Βίκτωρ Σαρηγιαννίδης (1929-2013)

Ο Βίκτωρ Σαρηγιαννίδης γεννήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου του 1929 σε ελληνική, ποντιακή οικογένεια της Τασκένδης. Οι γονείς του παντρεύτηκαν στην Κριμαία, όπου είχε γεννηθεί και μεγαλώσει η μητέρα του. Ο «Λευκός στρατός» αποχωρούσε από τη χερσόνησο.

Ο εμφύλιος στην τότε Ρωσία έθετε σε κίνδυνο τις ζωές των κατοίκων μιας ελληνικότατης περιοχής του Εύξεινου Πόντου.

Έτσι, η οικογένεια μετακόμισε στην πρωτεύουσα του Ουζμπεκιστάν, όπου ήδη από την τσαρική περίοδο υπήρχε μια μικρή ελληνική κοινότητα.

Πέρασαν χρόνια. Ο Βίκτωρας μετά το σχολείο εισήχθη για σπουδές στη Σχολή Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Τασκένδης, από την οποία αποφοίτησε το 1952. Ήδη όμως από το 1947-48 ως φοιτητής συμμετείχε σε αρχαιολογικές αποστολές. Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 ο Σαρηγιαννίδης μετακόμισε στη Μόσχα και έγινε συνεργάτης του Ινστιτούτου Ιστορίας του Υλιστικού Πολιτισμού (σήμερα Ινστιτούτο Αρχαιολογίας Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών). Εδώ ο νέος επιστήμων συνέχισε τις σπουδές του και εξειδικεύτηκε στο τμήμα Αρχαιολογίας της Μέσης Ανατολής. Εκείνη την περίοδο ξεκίνησαν και αποστολές του στο νότιο Τουρκμενιστάν.

Ο Σαρηγιαννίδης φέρνει στο φως το «Χρυσό της Βακτριανής»!
Το 1963 ο Σαρηγιαννίδης έγινε διδάκτορας με εξειδίκευση στο θέμα των νεολιθικών μνημείων. Λίγα χρόνια αργότερα, ως ειδικός στην εξερεύνηση της κεντρικής Ασίας, μελέτησε εις βάθος την έρημο της Καρακούμ. Ο Σαρηγιαννίδης πίστευε πως η άμμος κρύβει μέσα της μυστικά και ίχνη μεγάλων πολιτισμών. Μέχρι το 1975 από αυτόν μελετήθηκε η θρυλική αρχαία χώρα Μαργιανή και η «τυλιγμένη» στους ελληνικούς θρύλους Βακτριανή.

Το χειμώνα του 1978-79 υπό την διεύθυνση του Βίκτωρα Σαριγιαννίδη πραγματοποιήθηκε η αρχαιολογική αποστολή στην Ασία από τη Σοβιετική Ένωση σε συνεργασία με το Αφγανιστάν. Τότε έγινε και η ανακάλυψη του «Χρυσού της Βακτριανής».

Στη διάρκεια των ανασκαφών στο Τιλιά-Τεπέ οι αρχαιολόγοι βρήκαν επτά βασιλικούς τάφους στους οποίους ήταν κρυμμένα 20.000 χρυσά αντικείμενα!

Η ανακάλυψη του θησαυρού αποτέλεσε το επιστημονικό γεγονός του 20ού αιώνα. Ο ποντιακής καταγωγής Έλληνας που γεννήθηκε στην Κεντρική Ασία περπάτησε στα βήματα του Μεγαλέξανδρου, έφθασε μέχρι τα πέρατα της μακρινής γης και έγινε ένα με τη μυστηριώδη και θρυλική Ανατολή…

Στα ίχνη των Αρίων
Οι επόμενες ανασκαφές του Βίκτωρα Σαρηγιαννίδη είχαν σχέση με τις μετακινήσεις των Αρίων στην κεντρική Ασία και τη Μέση Ανατολή. Βοήθησε να γίνουν γνωστές νέες σελίδες από την ιστορία της Μαργιανής: Στο τέλος της 3ης χιλιετίας στη Μέση Ανατολή έγιναν οι μεγαλύτερες μετακινήσεις της Άριας φυλής. Η αιτία των μετακινήσεων κρυβόταν στις κλιματολογικές αλλαγές. Στην αναζήτηση του νερού οι άνθρωποι μετακινήθηκαν έως τον ποταμό Ινδό. Εκείνη την περίοδο ιδρύθηκε το αρχαίο κράτος της Μαργιανής.

