Η κινητικότητα που παρατηρείται στο Σκοπιανό έχει να κάνει με την απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να επανέλθουν στα Βαλκάνια και να ασκήσουν με αμεσότερο τρόπο την επιρροή τους, όπως δείχνουν επίσημες δηλώσεις και συναντήσεις υπό την αιγίδα δεξαμενών σκέψης, π.χ. το Atlantic Council (Ατλαντικό Συμβούλιο), που ασκούν σημαντική επιρροή στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής της Ουάσιγκτον. Μια τέτοια συνάντηση έγινε στις 29 Νοεμβρίου στην αμερικανική πρωτεύουσα στην οποία συμμετείχαν υψηλοί προσκεκλημένοι από βαλκανικές χώρες.
Η Ελλάδα δεν συμμετείχε. Προφανώς, τα δεδομένα της χώρας στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ είναι σταθερά και η συμμετοχή της δεν θα προσέφερε τίποτε επί της ουσίας.
Συμμετέχει, όμως, στην πρωτοβουλία για την εξεύρεση λύσης στο πρόβλημα με τα Σκόπια. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη γνώση για την αποκωδικοποίηση του πλαισίου της λύσης αυτής. Η αποδοχή της σύνθετης ονομασίας δεν φαίνεται να εγκαταλείπεται. Με τα άλλα, ονομασία εθνότητας, γλώσσας, κ.ά., θα δούμε τι θα γίνει.
Τι ακολουθεί
Το αμέσως επόμενο διάστημα, θα δούμε κλιμακούμενες παροτρύνσεις για λύση στο πρόβλημα της ονομασίας της γειτονικής χώρας, της οποίας ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε την Ελλάδα στρατηγικό σύμμαχο. Η πολιτική ηγεσία που διαχειρίζεται το θέμα γνωρίζει, βεβαίως, τις εξελίξεις. Η ελληνική κοινωνία, όμως, δεν είναι ενημερωμένη προς τα πού κατατείνουν.
Οι Αμερικανοί, λοιπόν, φαίνεται να επιστρέφουν και στρατιωτικά στα Βαλκάνια, αφού η πρόταση που έγινε στη συνάντηση του Atlantic Council ήταν να εγκατασταθεί στρατιωτική δύναμη στην αμερικανική βάση Μπρόντστιλ στο Κοσσυφοπέδιο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να αποφάσισαν να εντάξουν τα δυτικά Βαλκάνια στις ευρωατλαντικές δομές και τα υπόλοιπα είναι λεπτομέρειες. Οι σχετικές πιέσεις θα είναι ισχυρές.
Το ζήτημα, για την Ελλάδα, είναι αν με την αποδοχή αυτής της πολιτικής, που τη συμφέρει, θα μπορέσει να ικανοποιήσει πάγιες θέσεις της είτε στις σχέσεις με τα Σκόπια είτε με την Αλβανία.
Είναι μια ευκαιρία για τη διαχείριση θεμάτων της εξωτερικής πολιτικής που εκκρεμούν. Και αν προσθέσει κανείς και τον μεσολαβητικό ρόλο που η Ελλάδα φαίνεται να διαδραματίζει μεταξύ Ερντογάν και Ευρώπης ή και ΗΠΑ, τις ημέρες αυτές με την επίσκεψη του Τούρκου προέδρου στη χώρα, το σύνολο, σχεδόν των ζητημάτων εξωτερικής πολιτικής που απασχολούν τη χώρα τίθεται επί τάπητος.
Η επαναδραστηριοποίηση των ΗΠΑ στα Βαλκάνια, όπως φάνηκε από τη συνάντηση του Atlantic Council γίνεται για να καλυφθεί το κενό που οι Ηνωμένες Πολιτείες άφησαν στην περιοχή και το εκμεταλλεύεται η Ρωσία. Οι ΗΠΑ δείχνουν ενοχλημένες και από την παρουσία της Τουρκίας και των ισχυρών, οικονομικά, αραβικών χωρών του Κόλπου. Δεν πιστεύουν πως η Ρωσία μπορεί να πάρει με το μέρος της κάποιες από τις βαλκανικές χώρες αλλά ενοχλούνται και από την απλή διείσδυσή της, όπως έκανε το ΝΑΤΟ και η ΕΕ στη ρωσική αυλή.
Τα όσα έγιναν στη συνάντηση του Ατλαντικού Συμβουλίου είναι άκρως αποκαλυπτικά!
