Διοργανώνεται την τρίτη Παρασκευή του Ιουλίου, μιας και θεωρείται συνδεδεμένο με τον Προφήτη Ηλία και τη μεγάλη γιορτή της ορθοδοξίας. Στην Τουρκία, στα σύνορα των νομών Τραπεζούντας και Αργυρούπολης, στο παρχάρι της Κατίρκαγιας που ανήκει στην Τόν(γ)ια με τα ελληνόφωνα χωριά, σήμερα γίνεται ένα από τα πιο φημισμένα πανηγύρια. Όσοι το έχουν ζήσει περιγράφουν μια κατάσταση μέθεξης.
Σε αντίθεση βέβαια με τις περασμένες δεκαετίες, αρκετοί είναι αυτοί που του… γυρνούν την πλάτη καθώς η εμπλοκή των δήμων έχει αφαιρέσει πολλά στοιχεία από τη γοητεία του.
Η δε φετινή διοργάνωση συνοδεύεται και από ένα «σκάνδαλο», καθώς την τελευταία στιγμή ακυρώθηκε η εμφάνιση του Απόλας Λέρμι. Ενώ το όνομά του και η φωτογραφία του βρίσκονταν στην αφίσα που διακινήθηκε από το Δήμο Όζκιουρτιουν της Αργυρούπολης, δημοσιεύματα του τοπικού Τύπου αναφέρουν ότι υπήρξαν πιέσεις από εθνικιστικούς κύκλους ώστε να μην τραγουδήσει, διότι υποστηρίζει πως οι Πόντιοι είναι θύματα γενοκτονίας, ενώ τον Νοέμβριο του 2018 στοχοποιήθηκε για το τραγούδι του κατά της λεηλασίας του Ουζουνγκιόλ, μιας περιοχής ιδιαίτερου φυσικού κάλλους στην Τραπεζούντα.
Σε κάθε περίπτωση πάντως, και σήμερα στην Κατίρκαγια αναμένεται να συγκεντρωθούν χιλιάδες, 30.000-40.000, παρά το γεγονός ότι είναι πιθανό οι καιρικές συνθήκες να μην είναι οι καλύτερες, με κρύο, βροχή ή και ομίχλη, τη γνωστή δείσα των παρχαριών. Ειδικά για τους ελληνόφωνους του νομού Τραπεζούντας είναι ένα σημείο συνάντησης, ένα ετήσιο γεγονός ιδιαίτερης σημασίας.
Παλιά, θυμούνται οι Τονιαλήδες, στα καφενεία των χωριών της Τόνιας το βράδυ της Τετάρτης έκαναν μουχαπέτ’, κάτι σαν «ζέσταμα» για το γλέντι που θα ακολουθούσε.
Την Πέμπτη το πρωί έπαιρναν τον λυράρη (κάθε χωριό τον δικό του), ψώνιζαν φαγητά και ρακή και χορεύοντας πήγαιναν στο παρχάρι με τα πόδια. Ποδαρόδρομος για 6, 7, ίσως και περισσότερες ώρες. Σε κάθε χωριό και οικισμό από τον οποίο περνούσαν έστηναν γλέντι· γλέντι έστηναν και το βράδυ που έφταναν στον προορισμό τους.
Τους φιλοξενούσαν σε σπίτια, 10-15 άτομα κοιμόντουσαν μαζί, άλλοι περνούσαν τη νύχτα στην ύπαιθρο, βουνίσιοι γαρ.
Αχανής έκταση το παρχάρι, την Παρασκευή το πρωί κάθε χωριό κατέβαινε στο κέντρο της αλάνας, εκεί όπου βρίσκεται ο κύκλος του χορού. Λύρες, νταούλι και ζουρνάς τα όργανα, κι ένας κύκλος χωρίς αρχή και τέλος, χωρίς πρωτοχορευτή. Αυτή είναι και η ιδιαιτερότητα: Δεν γίνονται μικρότεροι κύκλοι, όσοι δεν επιθυμούν να χορέψουν απομακρύνονται από αυτόν, δεν υπάρχουν «πρωταγωνιστές», και μόνο το στιλ ξεχωρίζει τους καλούς χορευτές.
«Εσύ χορεύεις και ο λυράρης μπορεί να περάσει από δίπλα σου μετά από 10-15 λεπτά. Παίρνουμε τη μουσική από το ρυθμό του ποδιού, σε έναν κύκλο που μπορεί να είναι 100-200 μέτρα», αναφέρουν όσοι έχουν ζήσει από κοντά το πανηγύρι της Κατίρκαγιας.
Μακριά από την… πίστα, όπου οι σκοποί είναι αυστηρά τίκ’ διπλό και τρομαχτόν, στήνονται πάγκοι που πουλάνε κυριολεκτικά τα πάντα. Μέσα στη μέρα ο κόσμος σπάει και δημιουργεί τις δικές του παρέες (συνήθως ανά χωριό), και με τον λυράρη κάνει μουχαπέτ’ ή στήνει χορό. Αργότερα κάποιοι ξανακατεβαίνουν στον κύκλο, κι αυτό το πηγαινέλα συνεχίζεται όλη τη μέρα.