Η πρωτεύουσα του κράτους ανακαλύφθηκε το 1972 και βρισκόταν στην τοποθεσία Γκονούρ-τεπέ (Γκρίζος Λόφος). Στην κοιλάδα του ποταμού Μουργκάμπ υπήρχαν 300 οικισμοί. Ο μεγαλύτερος, στο Γκονούρ-τεπέ, ιδρύθηκε το 2300-2250 π.Χ. Την 2η χιλιετία οι άνθρωποι εγκατέλειψαν την περιοχή αυτή.

Ο Βίκτωρ Σαρηγιαννίδης θεωρούσε πως η θρησκεία του ζωροαστρισμού εμφανίστηκε στην περιοχή της Μαργιανής. Ήταν η πρώτη μονοθεϊστική θρησκεία. Ιδρυτής της, στα τέλη της 2ης χιλιετίας ή αρχή της 1ης ήταν ο Ζωροάστρης.

Οι αποστολές του Σαρηγιαννίδη στην κεντρική Ασία συνεχίστηκαν και τη δεκαετία του 2000. Για το έργο και τη συνεισφορά του στο κύρος του Τουρκμενιστάν, ο Έλληνας επιστήμονας βραβεύτηκε πολλές φορές και τιμήθηκε με τη χορήγηση της τουρκμενικής υπηκοότητας από τον πρόεδρο της χώρας Σαπαρμουράτ Νιγιαζόφ. Το βραβείο «Χρυσή αλυσίδα του Προέδρου» πήρε και η βοηθός του Σαρηγιαννίδη, Ναντέζντα Ντούμποβα.

Ο μεγάλος επιστήμονας και η Ελλάδα
Ο Σαρηγιαννίδης, που είχε λάβει την ελληνική υπηκοότητα το 1997, αναδείχτηκε πρεσβευτής του Ελληνισμού και τιμήθηκε με τον Χρυσό Σταυρό του Τάγματος της Τιμής της Ελληνικής Δημοκρατίας (Ιανουάριος 2002). Ωστόσο παρά τις υποσχέσεις για οικονομική ενίσχυση του έργου του από την ελληνική πολιτεία, δεν στηρίχτηκε.

Πενιχρή ήταν η σύνταξη που έλαβε από το ελληνικό Δημόσιο το 2005, λιγότερο από 200 ευρώ!

Τα βιβλία του στην Ελλάδα εκδόθηκαν από τον εκδοτικό οίκο Αδελφών Κυριακίδη. Ο κορυφαίος αρχαιολόγος είχε συγγράψει πάνω από 20 βιβλία στα ρωσικά, τα οποία μεταφράστηκαν στα αγγλικά, τα γερμανικά, τα ιαπωνικά και τα ελληνικά. Στις 23 Νοεμβρίου του 2009, στην Επιτροπή Ποντιακών Μελετών, έγινε παρουσίαση του βιβλίου του Ζωροαστρισμός. Νέα πατρίδα της παλαιάς θρησκείας. Περισσότερα από 200 άρθρα του δημοσιεύτηκαν σε έγκυρα διεθνή επιστημονικά περιοδικά.

Ο Σαρηγιαννίδης ήταν μέλος της Ανθρωπολογικής Εταιρείας Ελλάδος, της Αμερικανικής Ακαδημίας και εκείνης της Ιταλίας. Το έργο του προβλήθηκε σε ντοκιμαντέρ πολλών δικτύων (ανάμεσά τους και το BBC).

Πέθανε στις 23 Δεκεμβρίου 2013 στη Μόσχα, όπου και ετάφη την επομένη των Χριστουγέννων.

Βασίλης Τσενκελίδης