«Κυρίαρχος του Καυκάσου», αυτή είναι η μετάφραση του ονόματος Βλαδικαυκάς (στη γλώσσα της Οσετίας είναι Τζαουτζικάου), της πόλης που βρίσκεται στο κεντρικό τμήμα του Βόρειου Καυκάσου. Αποτέλεσε νέα πατρίδα για τους Έλληνες του Πόντου, οι οποίοι πριν από 35 χρόνια, στις 29 Μαΐου 1988, παρά τις δυσκολίες ίδρυσαν τον πρώτο εθνικό-πολιτιστικό σύλλογο στη Βόρεια Οσετία, αλλά και σε ολόκληρη τη Σοβιετική Ένωση.
Ελληνικός Σύνδεσμος «Προμηθέας» ονομάζεται, από τον Τιτάνα της μυθολογίας που χάρισε στους ανθρώπους τη φωτιά και για τιμωρία ο Δίας τον αλυσόδεσε στον Καύκασο.
Η ιστορία του Βλαδικαυκάς ξεκινά στις 6 Μαΐου 1784 επί ημερών της αυτοκράτειρας Αικατερίνης Β’. Δημιουργήθηκε ως ρωσικό φρούριο στην περιοχή της Οσετίας, στο βόρειο τμήμα της οποίας βρίσκεται η δεύτερη υψηλότερη κορυφή του Καυκάσου, το Καζμπέκ (5.047 μέτρα). Την πόλη διασχίζει ο γνωστός στην ευρύτερη περιοχή ποταμός Τέρεκ.
Ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα οι Έλληνες της πόλης άρχισαν να οργανώνουν την κοινοτική ζωή τους. Το 1879 ξεκίνησε η ανέγερση της ελληνικής εκκλησίας των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, με την οικονομική στήριξη του Χαράλαμπου Μουρατάντοφ.
Το 1894 ανακοινώθηκε η λειτουργία του μονοτάξιου ελληνικού σχολείου, το οποίο αρχικά στεγάστηκε σε ένα μικρό ξύλινο σπίτι. Υπεύθυνος και δάσκαλος ορίστηκε, προσκεκλημένος από την περιφέρεια του Καρς, ο Θεόδωρος Γραμματικόπουλος του Χριστόφορου, ο οποίος γνώριζε πάρα πολύ καλά την νεοελληνική γλώσσα και ήταν έμπειρος παιδαγωγός. Το 1900 με τις ενέργειες του Π. Μαράντοφ ανοικοδομήθηκε το νέο κτήριο του διτάξιου πια ελληνικού σχολείου.
Η Ρωσική Επανάσταση ήταν ένα από τα ιστορικά γεγονότα της περιόδου 1917-1920 που έπαιξε σημαντικό ρόλο στη ζωή των Ελλήνων της Βόρειας Οσετίας αλλά και στη λειτουργία του ελληνικού σχολείου. Την περίοδο εκείνη έφτασαν στην πόλη του Βλαδικαυκάς (τότε Ορτζονικίτζε) οι πρόσφυγες από τον Πόντο και κυρίως από την περιφέρεια του Καρς.
Τον Φεβρουάριο του 1919 στην περιοχή ξεκίνησαν και πάλι οι συγκρούσεις. Ο συγγραφέας Χρήστος Σαμουηλίδης γράφει: «Ο τόπος δεν έλεγε να ηρεμήσει. Δύο μέρες μετά την άφιξη των Καρσλήδων στο Βλαδικαυκάς, άρχισαν συμπλοκές και μέσα στην πόλη ανάμεσα στους Κόκκινους και τους Λευκούς [εμφύλιος πόλεμος]… οι πρόσφυγες αναστατώθηκαν και τρομοκρατήθηκαν βλέποντας να διαταράζεται η τάξη και η ηρεμία στην πόλη».
