Από το χωριό Αγιαντών΄ των Κοτυώρων στον Άγιο Αντώνιο της Χαλκιδικής. Ένα μακρύ ταξίδι που κατάφεραν να κάνουν μόνο μερικές από τις 150 ελληνόφωνες ελληνικές οικογένειες που ζούσαν στο ορεινό χωριό του Πόντου, μέχρι το 1926. Το χωριό ιδρύθηκε, γύρω στο 1885, από Έλληνες που βρίσκονταν στα 13 χωριά των Κοτυώρων.
Η αντίστροφη μέτρηση για τους κατοίκους του χωριού άρχισε το διάστημα 1920-21, όταν αποφάσισαν να πάρουν μέρος στο αυτονομιστικό κίνημα για την ίδρυση της Αυτόνομης Δημοκρατίας του Πόντου.
Οι τουρκικές Αρχές υποπτεύθηκαν ότι κάτι γίνεται και συνέλαβαν έξι πρόκριτους του χωριού για να κάμψουν το φρόνημα των υπόλοιπων. Στόχος ήταν να τους παραπέμψουν στα Δικαστήρια Ανεξαρτησίας της Αμάσειας. Όμως κάτι τέτοιο δεν έγινε καθώς υπήρξε παρέμβαση από τον γνωστό προύχοντα της περιοχής Αλισμάν πασά.
Η τύχη των Αγιαντωνιτών άρχισε να στερεύει μεταξύ Ιουνίου και Σεπτεμβρίου του 1921, καθώς οι Τούρκοι συνέλαβαν όλους τους κατοίκους του χωριού και τους έστειλαν εξορία στο εσωτερικό της Ανατολίας.
«Έπειτα από ενός χρόνου μετακινήσεις και ταλαιπωρίες, οι κάτοικοι του χωριού έφτασαν στο Ντιαρμπακίρ, απ΄ όπου προωθήθηκαν στο Σιλβάν (Φαργκίν). Τον Ιούνιο του επόμενου έτους, τους έφεραν ξανά στο Ντιαρμπακίρ, όπου έμειναν ως τον Οκτώβριο. Στις παραμονές του 1923, μεταφέρθηκαν στο Σούβερεκ και από εκεί στην Ούρφα (αρχαία Έδεσσα), κοντά στον Ευφράτη.
»Στη συνέχεια, πέρασαν τον ποταμό και ήρθαν στη Συρία (Χαλέπι), όπου έμειναν 22 ημέρες. Εκεί, όσοι επέζησαν από τις κακουχίες, χωρίστηκαν σε δύο ομάδες, η μια από τις οποίες κατευθύνθηκε στη Βηρυτό, απ’ όπου τα μέλη της ήρθαν στη Θεσσαλονίκη, με πλοίο. Τα μέλη της άλλης ομάδας αναχώρησαν με τρένο από το Χαλέπι στην Τρίπολη του Λιβάνου και από εκεί με πλοίο προωθήθηκαν στην Πάτρα, απ’ όπου στη συνέχεια ήρθαν στην Κεφαλονιά (Πύλαρο), όπου έμειναν 9 μήνες. Έπειτα ταξίδεψαν ως την Καβάλα και από εκεί, μέσω Σταυρού, έφτασαν στις 20 Σεπτεμβρίου 1923, στη Θεσσαλονίκη. Σημειώνεται ότι τα μέλη της πρώτης ομάδας εγκαταστάθηκαν στο χωριό Άγιος Αντώνιος (Δογαντζή) Χαλκιδικής.
»Οι ελάχιστοι κάτοικοι του Αγίου Αντωνίου του Πόντου που διέφυγαν το 1921 τη σύλληψη και την εξορία κατέφυγαν στα βουνά, και μετά τη συμφωνία Ανταλλαγής επιβιβάστηκαν σε πλοία, στην Ορντού, για να έρθουν στη συνέχεια στον Πειραιά. Από εκεί μεταφέρθηκαν στη Λάρισα, όπου έμειναν για ένα διάστημα, κι ύστερα ήρθαν στη Θεσσαλονίκη, για να εγκατασταθούν στον Άγιο Αντώνιο».
- Με πληροφορίες από την Εγκυκλοπαίδεια του Ποντιακού Ελληνισμού, τομ.1, εκδ. Μαλλιάρης-Παιδεία, Θεσσ/ίκη, 2007, σελ.119-120
- Η φωτογραφία είχε παραχωρηθεί στο pontosnews.gr, από τη δημοσιογράφο Θωμαΐς Κιζιρίδου για τις ανάγκες παλαιότερης δημοσίευσης.
