Αγώνα, προκειμένου να κάνει γνωστά στο πανελλήνιο μεγάλης αξίας βυζαντινά μνημεία της Κρήτης, τα οποία, σύμφωνα με στοιχεία που έχει συγκεντρώσει, σχετίζονται με τον ποντιακό ελληνισμό, αλλά και να αναδείξει αυτήν ακριβώς τη σχέση, ξεκινά η Εύξεινος Λέσχη Ποντίων Ηρακλείου, όπως αναφέρει στο pontosnews.gr ο Χρήστος Ζουρνατζίδης, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Λέσχης αλλά και της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ποντιακών Σωματείων (ΠΟΠΣ).
Πρόκειται για τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Σουμελά στο χωριό Λιθίνες Λασιθίου, την οποία οι ντόπιοι ονομάζουν Παναγία Λιθινιώτισσα, αλλά και τα απομεινάρια της πόλης Τραπεζόνδα, επίσης στο Λασίθι.
Η εικόνα ανάγεται στο τέλος της 1ης μ.Χ. χιλιετίας και η πόλη στα μέσα της 2ης, και υπάρχουν ακράδαντα στοιχεία ότι και τα δύο μνημεία συνδέονται άρρηκτα με τον ποντιακό ελληνισμό. Μάλιστα, ο Χρήστος Ζουρνατζίδης αναφέρει ότι στην Τραπεζούντα της Κρήτης γεννήθηκε ο Βιτσέντζος Κορνάρος, και γι’ αυτό στον «Ερωτόκριτο» υπάρχουν κάποιες αμιγώς ποντιακές λέξεις.
Κατά τον Χρήστο Ζουρνατζίδη, η Εύξεινος Λέσχη Ποντίων Ηρακλείου έχει έρθει ήδη σε επαφή με τον Αρχιεπίσκοπο Κρήτης Ευγένιο, ο οποίος είναι προσφυγικής καταγωγής, ζητώντας τη βοήθειά του για την ανάδειξη της σχέσης της εικόνας με τον ποντιακό ελληνισμό. «Ο Αρχιεπίσκοπος κατάγεται από τη Σμύρνη και είναι ευαισθητοποιημένος αναφορικά με τα θέματα του προσφυγικού ελληνισμού. Μας υποσχέθηκε ότι θα μας βοηθήσει και ότι θα μεριμνήσει, προκειμένου να αναδειχθεί η σχέση της εικόνας με τον Πόντο. Μας είπε ότι πρέπει να τεκμηριωθεί αυτή η σχέση, αλλά υπάρχουν στοιχεία γι’ αυτό. Ο Αρχιεπίσκοπος, μητροπολίτες της Κρήτης αλλά και απλοί ιερείς θέλουν να αναδειχθεί το ότι η Παναγία Λιθινιώτισσα ονομαζόταν Παναγία Σουμελά και σχετίζεται με τον Πόντο. Αυτός ακριβώς είναι ο στόχος του συλλόγου μας. Να αναδειχθούν οι δεσμοί της ιστορικής μας πατρίδας, του Πόντου, με την Κρήτη», τονίζει στο pontosnews.gr ο Χρήστος Ζουρνατζίδης.
Στρατιώτες του Νικηφόρου Φωκά
Κατά το μέλος της διοίκησης της ΠΟΠΣ και της Ευξείνου Λέσχης Ποντίων Ηρακλείου, ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Νικηφόρος Φωκάς, όταν πέτυχε την ανακατάληψη της Κρήτης από τους Σαρακηνούς κουρσάρους, είχε στο στρατό του πολλές χιλιάδες Ποντίους. Κάποιοι από αυτούς, μετά τον νικηφόρο πόλεμο, έμειναν στην Κρήτη και δημιούργησαν το χωριό Λιθίνες. Αυτό βρίσκεται στο νομό Λασιθίου, νοτιοδυτικά της Σητείας.
