pontosnews.gr
Κυριακή, 22/11/2026
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • Videos
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • Videos
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
pontosnews.gr
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων

Μορφή και ουσία

Γράφει ο Θεόφιλος Πουταχίδης

13/09/2022 - 1:46μμ
(Φωτ.-Εικ.: Χριστίνα Κωνσταντάκη)

(Φωτ.-Εικ.: Χριστίνα Κωνσταντάκη)

Κοινοποίηση στο FacebookΜοιράσου το στο TwitterΜοιράσου το στο Whatsapp
Στηρίξτε το Pontos News Επιλέξτε μας ως προτιμώμενη πηγή στην Αναζήτηση Google
Προσθήκη πηγής

Στις λογοτεχνικές μου αναζητήσεις, τον τελευταίο καιρό, συνεχώς εμφανίζεται μπροστά μου και μ’ απασχολεί γόνιμα το ζήτημα της σχέσης που έχει η μορφή (η τεχνική) με την ουσία (το νόημα) στη λογοτεχνία, αλλά και στην τέχνη γενικότερα. Αφορμή στάθηκε η εμπειρία που αποκόμισα από την προσπάθειά μου να αποδώσω ποιητικά τους ύμνους του Αγίου Ρωμανού του Μελωδού. Στο εισαγωγικό σημείωμα της πρόσφατης έκδοσης αυτού του εγχειρήματος,1 εξηγώ γιατί η μορφή στην οποία κατέληξα («ένας δεκαπεντασύλλαβος με σπασίματα και ύφος που παραπέμπει στη δημοτική, τη λαϊκή μας παράδοση»), προσφέρει στο να ζωντανέψει ποιητικά την απαράμιλλη τέχνη του Αγίου Ρωμανού στη σύγχρονη εκδοχή της γλώσσας μας.

Προσφάτως, χρειάστηκε να ετοιμάσω τη σύντομη τοποθέτησή μου για την παρουσίαση δύο βιβλίων2,3 του φίλου λογοτέχνη Αλέξανδρου Κοσματόπουλου, που θα γίνει μεθαύριο Πέμπτη στις 19:30 στην αυλή της Αγιορείτικης Εστίας (όσοι είστε στη Θεσσαλονίκη, αξίζει τον κόπο να έρθετε).

Το ένα από τα δύο βιβλία που θα παρουσιαστούν δεν είναι καινούργιο. Τιτλοφορείται Ο πιο σύντομος δρόμος, και είναι επανέκδοση (πρωτοδημοσιεύτηκε το 1999).

Καθώς κατατριβόμουν με την παρουσίαση, λοιπόν, συνειδητοποίησα το πόσο εμφανής γίνεται στο συγκεκριμένο έργο μια υποδειγματικά άρρηκτη σχέση μορφής και ουσίας. Δηλαδή, υπάρχει η κατάλληλη επιλογή των στοιχείων εκείνων της συγγραφικής τεχνικής που δένουν απόλυτα και υπηρετούν το όλο νόημα του έργου. Το στοιχείο αυτό που χαρακτηρίζει τη λογοτεχνία στα καλύτερά της, είναι πολύ χαρακτηριστικό και σε ένα ακόμα βιβλίο του Αλέξανδρου, με τίτλο Ο αγρός του αίματος.4

Το πράγμα, όμως, δεν σταμάτησε εκεί· τα θετικά πρότυπα συνέχισαν να εμφανίζονται μπροστά μου. Ο Ισίδωρος Παπαδάμου, καλός φίλος του Αλέξανδρου, είναι φιλόλογος, δεξιοτέχνης του μπουζουκιού και του τζουρά, τραγουδοποιός, αλλά και γνωστός οργανοποιός εγχόρδων. Οι παλιότεροι θα θυμούνται τη φωνή και το μπουζούκι του στο συγκρότημα των Χειμερινών Κολυμβητών, τη δεκαετία του ’80 και του ’90. Ο Ισίδωρος είναι ωραίος και αυθεντικός καλλιτέχνης. Οι στίχοι του περιέχουν στιγμές υψηλής ποιητικής δημιουργίας. Δείτε μία που καταγράφει στο βιβλίο Ο πιο σύντομος δρόμος3 ο Κοσματόπουλος:

Τα βράδια που ζήσαμε τα ονειρικά
μέσα σ’ ιδέες τυλιγμένοι
με μαζεμένα κι απλωμένα τα φτερά
κι ενώ μιλούσαμε απαλά
η καρδιά μας ήτανε σχισμένη.