Από αυτά τα γεγονότα οι Έλληνες του Καρς έβγαλαν το δίστιχο: «Ο πόλεμον εσκάλωσεν ας σο Βλαδικαυκάσι, α’ση μανας ιμ’ τα πούλια το ένα θα λειφτάζει»!
Οι νέοι Έλληνες πρόσφυγες είναι κάπως πιο τυχεροί διότι ερχόμενοι στην περιοχή είχαν κάποια βοήθεια από τις ελληνικές οικογένειες που ήταν ήδη εγκατεστημένες στη Βόρεια Οσετία. Όσοι όμως δεν είχαν συγγενείς και γνωστούς, στεγάστηκαν σε στρατώνες.
Την περίοδο εκείνη οι δάσκαλοι και οι διοικούντες το ελληνικό σχολείο είχαν δυστυχώς φύγει από το Βλαδικαυκάς και είχαν εγκατασταθεί σε άλλες πόλεις. Το 1918 η ελληνική κοινότητα προσπαθούσε να βρει μια λύση ώστε να μην κλείσει αυτή η πηγή του ελληνικού πνεύματος και πολιτισμού στην περιοχή. Και ευτυχώς αυτό αποφεύχθηκε.
Πρόσφυγας είχε φτάσει με την οικογένειά του από το Όλουχλι του Καρς ο δάσκαλος Θεοφύλακτος Λεβαντίδης. Τελικός προορισμός τους ήταν η Ελλάδα. Να αναφέρουμε ότι η πόλη του Βλαδικαυκάς ήταν σταθμός για πολλούς Έλληνες του Καρς που σκόπευαν να εγκατασταθούν στη μητέρα-πατρίδα· ανάμεσά τους οι οικογένειες των Ισαάκ Λαυρεντίδη και Χρήστου Σαμουηλίδη.
Μετά από επαφές των εκπροσώπων την ελληνικής κοινότητας με τον Θεοφύλακτο Λεβαντίδη, εκείνος ματαίωσε την αναχώρησή του, έμεινε στο Βλαδικαυκάς και έγινε διευθυντής του ελληνικού σχολείου της πόλης.
Βρισκόμαστε στις αρχές του 20ού αιώνα και οι Πόντιοι του Βλαδικαυκάς δημιουργούν ομάδες με μεγάλη δραστηριότητα. Σύμφωνα με μαρτυρίες, η θεατρική ομάδα με επικεφαλής τον Ιβάν Τσελίδα του Ελευθερίου ήταν από τις πιο δραστήριες· ανέβαζε παραστάσεις στα νεοελληνικά και στα ποντιακά με εισιτήριο και διέθετε τα χρήματα στο ελληνικό σχολείο. Συχνά η ομάδα εμφανιζόταν εκτός πόλης, π.χ. στο Γκρόζνι και το Πιατιγκόρσκ.
Ήδη από το 1927 η κοινότητα διοργάνωνε πολιτιστικές εκδηλώσεις, τιμητικές, εορταστικές κ.ά., ομάδες ανάγνωσης και εκθέσεις. Μέρος των εσόδων πήγαινε στο σχολείο, ενώ στηρίζονταν και οι άπορες οικογένειες Ελλήνων.
Η άνθηση του ελληνικού πολιτιστικού κυττάρου στην περιοχή κράτησε μέχρι το 1938. Τότε άρχισαν οι εκκαθαρίσεις των εθνικών μειονοτήτων της Σοβιετικής Ένωσης, για δήθεν αντεπαναστατική δράση – οι γνωστές ως «σταλινικές διώξεις».
Το κλίμα άρχισε να βαραίνει και φυσικά άγγιξε και τους Έλληνες. Το ελληνικό σχολείο έκλεισε, μαζί και όλες οι πολιτιστικές ομάδες της κοινότητας. Στους μαθητές προτάθηκε να συνεχίσουν τις σπουδές τους σε άλλα σχολεία του Βλαδικαυκάς.
