21η Απριλίου 1967: Η μέρα που έσβησε η δημοκρατία

Ήταν 21η Απριλίου 1967, όταν καταλύθηκε η δημοκρατία στην Ελλάδα με ένα πραξικόπημα, για μια δικτατορία που θα κρατούσε εφτά χρόνια. Την περίοδο εκείνη η χώρα ήταν εν μέσω πολιτικής αστάθειας. Οι παρακρατικοί έλεγχαν σε μεγάλο βαθμό τα πολιτικά δρώμενα. Οι εκλογές του 1961, που έμειναν γνωστές ως εκλογές «βίας και νοθείας» με νικητή τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, και η δολοφονία Λαμπράκη το 1963, ήταν τρανά παραδείγματα της πολιτικής κατάστασης που επικρατούσε.

Οι εκλογές του 1963 βρήκαν νικητή τον –αριστερό μεν, αντικομουνιστή δε– Γεώργιο Παπανδρέου.

Οι πραξικοπηματίες φοβούνταν μία ακόμα επικείμενη νίκη της Ενώσεως Κέντρου. Μια τέτοια νίκη θα σήμαινε ενίσχυση της πτέρυγας του Ανδρέα Παπανδρέου και πιθανή κάθαρση του στρατεύματος από τα υπερδεξιά στοιχεία.

Εκτός αυτών, η ΕΔΑ, το πλέον νόμιμο αριστερό κόμμα της εποχής εκείνης, είχε βγει τρίτο στη Βουλή στις εκλογές του 1963 και του 1964, και δεν έδειχνε ότι θα έπεφτε πολύ σε ψήφους στις εκλογές που είχαν προκηρυχτεί για τον Μάιο του 1967.

Αυτή η άνοδος της Αριστεράς προκαλούσε άγχος στα ακροδεξιά στοιχεία και στους παρακρατικούς που δρούσαν στις παρυφές της εξουσίας.

Τα Ιουλιανά

Έτσι, το 1965 έχουμε την Αποστασία ή Ιουλιανά. Ο Γεώργιος Παπανδρέου, παρά τη μεγάλη νίκη του το 1964, παραιτήθηκε το 1965. Αφορμή για την παραίτησή του από την πρωθυπουργία τον Ιούλιο του 1965 υπήρξε η διαμάχη του με τον τότε βασιλιά Κωνσταντίνο για το πρόσωπο του υπουργού Εθνικής Άμυνας και την αλλαγή του αρχηγού ΓΕΣ. Ο ίδιος ήθελε να τους αντικαταστήσει με άτομα της εμπιστοσύνης του, καθώς πίστευε ότι τον τότε υπουργό Πέτρο Γαρουφαλιά και τον αρχηγό ΓΕΣ στρατηγό Ιωάννη Γεννηματά τους έλεγχε το παλάτι.

Την παραίτηση ακολούθησαν αλλαγές κυβερνήσεων με τρεις διαφορετικούς πρωθυπουργούς, και μια γενικότερη περίοδος κρίσης.

Σημαντική συνέπεια της κρίσης αυτής ήταν η απαξίωση της πολιτικής και των πολιτικών, και η εξουδετέρωση της άμυνας του συστήματος απέναντι σε πολιτειακές εκτροπές.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου

Την εποχή εκείνη άρχισε να ανεβαίνει σε δημοτικότητα ο Ανδρέας Παπανδρέου, που ήταν μέλος της Ένωσης Κέντρου και συμμετείχε αρχικά στην κυβέρνηση του πατέρα του, το 1964.

Η άνοδός του δεν ήταν καθόλου αρεστή στα ακροδεξιά στοιχεία. Ο ίδιος έκανε αντιαμερικανικές δηλώσεις, έτεινε χείρα φιλίας προς την ΕΔΑ και έκανε προτροπές για ενίσχυση της φιλίας με τις χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας.

Το πραξικόπημα

Έτσι, σε ατμόσφαιρα πολιτικής αστάθειας, απαξίωσης προς τους πολιτικούς, αλλά και αυξημένης δημοτικότητας για κεντροαριστερούς υποψηφίους, οι Γεώργιος Παπαδόπουλος, Στυλιανός Παττακός και Νικόλαος Μακαρέζος κατέλαβαν την εξουσία με πραξικόπημα, το οποίο ονόμαζαν «εθνοσωτήριο επανάσταση» ή «Επανάσταση της 21ης Απριλίου».

Θεωρούσαν ότι ήταν μια απαραίτητη πράξη για να αποφθεχθεί η αναρχία, αλλά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου η Ελλάδα δεν ήταν ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία χώρα που άκουγε αυτήν τη δικαιολογία για την κατάλυση της εξουσίας.

Τα ξημερώματα της μέρας εκείνης ολόκληρη η πολιτική ηγεσία συνελήφθη με καταπληκτική ευκολία. Δεν διέφυγε κανένας. Όλοι περίμεναν πραξικόπημα, όλοι μιλούσαν γι’ αυτό αλλά κανένας δεν ήταν έτοιμος να το αντιμετωπίσει.

Τελικά μετά από διαπραγματεύσεις ο βασιλιάς δέχτηκε να αναλάβουν υπουργεία στρατιωτικοί, και οι πραξικοπηματίες δέχτηκαν να γίνει πρωθυπουργός μη στρατιωτικός. Έτσι σιγά-σιγά η δικτατορία νομιμοποιήθηκε και η Ελλάδα πέρασε επτά χρόνια χούντας, που έληξε τον Ιούλιο του 1974.