Ο Δημήτριος Στ. Κουτσογιαννόπουλος γεννήθηκε στην Αμισό του Πόντου στις 27 Ιανουαρίου 1896, από πατέρα Χιώτη και μητέρα Πολίτισσα.
Η καταγωγή του δεν ήταν ποντιακή, η επίδραση όμως που είχε πάνω του ο πολιτισμός του Πόντου ήταν τεράστια.
Τις περιόδους 1910-1913 και 1920-1923 σπούδασε ευρωπαϊκή και βυζαντινή μουσική στο Ωδείο Αθηνών. Το 1913 επέστρεψε στη γενέτειρά του και συμμετείχε στα πολεμικά γεγονότα ακολουθώντας στα βουνά της Αμισού τους αντάρτες του Βασίλ αγά.
Μετά το 1917 εργάστηκε ως μουσικοδιδάσκαλος και ως δημιουργός μουσικής και θεατρικής κίνησης στην Τραπεζούντα, τη Ριζούντα, το Σοχούμ, τη νότια Ρωσία και τον Καύκασο, ενώ το 1918 δημιούργησε χορωδιακό συγκρότημα στο Βατούμ.
Η συνεισφορά του στη διάδοση του ποντιακού πολιτισμού
Από το 1920 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου εργάστηκε ως καθηγητής Ωδικής στη δημόσια και ιδιωτική μέση εκπαίδευση, και αργότερα εγκαταστάθηκε στη Δράμα όπου δίδαξε μουσική στο Γυμνάσιο της πόλης. Υπηρετώντας στη Δράμα ίδρυσε σχολή ποντιακών χορών.
Ασχολήθηκε με τους ποντιακούς χορούς καταγράφοντάς τους με σημεία πατημάτων δικής του επινόησης.
Συγκέντρωσε από την ιδιωτική συλλογή του πατέρα του (Στέφανου Κουτσογιαννόπουλου) και από Πόντιους πληροφορητές περίπου εκατό μελωδίες δημωδών ασμάτων και χορών του ελληνισμού του Πόντου, τις οποίες κατέγραψε στην ευρωπαϊκή παρασημαντική. Οι συστηματικές αυτές εργασίες του δημοσιεύτηκαν στο Αρχείον Πόντου.
Η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών έχει συμπεριλάβει χειρόγραφό του με πενήντα μελωδίες (το οποίο κρίνεται ως πολύ χρήσιμο για τους ερευνητές της ποντιακής μουσικής) στη συλλογή Μελωδίαι δημωδών ασμάτων και χορών των Ελλήνων Ποντίων (επιμέλεια Οδυσσέα Λαμψίδη, 1977).
Στην αρχή της ανθολογίας του ο μουσικοδιδάσκαλος προέταξε εισαγωγικά τη θεωρία της ποντιακής μουσικής και της τεχνοτροπίας της ποντιακής λύρας, που έχουν παγκόσμια πρωτοτυπία.
Από το 1948 έως το 1952 εξέδιδε το μηνιαίο περιοδικό Οι φίλοι της ποντιακής μουσικής, έγραψε τα λογοτεχνικά-ιστορικά έργα Ποντιακές εκδηλώσεις (1921, 1961), Η λύρα του Πόντου (1927), Το ταχυδρομείον (κωμωδία, 1930), Ανάμεσα στους αντάρτες του Πόντου (1936), Αναμνήσεις από τον Πόντο (1972) κ.ά., και παρουσίασε τις μελέτες του στο επιστημονικό περιοδικό Αρχείον Πόντου. Συνεργάστηκε με διάφορες εφημερίδες (τακτικά συνεργάστηκε με τον Προσφυγικό κόσμο την περίοδο 1965-1974).
