Αρχικά βγήκαν στα βουνά του Πόντου για την προστασία του άμαχου πληθυσμού όσο ξεδιπλωνόταν το σχέδιο για την εξόντωση του ελληνικού στοιχείου με τρομοκρατία, τάγματα εργασίας, λευκές πορείες θανάτου, κρεμάλες, πυρπολήσεις χωριών, βιασμούς και δολοφονίες. Σταδιακά όμως το αντάρτικο πήρε το χαρακτήρα εθνικής αντίστασης· εκτιμάται σχεδόν με βεβαιότητα ότι τα θύματα της Γενοκτονίας θα ήταν περισσότερα εάν δεν υπήρχε το ποντιακό αντάρτικο.
Τα κυριότερα σώματα έδρασαν στον Δυτικό Πόντο, ενώ στον Ανατολικό είναι γνωστά αυτά της Σάντας.
Το όνομα πολλών οπλαρχηγών έχει μείνει στην Ιστορία, όμως αρκετοί είναι και οι αφανείς ήρωες. Από όλους αυτούς άντλησε έμπνευση ο Γιώργος Πουλαντσακλής, ο αριστοτέχνης του κεμανέ και καλλιτεχνικός διευθυντής του μουσικού εργαστηρίου «Ορφέας» των «Ακριτών του Πόντου» Σταυρούπολης.
Στην αφιερωματική συναυλία Οι οπλαρχηγοί του Πόντου που παρουσιάστηκε την περασμένη Πέμπτη στο εντευκτήριο του συλλόγου με αφορμή τα 103 χρόνια από τη Γενοκτονία, τιμήθηκε η μνήμη των αγωνιστών και ακούστηκαν εμβληματικά τραγούδια για θρυλικές μορφές που ήταν ο μοναδικός πόλος οργανωμένης αντίστασης.
«Δεν επικεντρωθήκαμε σε κάποιον, για να μην αδικήσουμε κανέναν. Προσπαθήσαμε μετά από έρευνα να αναφερθούμε στους περισσότερους που πήραν μέρος σε αυτόν τον αγώνα», λέει στο pontosnews.gr ο Γιώργος Πουλαντσακλής, ο οποίος έγραψε και τα κείμενα του αφιερώματος.
Εκτός από τα τραγούδια για τον Αντών-πασά από τον Δυτικό Πόντο και τον Ευκλείδη Κουρτίδη από τη Σάντα, παρουσιάστηκαν και άλλα που αφηγούνται τις θηριωδίες των Τούρκων και την αντίσταση του ποντιακού πληθυσμού. Τα ερμήνευσαν οι Βασίλης Τοπαλίδης και Παναγιώτης Τουρνάς. Συμμετείχε το μουσικό τμήμα και η Ομάδα Νέων «Ορφέας» του Συλλόγου Ποντίων Σταυρούπολης «Ακρίτες του Πόντου».