Πέρασαν από τότε 50 χρόνια. Το 1988 ήταν που ωρίμασε η ιδέα και δημιουργήθηκαν κάποιες στοιχειώδεις συνθήκες για την επαναλειτουργία του ελληνικού σχολείου αλλά και για την ίδρυση ελληνικού συλλόγου.
Ήταν η ώρα του «Προμηθέα». Ιδρυτικά μέλη του ήταν οι: Αλέξανδρος Γ. Αθανασιάδης, Ελένη Γ. Ασλανίδη, Γεώργιος Κ. Βασιλειάδης, Ειρήνη Βαγιαζίδη, Κωνσταντίνος Π. Γραμματικόπουλος, Χριστόφορος Γ. Εμμανουηλίδης, Βασίλειος Θ. Ιωαννίδης, Ελένη Μ. Ιωαννίδη, Θοδωρής Χ. Καλιφατίδης, Κωνσταντίνος Α. Λαμπριανίδης, Δημήτρης Θ. Λεβαντίδης, Γεώργιος Α. Μιχαηλίδης, Αλέξανδρος Δ. Μελισσανίδης, Λουίζα Ν. Μουρατίδη, Χριστόφορος Ν. Μαυρίδης, Ιωάννης Κ. Ματσαρίδης, Ιωάννης Σ. Ντεμουρτσίεβ, Αναστασία Α. Παπασυμεωνίδη, Γεώργιος Η. Παναγιωτίδης, Πολ. Π. Σιδηρόπουλος, Βλαδίμηρος Α. Σαχμπάζοβ.
Τα εγκαίνια του «Προμηθέα»
Στις 29 Μαΐου 1988, στις 18:00, στην κεντρική αίθουσα του Μεγάρου Πολιτισμού «Έλεκτρο» πραγματοποιήθηκε μεγαλειώδης εκδήλωση για την ίδρυση του συλλόγου. Η προσέλευση του κόσμου ήταν εντυπωσιακή· ο ενθουσιασμός και η χαρά των Ελλήνων Ποντίων του Βλαδικαυκάς, ζωγραφισμένη στα πρόσωπά τους. Τα χειροκροτήματα και οι κραυγές «ζήτω» και «μπράβο» δεν σταματούσαν…
Μετά από ψηφοφορία πρόεδρος εκλέχτηκε ο Δημήτριος Λεβαντίδης (γιος του Θεοφύλακτου Λεβαντίδη). Κατά την πρώτη συνέλευση τέθηκαν ως θέματα η εκπαίδευση, η αναγέννηση του πολιτισμού, των ηθών και εθίμων, η επιστροφή του ιστορικού κτηρίου όπου στεγαζόταν μέχρι το 1938 το ελληνικό σχολείο, και η αποκατάσταση των σχέσεων με τους Έλληνες της διασποράς στη Σοβιετική Ένωση.
Λίγο αργότερα άνοιξε το ελληνικό σχολείο και οι Έλληνες άρχισαν να οργανώνονται και πάλι. Ξεκίνησαν να πραγματοποιούν εκδηλώσεις, να γιορτάζουν τις εθνικές επετείους της Ελλάδας αλλά και της Ρωσικής Ομοσπονδίας, να συγκεντρώνονται στις μεγάλες γιορτές της ορθοδοξίας. Ο καθένας και η καθεμιά βοηθούσαν όπως μπορούσαν το νέο ξεκίνημα του «Προμηθέα».
Σήμερα ο Σύλλογος «Προμηθέας», με πρόεδρο τον Γεώργιο Ασλανίδη, έχει ενεργό δράση και πραγματοποιεί κάθε χρόνο πληθώρα εκδηλώσεων. Λειτουργεί τμήμα εκμάθησης χορών με δασκάλα την Αγγέλα Ασλανίδου, καθώς και τμήμα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας.
…το Βλαδικαυκάς εγέντον δεύτερον πατρίδαν εμουν, ακεί εγεννέθαμε,
ακεί ετρανήναμε και ακεί επέμναν
οι παλαιοί εμουν…
Κωνσταντίνος Γ. Παυλίδης
