Μέλος της Ένωσης Συγγραφέων της Ρωσίας και της Ελλάδας, ο Πολυνίκης (Πολ) Σιδηρόπουλος του Πέτρου έχει διαγράψει μια πορεία ζωής γεμάτη έργα και σημαντικά γεγονότα ενώ κλήθηκε να πάρει ριζικές αποφάσεις για την εξέλιξη της καριέρας του και τη μοίρα της οικογένειας του. Ο Πολυνίκης του Πέτρου (Πολυνίκ Πετρόβιτς) –τον γνωρίζουν με το ψευδώνυμο Πολ–, επέδειξε την αξία του ως συγγραφέας, κινηματογραφιστής και ακτιβιστής του ελληνικού κοινωνικού κινήματος της πρώην ΕΣΣΔ και της Ρωσικής Ομοσπονδίας.
Γεννήθηκε στις 20 Αυγούστου 1933, στην πόλη Νοβοροσίσκ της παρευξείνιας περιοχής του ρωσικού Καυκάσου, σε οικογένεια Ελλήνων προσφύγων από τον Πόντο.
Η φτώχια και οι συνέπειες του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, που έφτασαν και στον Καύκασο, δεν στάθηκαν εμπόδιο στην προσπάθειά του να αποκτήσει δυο πτυχία, του ιστορικού-φιλολόγου και σεναριογράφου.
Η πτυχιακή εργασία του στο Πανσοβιετικό Κρατικό Ινστιτούτο Κινηματογράφου απέσπασε βαθμό «άριστα» το 1972 και προσέλκυσε ενδιαφέρον των ειδικών.
Από τον Πόντο στο Νοβοροσίσκ
Οι γονείς του Πολυνίκη Σιδηρόπουλου κατάγονταν από την Κρώμνη του Πόντου. Το επώνυμο και το όνομα και του παππού και του προπάππου του ήταν Ηρακλής Ζωγράφος. Το παλαιότερο επώνυμο Παπαδόπουλος δεν εξέφραζε πια την παλιά βαθιά σχέση της οικογένειας με την εκκλησία. Ο παππούς Ηρακλής ήταν ξακουστός φούρναρης και πήγε να εργαστεί στη Ρωσία. Έφθασε μέχρι το Βλαντιβοστόκ, όπου βαριά άρρωστος απεβίωσε. Ωστόσο νωρίτερα είχε την ατυχία να μάθει για το θάνατο της 27χρονης συζύγου του.
Ο πατέρας του Πολυνίκη έμεινε ορφανός και από τους δυο γονείς του. Το όνειρο του να φύγει από την Κρώμνη και να σπουδάσει στο Φροντιστήριο της Τραπεζούντας έμεινε ανεκπλήρωτο. Το 1918 έφυγε μαζί με την οικογένεια του θείου του από την Τραπεζούντα και με προορισμό το Νοβοροσίσκ. Στα νέα χαρτιά του Πέτρου, ο θείος του Κοσμάς Σιδηρόπουλος, αναφέρθηκε ως πατέρας του. Ο Πέτρος του Κοσμά γεννημένος το 1900, με τελείως άλλο επώνυμο και πατρώνυμο άρχισε το νέο σόι των Σιδηροπουλέων.
Η ζωή της μητέρας του Πολυνίκη Σιδηρόπουλου Παρασκευής Ουσταπασίδη ήταν γεμάτη μεταναστεύσεις και αποχωρισμούς. Οι συγγενείς της εγκαταστάθηκαν στη βόρεια Ελλάδα. Η Παρασκευή έμεινε στη Ρωσία, πρώτα στην πόλη Ανάπα και ύστερα στο Νοβοροσίσκ. Σε αυτή την πόλη, το 1927, οι γονείς του Πολυνίκη γνωρίστηκαν και παντρεύτηκαν. Το 1929 γεννήθηκε ο πρώτος τους γιος Παύλος, το 1933 γεννήθηκε ο Πολυνίκης και το 1944 γεννήθηκε η κόρη τους Χρυσούλα. Το όνομα Πολυνίκης δόθηκε στη μνήμη μιας από της γιαγιάδες του.
Εξορία στο βάθος του Καυκάσου
Το 1942 έγινε η πρώτη εξορία των Ελλήνων της περιφέρειας Κρασνοντάρ στην Ασία. Ως πόλη προορισμού αναφερόταν το Γκεόργκιεφσκ. Χάρη στο μπέρδεμα, όπως αναφέρει ο ίδιος Πολυνίκης Σιδηρόπυλος, πολλοί από τους συμπατριώτες του βρέθηκαν στην περιφέρεια της πόλης Σταυρούπολη, στον Κεντρικό Καύκασο. Η γρήγορη προέλαση του γερμανικού στρατού χάλασε τα σχέδια των σοβιετικών κρατικών Αρχών για τον εκτοπισμό της συγκεκριμένης ομάδας Ελλήνων.
«Οι δυσκολίες μας δεν τελείωσαν και μετά τον πόλεμο. Με τα ελληνικά διαβατήρια δεν μπορούσαμε ελεύθερα να αλλάξουμε τον τόπο της διαμονής μας. Για να μετακομίσουμε στην πόλη Βλαντικαυκάς (τη σοβιετική περίοδο Ορντζονικίντζε), χρειαστήκαμε τη βοήθεια του εξαδέλφου του πατέρα μου. Ο θείος Παναγιώτης ήταν μορφωμένος άνθρωπος. Έγραψε επιστολή στη Μόσχα και κατάφερε να λάβει άδεια να μετακομίσουμε στην Βόρεια Οσετία. Το 1949 ο θείος αρρώστησε και πέθανε. Το πρώτο διάστημα εμείς ζούσαμε στο σπίτι των συγγενών. Ύστερα νοικιάσαμε μόνοι μας μια κατοικία. Και μετά από πολλά χρόνια, το 1965, αποκτήσαμε δικό μας διαμέρισμα», είπε ο Πολυνίκης Σιδηρόπουλος.