Αλλά και η μουσική του, ενώ συνδυάζει στοιχεία του παραδοσιακού και του ρεμπέτικου, απομακρύνεται συχνά απ’ αυτά και τα υπερβαίνει ελεύθερα και ιδιόρρυθμα, αλλά πάντοτε αρμονικά. Έτσι, ως σύγχρονη δημιουργία με χαρακτηριστικό προσωπικό ύφος, διαλέγεται γνήσια με την παράδοση και τη συνέχεια της ελληνικής μουσικής ανά τους αιώνες. Αυτό στις μέρες μας σπανίζει. Αλληγορικά μιλώντας: αν ζούσε ο Στράτος Παγιουμτζής, θα έβλεπε πιο πολλά στοιχεία της καλλιτεχνικής του ψυχής μέσα σ’ ένα τραγούδι του Ισίδωρου, παρά σ’ ένα τραγούδι δικό του παιγμένο από μια σύγχρονη λαϊκή ορχήστρα. Πώς γίνεται αυτό; Και πώς γίνεται ν’ ακούς Παπαδάμου και να νιώθεις (όχι ν’ αντιλαμβάνεσαι, να νιώθεις) μια συνάφεια με τη βυζαντινή λαϊκή μουσική, όσο μπορούμε να την γνωρίζουμε από τις προσπάθειες του μεγάλου συνθέτη και μουσικολόγου μας Χριστόδουλου Χάλαρη;

Γίνεται, καθώς το γράφει ο Γιώργος Σεφέρης για ανάλογο ζήτημα που αφορά το λογοτεχνικό ύφος και τη γλώσσα.

Μιλάει για την «ατόφια ελληνική φωνή» στα δημοτικά τραγούδια και στα γραπτά του Μακρυγιάννη, θέτοντάς τα ως παραδοσιακό θεμέλιο και λέει: «Αυτή είναι η φύση της γλώσσας μας. Το στοιχείο που μας καθαρίζει και μας οδηγεί, και που, δουλεύοντας την έκφρασή μας, θα πρέπει να μιμηθούμε, όχι εξωτερικά καθώς έγινε κάποτε ως την κατάχρηση, αλλά στην εσωτερική του λειτουργία…».5

Μετά απ’ αυτά τα θετικά πρότυπα, η συγκυρία μού ’φερε και το αρνητικό. Όλα πήγαιναν καλά στον Όρθρο. Σαν ξεκίνησε όμως η Θεία Λειτουργία, αντί για τους ψάλτες ανέλαβε δράση μια χορωδία ανδρών με ύφος κανταδόρικο. Ανακατεύτηκε η ψυχή μου. «Αυτή τη μουσική παράδοση, την ιερή και πανάρχαιη, αγωνίζονται να διασπάσουν, να παραποιήσουν οι διάφοροι ανόσιοι και άμουσοι κανταδόροι, που ακούγονται, δυστυχώς ακόμα να παρεμβάλλουν τις φωνητικές επιδεικτιάσεις τους ανάμεσα στους σεμνούς ύμνους της λειτουργίας…», έγραφε ο Μυριβήλης.6

Ο Κόντογλου έγραψε, βέβαια, τα περισσότερα γι’ αυτούς που θέλουν «να ντύσουν “τα αμάραντα μνημεία” της υμνολογίας, με άλλο μουσικό φόρεμα της εποχής μας, ήγουν με την ανθισμένην αμυγδαλιά, με βαρκαρόλες, και τα παρόμοια».7

«Ποιος Έλληνας μπορεί να πει πως νιώθει κατάνυξη από τα μουσικά αυτά μασκαραλίκια…», γράφει αλλού.8

Πόσο ακαλαίσθητη, παράταιρη και φτηνή μπορεί να γίνει η τέχνη, όταν η μορφή απάδει προς την ουσία… Κρίμα στις Μητροπόλεις που σχετίζονται επισήμως με τέτοια φαινόμενα.

