Ήταν 9 Νοεμβρίου του 1931 όταν η εικόνα της Παναγίας Σουμελά, έργο του ευαγγελιστή Λουκά, επέστρεφε μαζί με τα άλλα ιερά κειμήλια της μονής στην Αθήνα από την Τραπεζούντα. Η συμφωνία μεταξύ Ελευθέριου Βενιζέλου και Ισμέτ Ινονού είχε επιτευχθεί λίγους μήνες νωρίτερα, μετά από παρέμβαση του Λεωνίδα Ιασονίδη. Την αποστολή είχε αναλάβει ο ιερομόναχος Αμβρόσιος Σουμελιώτης.
Ο ιερομόναχος, έχοντας στη διάθεσή του όλες τις απαραίτητες άδειες, έφυγε από την Αθήνα στις 14 Οκτωβρίου και αφού έμεινε λίγες μέρες στην Κωνσταντινούπολη, την 28η Οκτωβρίου έφθασε στην Τραπεζούντα.
Στο εγκαταλελειμμένο μοναστήρι έφτασε μαζί με τη συνοδεία του το μεσημέρι. «Εδώ, ό,τι είχατε κρύψει», του είπαν οι αγωγιάτες, «τα έχουν ανακαλύψει. Δεν βλέπεις τοίχους σκαμμένους και υπόγεια;». Και έτσι ήταν. Συνέχισαν προς το μετόχι της Αγίας Βαρβάρας που ήταν περίπου 10 λεπτά από εκεί και όπου σύμφωνα με τον αρχιμανδρίτη Ιερεμία ήταν θαμμένη η εικόνα της Παναγίας.
Μετά από πολύ ψάξιμο, μέσα στα ερείπια, σε ξύλα και χώματα, γύρω στις 9 το βράδυ κατάφεραν να εντοπίσουν τον μπόγο με τα κειμήλια. Λίγες μέρες αργότερα ο ιερομόναχος έφερε την ανυπολόγιστης αξίας περιουσία των Ποντίων στην Ελλάδα.
-
Διαβάστε εδώ τη συγκλονιστική αφήγηση του Αμβρόσιου Σουμελιώτη στον δημοσιογράφο Γ. Βαβαρέτο για το πώς πήρε από την Τραπεζούντα την εικόνα της Παναγίας, το Σταυρό των Κομνηνών, το Τίμιο Ξύλο και ένα χειρόγραφο ιερό Ευαγγέλιο, τα πήγε στην Κωνσταντινούπολη και από εκεί τα έφερε στην Ελλάδα.
