Στους Ασκητές, όπου έγινε η κηδεία της, είχε μια υπέροχη ημέρα. Κόσμος πολύς στο φτωχικό σπίτι, με τους βασιλικούς στα παρτέρια της, και εκείνη εκεί μέσα, στη μικρή καμαρούλα. Αδελφές και συγχωριανές γύρω γύρω της, την ξεπροβόδιζαν με το τραγούδι. Ήρθε μετά και ο Πετράς με το βιολί και ο Παγοζίδης με τη λύρα και έπαιζαν. Η κυρα-Κατίνα, εκεί ξαπλωμένη, με ένα σκουφί χασεδένιο με έναν γαλάζιο σταυρό, λες και μας χαμογελούσε. Μόνο στο τέλος έπαιξαν ένα μοιρολόι ποντιακό και ένα καππαδοκικό.
Η κυρα-Κατίνα ήταν ένας μουσικός θησαυρός του καππαδοκικού κόσμου. Μιας άλλης κοπής άνθρωπος, που σε εντυπωσίαζε με την αυθεντικότητά της, τη δωρικότητα της παρουσίας της, το ιεροτελεστικό της ύφος όταν τραγουδούσε. Η φωνή της σε πήγαινε στις βυζαντινές μουσικές πηγές του χιτζάζ και του ουσάκ, τα μακάμια της Ανατολής. Τη μνήμη αυτών των αγίων τόπων της Καππαδοκίας τραγουδούσε με σεμνότητα και βαθιά μυσταγωγία.
Όσα και να γράψουμε ωστόσο θα είναι λίγα μπροστά στην τεράστια προσφορά αυτής της γυναίκας στη διατήρηση της μνήμης του καππαδοκικού ελληνισμού, και ιδιαίτερα στη της πλούσιας μουσικής παράδοσής του. Γι’ αυτό συγκεντρώσαμε κάποια από τα βίντεο που έχουν κυκλοφορήσει κατά καιρούς είτε στο youtube είτε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, από ανθρώπους που την γνώρισαν, την αγάπησαν και την έκλαψαν όταν έφυγε από τη ζωή.
Το καλύτερο όμως το κρατήσαμε για το τέλος. Η Κατίνα Φαρασοπούλου μαζί με τους Λαλητάδες της Ροδόπης «γύρισαν» μερικά τραγούδια σε γνωστό μεζεδοπωλείο της Αθήνας, διανθίζοντας το παραδοσιακό «Κόνιαλι – Πού είναι τα 50 δράμια παστιρμά μου;» με εικόνες του χώρου.