______
1. Θ. Πουταχίδης, Εδώδιμο ειλητάριο – Δώδεκα κοντάκια του αγίου Ρωμανού, εκδ. Κυριακίδης, Θεσσαλονίκη 2022.
2. Αλ. Κοσματόπουλος, Λύτρον λύπης, ο Απόστολος Παύλος και οι επιστολές του, εκδ. Αθ. Αλτιντζής, Θεσσαλονίκη 2022.
3. Του ίδιου, Ο πιο σύντομος δρόμος, εκδ. Αθ. Αλτιντζής, Θεσσαλονίκη 22022.
4. Του ίδιου, Ο αγρός του αίματος, εκδ. Κέδρος, Αθήνα 2003.
5. Γ. Σεφέρης, Δοκιμές, τ. Α’, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1992.
6. Στρ. Μυριβήλης, Η ελληνική παράδοση (συλλογικός τόμος), εκδ. Ευθύνη, Αθήνα 32000.
7. Φ. Κόντογλου, Προς ενωτικούς και για την μοναδικότητα της παραδόσεως της Ορθοδοξίας, εκδ. Ορθόδοξος κυψέλη, Θεσσαλονίκη 2005.
8. Του ίδιου, Ευλογημένο Καταφύγιο, εκδ. Άγκυρα, Αθήνα 52015.
ΚοινοποίησηTweetSend
google news

Ακολουθήστε μας στο Google News

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί με χάρτη του «τουρκικού κόσμου», στις 17 Νοεμβρίου 2021 (φωτ.: X / MHP)
ΓΝΩΜΕΣ

Το δέντρο και το δάσος

20/11/2026 - 3:43μμ
Αγιογραφία στην οποία απεικονίζεται ο Ιερός Νιπτήρας, δηλαδή το πλύσιμο των ποδιών των μαθητών από τον Χριστό (φωτ.: imd.gr)
ΓΝΩΜΕΣ

Στον Νιπτήρα (Μέρος Β’)

17/11/2026 - 9:20πμ
To «Abeille Marengo» (αριστερά) στο λιμάνι του Ηρακλείου. Τρίτη 27 Οκτωβρίου 2026 (φωτ.: EUROKINISSI / Στέφανος Ραπάνης)
ΓΝΩΜΕΣ

Οι παγίδες της «ενημέρωσης»

15/11/2026 - 3:53μμ
Ο Μισέλ Ουελμπέκ στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στη Λουιζιάνα των ΗΠΑ (φωτ.: Facebook / Michel Houellebecq)
ΓΝΩΜΕΣ

Η υπόθεση Ουελμπέκ: Όταν η ελευθερία της έκφρασης συναντά τα όρια του νόμου

14/11/2026 - 10:41πμ
(Φωτ.: geetha.mil.gr)
ΓΝΩΜΕΣ

Πέρα απ’ το καλώδιο

13/11/2026 - 3:42μμ
Ψηφιδωτό στη Μονή του Οσίου Λουκά στον Ελικώνα (11ος αι.)
ΓΝΩΜΕΣ

Στον Νιπτήρα (Μέρος Α’)

10/11/2026 - 9:27πμ
(Φωτ.: filmfestival.gr)
ΓΝΩΜΕΣ

Φεστιβάλ Κινηματογράφου: Η Θεσσαλονίκη και το μέλλον του θεσμού

7/11/2026 - 9:46πμ
Λεπτομέρεια από πίνακα του Κρητικού ζωγράφου Φιλόθεου Σκούφου (πηγή: Icon painters - Greece. /commons.wikimedia.org)
ΓΝΩΜΕΣ

Στους αγίους Σαράντα Μάρτυρες ΙΙ (Μέρος Γ’)

3/11/2026 - 9:54πμ
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μπροστά από χάρτη που δείχνει τη «Γαλάζια πατρίδα», το δόγμα της τουρκικής πολιτικής για κυριαρχία στην Ανατολική Μεσόγειο (φωτ.: Twitter / RTErdogan)
ΓΝΩΜΕΣ

Πιέζεται ο Ερντογάν για τη «Γαλάζια Παράνοια»

1/11/2026 - 3:50μμ
Ο Ντόναλντ Τραμπ απευθύνει ομιλία από το μπαλκόνι του Blue Room στον Λευκό Οίκο, 27 Μαρτίου 2026 (φωτ.: White House / Daniel Torok)
ΓΝΩΜΕΣ

