Στην ποντιακή διάλεκτο, σύμφωνα με το λεξικό του Άνθιμου Παπαδόπουλου, σημαίνει κρίκος, αλλά λίγο πριν από τη Μεγάλη Εβδομάδα το κερκέ(λ)λι είναι το απλό νηστίσιμο στρογγυλό κουλούρι που έχει συνδεθεί με το Σάββατο του Λαζάρου και την Κυριακή των Βαΐων.
Το έθιμο το έφεραν στην Ελλάδα οι Πόντιοι πρόσφυγες, και κατά μία εκδοχή συμβολίζει τη… ζητιανιά του Λαζάρου.
Σύμφωνα με καταγραφές από το Θρυλόριο Κομοτηνής, ο φτωχός Λάζαρος ζητιάνεψε αλεύρι που το ανακάτεψε με νερό και το έκανε ζυμάρι που το έψησε φτιάχνοντας τα πρώτα κερκέλια, τα οποία μοίρασε στους μη έχοντες. Άλλοι διηγούνται ότι όταν ο Λάζαρος αναστήθηκε ζήτησε κάτι να φάει, και το πρώτο που του έδωσαν ήταν ένα τέτοιο απλό κουλούρι.
Σε κάθε περίπτωση, το Σάββατο του Λαζάρου οι κουζίνες μοσχοβολούν από τα κερκέλια που ψήνονται – στην Κερασούντα και στην Αμισό ονομάζονταν και βαΐτζα από τη γιορτή της Κυριακής των Βαΐων.
«Θεία-θεία των Βαγιών, δώσ’ κερκέλ’ κι εμέν’ ωβόν» λένε τα παιδιά που βγαίνουν για το βάεμαν το απόγευμα του Σαββάτου του Λαζάρου ή την Κυριακή των Βαΐων μετά τη Θεία Λειτουργία. Κρατώντας ένα ανθισμένο κλαδί λεύκας και ένα καλαθάκι για να βάζουν μέσα τ’ αυγά που θα μάζευαν, γυρνούσαν τα σπίτια ψάλλοντας την Ανάσταση του Λαζάρου. Οι νοικοκυρές που τους άνοιγαν τους έδιναν κερκέλια που τα περνούσαν σε σπάγκο ή στο κλαδί.
Το βάεμαν τα τελευταία χρόνια αναβιώνει σε πολλές περιοχές της Ελλάδας όπου ζουν κάτοικοι ποντιακής καταγωγής.
- Διαβάστε ΕΔΩ τη μαρτυρία του Ευστάθιου Αθανασιάδη για το βάεμαν στη Σαντά, από το αρχείο της Ποντιακής Εστίας.