Η διάσκεψη του Ατλαντικού Συμβουλίου
Στις 29 Νοεμβρίου το γνωστό για την επιρροή του στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ Atlantic Council πραγματοποίησε συνάντηση στην Ουάσιγκτον με θέμα: «Επερχόμενη καταιγίδα; Σχεδιάζοντας το μέλλον των Βαλκανίων σε μια εποχή αβεβαιότητας». Εκεί κορυφαίοι Ευρωπαίοι και Αμερικανοί αναλυτές υποστήριξαν μεταξύ άλλων:
Ο Κρίστιαν Λέφλερ, αναπληρωτής γενικός γραμματέας οικονομικών και παγκόσμιων ζητημάτων στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης: Για την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν υπάρχει «πιο σημαντικός εταίρος» από τις Ηνωμένες Πολιτείες για την υλοποίηση του οράματος μιας Ευρώπης ολοκληρωμένης, ελεύθερης και ειρηνικής. Η Ρωσία, η Τουρκία και τα πλούσια κράτη του Αραβικού Κόλπου έχουν επεκτείνει την επιρροή τους. Η Σερβία, η Βοσνία- Ερζεγοβίνη, το Μαυροβούνιο, το Κοσσυφοπέδιο, η «Μακεδονία» και η Αλβανία αποτελούν από κοινού τα Δυτικά Βαλκάνια. Η Ρωσία βρήκε μια εύκολη είσοδο στα Δυτικά Βαλκάνια ως αποτέλεσμα της δημοκρατικής οπισθοδρόμησης, της διαφθοράς και της δυσαρέσκειας προς τη Δύση στην περιοχή.
Ο Ντίμιταρ Μπέτσεφ, ερευνητής στο Κέντρο Σλαβικών, Ευρασιατικών και Ανατολικών Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Βόρειας Καρολίνας, Chapel Hill είπε ότι οι κυρίαρχες τάσεις στα δυτικά Βαλκάνια είναι η παρακμή ή η στασιμότητα των δημοκρατικών θεσμών, που δημιούργησαν γόνιμο έδαφος για χώρες όπως η Ρωσία να επεκτείνουν την επιρροή τους χωρίς μεγάλο κόστος.
Καταιγίδα που έρχεται;
Ο Φρέντερικ Κεμπ, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του «Ατλαντικού Συμβουλίου», στις εισαγωγικές του παρατηρήσεις, αναγνώρισε ότι η περιοχή βρίσκεται σε ρευστότητα, αλλά δήλωσε ότι τα Δυτικά Βαλκάνια προσφέρουν «μια ευκαιρία και έναν τόπο όπου η Ευρώπη μπορεί να ολοκληρωθεί». Ενόψει της αλλαγής και της αβεβαιότητας, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα δυτικά Βαλκάνια αντιμετωπίζουν μια πραγματική ευκαιρία. Κάντε το σωστό και μπορούμε να οδηγήσουμε στη δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος και ευημερούντων δυτικών Βαλκανίων σταθερά ενσωματωμένων στη Δύση, είπε.
Ο Ντέιμον Γουίλσον, εκτελεστικός αντιπρόεδρος για προγράμματα και στρατηγική στο Ατλαντικό Συμβούλιο είπε ότι μια περίοδος αποδέσμευσης των ΗΠΑ από τα δυτικά Βαλκάνια είχε ήδη δημιουργήσει προκλήσεις στην περιοχή, συγκεκριμένα μια απόπειρα πραξικοπήματος στο Μαυροβούνιο, πολιτική παράλυση στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και μια εσωτερική κρίση στη «Μακεδονία». Ωστόσο με λίγη προσοχή και προσπάθεια, λίγη στρατηγική, υπάρχει μια ευκαιρία.
Είπε, ακόμη, πως ενώ είναι σημαντικό για την ΕΕ να αναλάβει τον ηγετικό ρόλο στην ενσωμάτωση των δυτικών Βαλκανίων στην Ένωση, οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να διαδραματίσουν έναν αποφασιστικό υποστηρικτικό ρόλο. Επιπλέον, πρότεινε την ανάγκη δημιουργίας μόνιμης παρουσίας ασφαλείας στη νοτιοανατολική Ευρώπη, τη συμφιλίωση με τη Σερβία μια χώρα όπου το ΝΑΤΟ είναι ιδιαίτερα αντιδημοφιλές μετά την εκστρατεία βομβιστικής επίθεσης του 1999 για να εκδιώξει τις σερβικές δυνάμεις από το Κοσσυφοπέδιο, εμβάθυνση της εμπλοκής των ΗΠΑ στα Βαλκάνια.
Η διοίκηση Τραμπ, έχει επιδείξει προθυμία να δώσει προτεραιότητα στις σχέσεις της με τα Βαλκάνια. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Μάικ Πενς σε επίσκεψή του στην περιοχή τον Αύγουστο, δήλωσε στους ηγέτες οκτώ βαλκανικών χωρών ότι το μέλλον των δυτικών Βαλκανίων είναι στη Δύση. Η Μόλι Μοντγκόμερι, ειδική σύμβουλος του Πενς για την Ευρώπη και τη Ρωσία δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «δεν είναι διατεθειμένες να αφήσουν κενό στα δυτικά Βαλκάνια».
Η Αλβανία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη και το Κοσσυφοπέδιο είναι μεταξύ των πιο διεφθαρμένων χωρών της Ευρώπης.
Η δέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών στην πολιτική αυτή δεν έχει να κάνει με κάποιο είδος αλτρουισμού αλλά με τα συμφέροντα των ΗΠΑ. Στη συνάντηση, επισημάνθηκε, επίσης η επιδείνωση της ποιότητας της διακυβέρνησης στα Βαλκάνια. Ο Νταμίρ Μάρουσιτς, εκτελεστικός διευθυντής του American Interest είπε ότι τα θέματα που έχουν επηρεάσει τα Βαλκάνια από τη δεκαετία του 1990 –η μετανάστευση, η διαφθορά, το ζήτημα της ταυτότητας και ο λαϊκισμός– είναι παρόμοια με αυτά που προκαλούν σήμερα τη Δύση.