Οι ενδιάμεσες εκλογές και τα όρια του τραμπισμού

31/10/2026 - 10:13πμ
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ
Ναυτεμπορική TV

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Στιγμιότυπο από την εκδήλωση για την παρουσίαση του έργου «Φάτα Μοργκάνα». Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2026 (φωτ.: Πρεσβεία της Ελλάδας στη Μόσχα)

Νίκος Καββαδίας: Η «Φάτα Μοργκάνα» μίλησε ρωσικά στη Μόσχα

7 λεπτά πριν
Στην ίδια πρόσοψη, η ελληνική επιγραφή του Γιώργου διαφημίζει μπουγάτσα και η τουρκική γράφει «Niğde Aksaray’lı Börekçi Yorgo»: ο Γιώργος που φτιάχνει μπουρέκια, από τη Νίγδη-Ακσαράι (φωτ.: αρχείο Ινάντς Ατίλγκαν)

Καραμανλήδες της Καππαδοκίας: Τι μένει στο τραπέζι μετά τον ξεριζωμό – Κουζίνα, κρασί και μνήμη

31 λεπτά πριν
Στο εσωτερικό σήραγγας του υπό κατασκευή οδικού τμήματος Μπράλος-Άμφισσα (φωτ.: Όμιλος AVAX)

Μπράλος-Άμφισσα: Στόχος η παράδοση του νέου δρόμου στα τέλη του 2028

56 λεπτά πριν
Η μορφή που η νέα μελέτη αναγνωρίζει ως σκύλο, στο ψηφιδωτό του διαδρόμου της έπαυλης (πηγή: Höyük / Asuman Baldıran, εικ. 14)

Ιασός Καρίας: Η «λεοπάρδαλη» του ψηφιδωτού ήταν σκύλος – Η νέα ανάγνωση μιας ρωμαϊκής έπαυλης

1 ώρα πριν
Αστυνομικοί της Τροχαίας κέντρο της Αθήνας 
(φωτ.: EUROKINISSI / Γιώργος Κονταρίνης)

ΚΟΚ: Αλλαγές σε πρόστιμα, διπλώματα και εξετάσεις οδήγησης – Τι προβλέπει το νέο νομοσχέδιο

2 ώρες πριν
Συσκευασμένα σνακ σε ράφι καταστήματος (φωτ.: Pexels / Kenneth Surillo)

Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα: Τι έδειξε η έρευνα για μια αλλαγή στο (μόλις) 10% της διατροφής

2 ώρες πριν
pontosnews.gr

Ειδήσεις και άρθρα για τον Πόντο και τη Μ. Ασία, αλλά και την επικαιρότητα στην Ελλάδα, τον Κόσμο και την Ομογένεια. Πλούσια θεματολογία ποικίλης ύλης με έμφαση σε πολιτιστικά δρώμενα.

Copyright © 2025 pontosnews.gr
Made by minoanDesign

  • TAYTOTHTA
  • ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
  • ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ
  • ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
Δεν βρέθηκαν αποτελέσματα
Προβολή όλων
  • ΑΡΧΙΚΗ
  • ΠΟΝΤΟΣ
    • ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ
    • ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ
    • ΙΣΤΟΡΙΑ
    • ΠΑΡΑΔΟΣΗ
    • ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
    • ΣΥΛΛΟΓΟΙ
    • ΛΕΞΙΚΟ
  • ΕΛΛΑΔΑ
  • VIDEOS
  • ΚΥΠΡΟΣ
  • ΟΜΟΓΕΝΕΙΑ
  • ΠΟΛΙΤΙΚΗ
  • ΓΝΩΜΕΣ
    • Μάρκος Τρούλης
    • Παντελής Σαββίδης
    • Σάββας Καλεντερίδης
    • Θεόφιλος Πουταχίδης
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
  • ΑΜΥΝΑ
  • ΚΟΣΜΟΣ
  • ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ
  • ΥΓΕΙΑ
  • ΠΕΡΙΕΡΓΑ
  • ΣΥΝΤΑΓΕΣ
  • ΠΙΣΤΗ
  • ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
  • ΤΑΞΙΔΙ
  • ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ
  • PONTOS BLOG

Copyright © 2024 pontosnews.gr
Made by minoanDesign

Ναυτεμπορική TV
Ναυτεμπορική TV