«Το 1947 ο Κρητικός λοχαγός από τις Λιθίνες Παύλος Παπαδάκης συναντήθηκε με τον Φίλωνα Κτενίδη στα Γιαννιτσά και του είπε ότι η μάνα του άναβε κεριά και καντήλια σε ένα παρεκκλήσι το οποίο ονόμαζε παρεκκλήσι της Παναγίας Σουμελά. Πρόκειται για ένα βυζαντινό εκκλησάκι που ανάγεται περίπου στο 1000 μ.Χ. Εκεί βρίσκεται θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, η οποία μοιάζει με αυτήν που βρισκόταν στο μοναστήρι του όρους Μελά του Πόντου. Μπορεί ο ιερέας της περιοχής να μου είπε ότι πρόκειται για εικόνα της Παναγίας Λιθινιώτισσας, ωστόσο παλαιοί κάτοικοι του χωριού λένε ότι στο παρελθόν την έλεγαν Παναγία Σουμελά. Η εικόνα βρίσκεται κλειδωμένη μέσα στο παρεκκλήσι και μπορεί να την προσκυνήσει κάποιος, μόνο αν συνεννοηθεί με τον επίτροπο. Ωστόσο, στον προθάλαμο του παρεκκλησιού βρίσκεται πιστό αντίγραφό της, το οποίο μπορούν να προσκυνήσουν οι χριστιανοί. Κάναμε έρευνες και καταλήξαμε ότι πρόκειται για εικόνα της Παναγίας Σουμελά», λέει στο pontosnews.gr ο Χρήστος Ζουρνατζίδης.
Όπως οι Τούρκοι έκαναν καταστροφές στο μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά του Πόντου, έτσι και οι Σαρακηνοί, αιώνες πριν, κατέστρεψαν το συγκεκριμένο παρεκκλήσι. «Δεν γνωρίζουμε πώς κατέστη δυνατό να μην καταστραφεί η εικόνα, η οποία είναι θαυματουργή. Ολόκληρη η περιοχή μιλάει για θαύματα, ωστόσο η ύπαρξη της εικόνας είναι άγνωστη για εμάς τους Πόντιους», τονίζει.
Η Τραπεζούντα της Κρήτης
Κατά τον Χρήστο Ζουρνατζίδη, σε σχετικά κοντινή απόσταση από τις Λιθίνες βρίσκεται η Τραπεζούντα της Κρήτης. Όπως λέει, χτίστηκε το 1414 από 880 οικογένειες που έφτασαν στην Κρήτη από την Τραπεζούντα του Πόντου.
«Τότε η Κρήτη ανήκε στη Δημοκρατία των Ενετών, τη Δημοκρατία του Αγίου Μάρκου. Οι 880 οικογένειες από την Τραπεζούντα ζήτησαν από τους Ενετούς να τους επιτρέψουν να εγκατασταθούν στην Κρήτη. Επειδή οι Ενετοί γνώριζαν ότι είναι τίμιοι και εργατικοί, τους δέχθηκαν. Έτσι, εγκαταστάθηκαν στο Λασίθι, νοτιοανατολικά της Σητείας και έχτισαν την Τραπεζούντα, την οποία οι Ενετοί ονόμαζαν Τραπεζόνδα. Η πόλη χτίστηκε σε ένα οροπέδιο με τραπεζοειδείς λόφους. Οι Τούρκοι κατέλαβαν την Κρήτη το 1485 και κατέστρεψαν την πόλη, επειδή οι κάτοικοί της πολέμησαν εναντίον τους.
»Από εκείνη την πόλη σήμερα έχουν απομείνει μόνο κάποια ντουβαράκια. Έχει αναστηλωθεί μόνο η εκκλησία, η οποία ονομάζεται Παναγία Τραπεζούντια. Υπάρχουν και πινακίδες στο οδικό δίκτυο που αναφέρουν ότι ο δρόμος οδηγεί προς την Τραπεζούντα. Δυστυχώς, κανένας μέχρι σήμερα δεν ενδιαφέρθηκε προκειμένου να αναδειχθεί αυτή η Τραπεζούντα. Πιστεύουμε ότι στην πόλη αυτή γεννήθηκε ο Βιτσέντζος Κορνάρος από Πόντιους γονείς και στη συνέχεια τον υιοθέτησε οικογένεια Ενετών. Γι’ αυτό και στον “Ερωτόκριτο” υπάρχουν κάποιες αμιγώς ποντιακές λέξεις», τονίζει.
Τέλος, αναφέρει ότι η Εύξεινος Λέσχη Ποντίων Ηρακλείου, σε συνεργασία με την ΠΟΠΣ, θα απευθυνθεί σε όλους τους δημόσιους φορείς που έχουν αρμοδιότητα, προκειμένου να αναδειχθεί και να γίνει γνωστή η Τραπεζούντα της Κρήτης.
Κείμενο: Ρωμανός Κοντογιαννίδης.
Φωτογραφίες: Χρήστος Ζουρνατζίδης.