Συγγραφέας και σεναριογράφος
Ο Πολυνίκης Σιδηρόπουλος τελείωσε το σχολείο της πόλης Βλαντικαυκάς, το 1951. Λόγω δύσκολης οικονομικής κατάστασης αναγκάστηκε να εργάζεται.
«Έτσι ή αλλιώς, λόγω της ξένης (ελληνικής) ιθαγένειας δεν μπορούσα να μπω στο Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα της ΕΣΣΔ. Μετά από έντονη συζήτηση στην οικογένειά μας πάρθηκε απόφαση να αλλάξουμε την υπηκοότητα από ελληνική σε σοβιετική. Το 1955 κλήθηκα να υπηρετήσω στο Σοβιετικό Στρατό. Το 1959 πολίτης πια της Σοβιετικής Ένωσης μπήκα για σπουδές στην ιστορικοφιλολογική σχολή του Πανεπιστημίου της Βόρειας Οσετίας. Πράλληλα με τις σπουδές εργαζόμουν ως ανταποκριτής και μετά συντάκτης της τοπικής εφημερίδας», διευκρίνισε ο Πολυνίκης Σιδηρόπουλος.
Το 1967, μετά την απόκτηση του πρώτου πτυχίου ο Πολυνίκης Σιδηρόπουλος έδωσε τα χαρτιά του στη Σχολή Σεναριογραφίας του Πανσοβιετικού Κρατικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου. Το 1972 ο τολμηρός νέος κρατούσε στα χέρια του το δεύτερο πτυχίο του με άριστη βαθμολογία. Το σενάριό του για την πτυχιακή εργασία αφορούσε την κωμωδία με τίτλο Οι τσαγκάρηδες ή πώς επαναστάτησαν τα ανίψια και προσέλκυσε το ενδιαφέρον της Κρατικής Κινηματογραφικής Εταιρείας «Μοσφίλμ». Μετά τις σπουδές ο Πολυνίκης Σιδηρόπουλος εργαζόταν ως συντάκτης στην κρατική τηλεόραση της Βόρειας Οσετίας. Εκείνο το διάστημα έγραψε σενάρια για 200 ταινίες μικρού μήκους.
Το 1972 ο Πολυνίκης Σιδηρόπουλος έγραψε την πρώτη του ιστορία με τον τίτλο Ιρίνκα (Ειρηνούλα). Το 1979 κυκλοφόρησε σε 15 χιλιάδες αντίτυπα το μυθιστόρημά του Βόρεια της Θεσσαλονίκης, αφιερωμένο στην ελληνική Αντίσταση. Το 1984 το βιβλίο επανεκδόθηκε σε 65 χιλιάδες αντίτυπα. Το 1991 εκδόθηκε το νέο του βιβλίο Φωτιές στους πύργους, το οποίο περιέγραφε τη Μάχη του Καυκάσου με το Γερμανικό στρατό.
Το 1985 εκδόθηκε το βιβλίο του Μεγάλη Γη, αφιερωμένο στην ιστορία του ποντιακού ελληνισμού. Πολλές απαγορεύσεις από τη λογοκρισία μείωσαν αρκετά τον όγκο του βιβλίου. Το 1991 το βιβλίο εκδόθηκε με πολλές νέες σελίδες και τον νέο τίτλο Πόντιοι. Η συνέχεια του μυθιστορήματος ονομάστηκε Ο δεύτερος ερχομός, όμως δεν εκδόθηκε. Το βιβλίο του Πολυνίκη Σιδηρόπουλου εκδόθηκε σε μετάφραση και στην Ελλάδα.
Ο δραστήριος ομογενής πήρε μέρος στο ελληνικό κοινωνικό κίνημα της ΕΣΣΔ μετά τις μεταρρυθμίσεις της δεκαετίας του 1980.
Συμμετείχε ενεργά στο Α’ συνέδριο των Ελλήνων της ΕΣΣΔ το 1991. Όμως επέλεξε τη μόνιμη εγκατάσταση στην Ελλάδα. Από το 1994 ο Πολυνίκης Σιδηρόπουλος μένει στην Αθήνα, όπου εγκαταστάθηκαν τα παιδιά του Αλέξης (το 1992) και Φωτεινή (το 1993). Το 2009 στην Αθήνα έφυγε από τη ζωή η σύζυγος του Έλλη.
Ο Πολυνίκης Σιδηρόπουλος συνέχισε να γράφει και στην Ελλάδα. Δεν τον σταμάτησαν οι δυσκολίες και τα τραγικά γεγονότα στην οικογένεια. Το παράδειγμα της δύναμης του πνεύματος που έχει ο συγγραφέας και σεναριογράφος από το Βλαντικαυκάς είναι και το σενάριο για μια κωμωδία Στην Ελλάδα με μια λάντα ή επιστροφή στον παράδεισο, που αναφέρεται σε μια ιστορία από τη ζωή των συμπατριωτών του Ποντίων.
Βασίλης Τσενκελίδης, ιστορικός