Η ρωσική στρατηγική
Η Ρωσία προσπάθησε να εκμεταλλευτεί αυτή την κατάσταση. Η προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία και η στήριξη των αυτονομιστών στην ανατολική Ουκρανία σηματοδότησαν μια κρίσιμη στιγμή στη στάση της απέναντι στο ΝΑΤΟ και τη διεύρυνση της ΕΕ. «Η ρωσική σκέψη είναι:« Εσείς Ευρωπαίοι, Αμερικανοί μπαίνετε στις αυλές μας στη Γεωργία και τη Μολδαβία. Μπορούμε να το κάνουμε και εμείς στα Βαλκάνια », πρόσθεσε, ο Ντίμιταρ Μπέτσεφ. Η Ρωσία δεν θέλει να φέρει τα Βαλκάνια στην αγκαλιά της, ούτε έχει τα μέσα για να ενισχύσει τις κυβερνήσεις τους, δήλωσε ο Μπέτσεφ. «Θέλουν, απλώς, να παρεμποδίσουν τη Δύση».
Άνα Μπρνάμπιτς
Η Σερβία είναι ένα παράδειγμα μιας χώρας που έχει εμβαθύνει τη σχέση της με τη Ρωσία. Η πρωθυπουργός της Σερβίας Άνα Μπρνάμπιτς δήλωσε σε συνέντευξή της στους Financial Times ότι η χώρα της δεν πρέπει να αναγκαστεί να επιλέξει μεταξύ της Ρωσίας και της Δύσης. Η στενή σχέση της Σερβίας με τη Ρωσία δεν αποτελεί εμπόδιο στις φιλοδοξίες ένταξης στην ΕΕ, ανέφερε.
Η Μόλι ΜακΚιού, πρόεδρος της Fianna Strategies, δήλωσε ότι η ρωσική στρατηγική στα Βαλκάνια είναι να δημιουργηθεί μια «μαύρη τρύπα» στη μέση του ΝΑΤΟ και της ΕΕ. Η στρατηγική αυτή συνδέεται με την εκμετάλλευση των πληροφοριών και του στρατιωτικού χώρου στα Βαλκάνια, ανέφερε. Η Δύση, από την άλλη πλευρά, δεν παρείχε αναμφισβήτητο αφήγημα για την αντιμετώπιση της παρουσίας της Ρωσίας, πρόσθεσε. «Οι ΗΠΑ απουσιάζουν πραγματικά από την περιοχή, πρόσθεσε και επισήμανε ότι ο Τραμπ πρέπει να ασχοληθεί προσωπικά με αυτήν την πολιτική. Η Ρωσία χρησιμοποιεί τον κενό χώρο εναντίον μας και τους παρέχουμε ανοιχτό χώρο μάχης για πολύ καιρό», δήλωσε η ΜακΚιού. «Πρέπει να καλύψουμε τον κενό χώρο, διαφορετικά θα συναντήσουμε περισσότερες μαύρες τρύπες σε όλη την αρχιτεκτονική ασφαλείας μας», πρόσθεσε.
Το βάρος είναι στην περιοχή
Η Αλβανία, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη, το Κοσσυφοπέδιο, η «Μακεδονία», το Μαυροβούνιο και η Σερβία προσβλέπουν στην ένταξη στην ΕΕ. Η Βουλγαρία που αναλαμβάνει την εξάμηνη, εκ περιτροπής, προεδρία της ΕΕ τον Ιανουάριο, δήλωσε ότι θα επιδιώξει περισσότερα έργα υποδομής και ενέργειας για να βοηθήσει τα έθνη των Δυτικών Βαλκανίων να προσεγγίσουν την ΕΕ. Για το σκοπό αυτό, θα διοργανωθεί σύνοδος κορυφής ΕΕ-δυτικών Βαλκανίων τον Μάιο.
Η Μόλι Μοντγκόμερι δήλωσε ότι η διοίκηση Τραμπ έχει δεσμευτεί να δουλέψει με τους ευρωπαίους εταίρους της για να υποστηρίξει την ευρωατλαντική ενσωμάτωση. «Πιστεύουμε ότι αυτή είναι μια μεγάλη ευκαιρία για να δείξουμε τη δύναμη της σχέσης ΗΠΑ-ΕΕ και τι μπορούμε να επιτύχουμε μαζί εάν συντονίσουμε τα μηνύματα τους στόχους και την τακτική», ανέφερε. Η Μοντγκόμερι δήλωσε ότι «ο καλύτερος τρόπος κατά της κακοήθους ρωσικής επιρροής» είναι οι κυβερνήσεις της περιοχής να προβούν σε μεταρρυθμίσεις που θα οδηγήσουν σε χρηστή διακυβέρνηση, θα καταπολεμήσουν τη διαφθορά και θα δημιουργήσουν οικονομικές ευκαιρίες.
