20 Αυγούστου 1921: Η πρώτη συνεδρίαση του Δικαστηρίου της Αμάσειας – Οι αγχόνες στήνονται για τους Ποντίους

Από τις 20 Αυγούστου 1921 […] το Δικαστήριο Ανεξαρτησίας της Αμασείας άρχισε τις «εργασίες» του, την βιομηχανία των απαγχονισμών.

Πρώτος που πέρασε από τον Εμίν βεή¹ ήταν ο καθηγητής των φυσικομαθηματικών του γυμνασίου Αμισού Γεώργιος Παπαμάρκου. Ο δυστυχής αυτός εγκαινιαστής των απαισίων Δικαστηρίων Ανεξαρτησίας, κατεδικάσθη πριν από το Στρατοδικείο σε 15 χρόνια φυλακή, αλλά ο Εμίν βεής δεν θεώρησε την ποινή του επαρκή και τον ξαναπέρασε από δίκη για να καταδικασθή με μια σύντομη διαδικασία σε θάνατο με αγχόνη και να κρεμασθή την άλλη ημέρα.

Ποιο ήταν το «έγκλημα» του Έλληνος αυτού; Ο Παντελής Βαλιούλης² μας το αποκαλύπτει:

«Ο αείμνηστος συνάδελφος», γράφει, «εντελώς αθώος, οικογενειάρχης και πατήρ δύο κορασίδων ανηλίκων, συνελήφθη εν Αμισώ και απεστάλη εις Αμάσειαν μετά τρεις μήνας μετά την αποστολήν ημών (κατά τον Μάιο 1921, περίπου). Η αιτία της συλλήψεώς του και της τόσον βαρείας καταδίκης του ήτο μοιραία. Περιήλθεν εις χείρας αστυνόμου τετράδιον γεωγραφίας μικρού μαθητού, όπου ούτος, χαράξας τον χάρτην της Μικράς Ασίας, αντί “Εύξεινος Πόντος”, επέγραψεν “Ελληνικός Πόντος”. Επειδή ο διδάσκων το μάθημα της Γεωγραφίας ήτο ο Γ. Παπαμάρκου, εθεωρήθη ένοχος θανάτου…».

Ο Εμίν βεής δεν μπορούσε να ανεχθή τίποτε το Ελληνικό, πολύ περισσότερο έναν «Ελληνικό Πόντο» στον χάρτη!

Επακολούθησε η δίκη των καθηγητών του Αμερικανικού Κολλεγίου Μερζιφούντος Δημητρίου Θεοχαρίδη, Χαραλ. Ευσταθιάδη, Παύλου Παυλίδη και Παναγ. Λαμπριανίδη και δύο μαθητών του ιδίου Κολλεγίου από την Αμισό, του Συμεών Ανανιάδη και του Αναστασίου Παυλίδη.

Ο Εμίν βεής, λυσσομανώντας έχυσε το δηλητήριό του κατά των καθηγητών και των μαθητών, κατηγορώντας τους ότι «συνέπηξαν στο σχολείο τους επαναστατικόν σύλλογον δια την… απελευθέρωσιν του Πόντου»!

Και ο Παντελής Βαλιούλης, γράφοντας για τους ηρωικούς αυτούς μάρτυρες, αναφέρει:

«Συνετήρουν σύλλογον εν τω Κολλεγίω ομογενών, καθ’ ον τρόπον συνετήρουν τοιούτους και οι Τούρκοι, καθώς και οι Αρμένιοι μαθηταί, προς περισσοτέραν μεταξύ των αλληλεγγύην, γνωριμίαν, άσκησιν εις διαλέξεις, γυμναστικάς επιδείξεις κ.λ.π.».

Και για την αιτία αυτή και οι καθηγηταί και οι δεκαοχτάχρονοι μαθηταί στάλθηκαν στις αγχόνες από τον απαίσιο Εμίν βεή. «Έτσι μόνον θα εκριζώσουμε», ούρλιαζε, «τη ρίζα της ανταρσίας και του… Ποντιακού ζητήματος… Δεν χρειάζεται καμιά επιείκεια…». […]

Απόσπασμα από το βιβλίο του Γ.Ν. Λαμψίδη: Τοπάλ Οσμάν – Ένα χρονικό μιας άγνωστης ελληνικής τραγωδίας (1914-1924), 6η εκδ., Βιβλία για όλους, Αθήνα χ.χ. [1η έκδ. 1969], β΄ τόμος, Η τελευταία πράξη, σ. 29-31.

___
1. Εμίν μπέης: Τούρκος βουλευτής της Αμισού.
2. Παντελής Βαλιούλης: Καθηγητής επί μία δεκαετία στο γυμνάσιο Αμισού (Σαμψούντας), θρακικής καταγωγής. Καταδικάστηκε σε θάνατο από τα δικαστήρια ανεξαρτησίας των Τούρκων, αλλά κατόρθωσε να σωθεί, εξαγοράζοντας κάποιον αξιωματούχο Τούρκο. Έργο του: Σελίδες εκ της συμφοράς του Πόντου 1921-1924 [από όπου και τα παραθέματα] εκδ. 1957.
Το 1919, όταν ήταν καθηγητής στην Αμισό, επανασύστησε το Σύλλογο «Ορφεύς» της Άνω Αμισού, μαζί με τους Ιάκωβο Κουλοχέρη, Κωνσταντίνο Σερέφα, Κωνσταντίνο Ραπτάρχη και Κοσμά Σουβατζόγλου. Στο σύλλογο αυτόν τον εξέλεξαν παμψηφεί πρόεδρο.
Αγάπησε πολύ τους Πόντιους, γι’ αυτό έγραψε γι’ αυτούς: «Ένας λαός εύχαρις, φιλόξενος, μορφωμένος, πολιτισμένος, ειλικρινής και συνεπής στας εμπορικάς του συναλλαγάς και υποχρεώσεις, φιλήσυχος και ειρηνικός, διεκρίνετο για την φιλοπονίαν και δραστηριότητά του» (Εγκυκλοπαίδεια του ποντιακού ελληνισμού).