Πώς ένας δισκοβόλος στη Νέα Υόρκη ένωσε έναν γλύπτη από την Ανατολική Ρωμυλία και έναν επιχειρηματία από τα Κοτύωρα

Κωνσταντίνος Δημητριάδης και Ευριπίδης Κ. Κεχαγιάς. Από την Ανατολική Ρωμυλία και από τα Κοτύωρα του Πόντου, αντίστοιχα. Πολίτες του κόσμου με σπουδαίο έργο, καλλιτεχνικό και επιχειρηματικό, είναι αυτοί που… προίκισαν τη Νέα Υόρκη με το γλυπτό ενός δισκοβόλου. Το γνωρίζατε ότι το αντίστοιχο που βρίσκεται στην Αθήνα, απέναντι από το Παναθηναϊκό Στάδιο, είναι το αντίγραφο –και μάλιστα το δεύτερο, καθώς το πρώτο τοποθετήθηκε στο στάδιο της Ντιζόν στη Γαλλία–, και ότι το πρωτότυπο έργο σήμερα βρίσκεται στο Randall Island Park της αμερικανικής μεγαλούπολης;

Για να πάρουμε την ιστορία από την αρχή, θα πρέπει να πάμε στο 1924 οπότε ο «Δισκοβόλος» του Κωνσταντίνου Δημητριάδη (ο οποίος τότε είχε ήδη ατελιέ στο Παρίσι μετά τις σπουδές γλυπτικής σε Μόναχο και Αθήνα), κέρδισε το Χρυσό Μετάλλιο στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Από το 1912 έως το 1948 στο πλαίσιο κάθε Ολυμπιάδας έγιναν και διαγωνισμοί αρχιτεκτονικής, λογοτεχνίας, μουσικής, ζωγραφικής, γλυπτικής. Οι νικητές έπαιρναν το αντίστοιχο χρυσό μετάλλιο που λάμβαναν και οι πρώτοι στα αγωνίσματα.

Ο «Δισκοβόλος» έφερε το μοναδικό καλλιτεχνικό ολυμπιακό μετάλλιο στην Ελλάδα. Το γλυπτό παριστάνει έναν αθλητή λίγα δευτερόλεπτα προτού ρίξει το δίσκο. Σύμφωνα με την Εθνική Πινακοθήκη –η οποία έχει αποκτήσει το γύψινο πρόπλασμα–, είναι ένα από τα έργα της ώριμης περιόδου του καλλιτέχνη, από τα πιο χαρακτηριστικά του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόταν την απόδοση του γυμνού ανδρικού σώματος.

«Η δεξιοτεχνία στο πλάσιμο του γυμνού σώματος φτάνει εδώ στο αποκορύφωμά της. Ο αθλητής παριστάνεται τη στιγμή ακριβώς πριν από τη βολή, σε μια στάση υπολογισμένη προσεκτικά, ενώ για μια ακόμα φορά δίνεται έμφαση στην απόδοση του στιγμιαίου. Το έργο απλώνεται και καταλαμβάνει δυναμικά το χώρο, ενώ οι ποικίλες αντιθέσεις των μελών επιβάλλουν αυθόρμητα τον περίοπτο χαρακτήρα του», αναφέρεται στο σημείωμα της Εθνικής Πινακοθήκης.

Έναν χρόνο μετά την κατάκτηση του Χρυσού Μεταλλίου, το 1925, ο επιχειρηματίας Ευριπίδης Κ. Κεχαγιάς αγόρασε τον «Δισκοβόλο» και δώρισε το γλυπτό στο Δήμο Νέας Υόρκης. Σε δήλωση προς τους δημοσιογράφους ανέφερε ότι ήταν η έκφραση ευγνωμοσύνης από τους Έλληνες που ζούσαν στη Νέα Υόρκη προς την πόλη που τους έδωσε την ευκαιρία να προοδεύσουν.

Ο Κοτυωρίτης επιχειρηματίας που διέπρεψε στις ΗΠΑ χάρη στην περιουσία που κατάφερε να δημιουργήσει, δώρισε σημαντικό ποσό για την αγορά αεροσκάφους για τον Ελληνικό Στρατό, έδωσε 100.000 δολάρια για το Κολέγιο Ψυχικού, έστειλε στην Πτηνοτροφική Σχολή Θεσσαλονίκης καθώς και στον Κτηνοτροφικό Σταθμό πτηνά και ζώα εκλεκτής αμερικανικής ράτσας, ενώ το 1919 –ενόσω βρισκόταν στη Σόφια για εμπορικές υποθέσεις– διέθεσε σημαντικό ποσό για την περίθαλψη ορφανών παιδιών Βούλγαρων στρατιωτών που έπεσαν στο μέτωπο.

Ο «Δισκοβόλος», η δωρεά του στη Νέα Υόρκη, αρχικά τοποθετήθηκε στο Central Park, πίσω από το Μητροπολιτικό Μουσείο· σχετική φωτογραφία από την τελετή εγκαινίων υπάρχει στο βιβλίο του Ξενοφώντα Άκογλου Από τη ζωή του Πόντου: Λαογραφικά Κοτυώρων. Το γρανιτένιο βάθρο σχεδιάστηκε από το διάσημο αρχιτεκτονικό γραφείο McKim, Mead, and White.

Το 1936 μεταφέρθηκε στο Randall Island Park, μπροστά στην είσοδο του νέου τότε σταδίου που φιλοξενούσε τις προπονήσεις της ολυμπιακής ομάδας στίβου. Όμως η γειτονιά ήταν υποβαθμισμένη και το γλυπτό αφέθηκε στη φθορά του χρόνου και των βάνδαλων που το γέμισαν με γράφιτι και αφαίρεσαν το δίσκο και το ένα χέρι. Προκειμένου να το σώσει, ο Δήμος Νέας Υόρκης το μετέφερε σε αποθήκη όπου παρέμεινε για περίπου 30 χρόνια.

Το 1999 οι ζημιές αποκαταστάθηκαν με χρηματοδότηση από το Randall’s Island Sports Foundation και ο «Δισκοβόλος» επέστρεψε, στο ίδιο πάρκο αλλά σε άλλο, περίοπτο σημείο. Η νέα τελετή εγκαινίων έγινε στις 21 Ιουλίου 1999 παρουσία του τέσσερις φορές χρυσού Ολυμπιονίκη στη δισκοβολία Αλ Έρτερ και της εννέα φορές νικήτριας του Μαραθωνίου της Νέας Υόρκης Γκρέτε Βάιτς.

Γεωργία Βορύλλα