Για χρόνια ήταν ένα κλειστό και υποβαθμισμένο οικόπεδο στη σκιά των Καμαρών, του εμβληματικού μεσαιωνικού υδραγωγείου της Καβάλας. Όμως, πίσω από νεότερες κατασκευές και μια σφραγισμένη τοιχοποιία, κρυβόταν μια πύλη των παλιών τειχών της πόλης – τόσο άγνωστη, ώστε δεν υπήρχε καν στην αρχαιολογική βιβλιογραφία.
Σήμερα ο χώρος έχει αλλάξει εντελώς. Η άγνωστη πύλη αποκαταστάθηκε, δύο παλιά κτήρια απέκτησαν νέα χρήση και το άλλοτε εγκαταλειμμένο σημείο παραδόθηκε χθες στους κατοίκους από το υπουργείο Πολιτισμού.
«Βλέποντας το χώρο όπως έχει μεταμορφωθεί και να προχωράει η απαλλοτρίωση και του τελευταίου κτίσματος ώστε να αναδειχθεί στο σύνολο του το εμβληματικό τοπόσημο της περιοχής που είναι οι Καμάρες, το μεσαιωνικό υδραγωγείο της Καβάλας, πραγματικά νιώθω μεγάλη χαρά και ικανοποίηση», σημείωσε η Λίνα Μενδώνη.
Χθες παρουσιάστηκε και μια δεύτερη, διαφορετική επιχείρηση διάσωσης: η ψηφιακή τεκμηρίωση 2.032 κειμηλίων από ναούς και μοναστήρια της Καππαδοκίας, τα οποία οι πρόσφυγες μετέφεραν μαζί τους στη Νέα Καρβάλη.
Η πύλη που εμφανίστηκε πίσω από έναν τοίχο
Οι παλιοί Καβαλιώτες γνώριζαν την έκταση ως «Οικόπεδο Κρέη». Στις αρχές και στα μέσα του 20ού αιώνα η περιοχή γύρω από τις Καμάρες αποτελούσε ένα από τα ζωντανότερα παραγωγικά σημεία της πόλης. Εκεί λειτουργούσαν βυρσοδεψεία, οι μύλοι Σιμιτσή, εργαστήρια χειροτεχνίας, μικρές βιοτεχνίες και άλλες επιχειρήσεις.
Το οικόπεδο απαλλοτριώθηκε το 2004, προκειμένου να διασωθεί το μοναδικό σωζόμενο τμήμα της οχύρωσης που προστάτευε την Κάτω Πόλη της Καβάλας. Κατά την πρώτη φάση των εργασιών, οι αρχαιολόγοι βρέθηκαν μπροστά στην έκπληξη: μια παλιά είσοδος του τείχους, η οποία είχε καλυφθεί από πλίνθινη καμάρα και αργότερα είχε σφραγιστεί με σύγχρονη τοιχοποιία.
Καθώς η πύλη δεν αναφερόταν στις έως τότε μελέτες, ονομάστηκε «Πύλη 12», με βάση την αρίθμηση του δημοσιευμένου σχεδίου των οχυρώσεων της Καβάλας.
Το τμήμα που έμεινε επίτηδες ημιτελές
Η πλίνθινη καμάρα αποκαταστάθηκε με βάση τα ελάχιστα αυθεντικά τμήματά της που είχαν σωθεί κάτω από τις νεότερες επεμβάσεις. Υπήρχε, όμως, ένα πρόβλημα: οι ειδικοί δεν διέθεταν αρκετά στοιχεία για να γνωρίζουν με βεβαιότητα την αρχική μορφή της εξωτερικής όψης.
Αντί να συμπληρώσουν το μνημείο βασιζόμενοι σε υποθέσεις, επέλεξαν να αφήσουν συνειδητά ένα τμήμα του ημιτελές.
Έτσι, ο επισκέπτης μπορεί να διακρίνει τι είναι αυθεντικό, τι αποκαταστάθηκε και πού σταματά η διαθέσιμη αρχαιολογική γνώση.
Ο περιβάλλων χώρος διαμορφώθηκε σε κλιμακωτά επίπεδα με φυσικούς λίθους, χαμηλά τοιχία, πράσινο και σημεία για υπαίθριες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Η παρέμβαση, συνολικού ύψους 1,26 εκατ. ευρώ, παραδόθηκε το βράδυ της Τρίτης, παρουσία της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη.
Ένα αρχαιολογικό εργαστήριο ανοίγει τις πόρτες του
Στο ένα από τα δύο αποκατεστημένα κτήρια θα λειτουργήσει το Ανοικτό Κέντρο Συντήρησης Αρχαιοτήτων της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας.
Εκεί θα συντηρούνται μαρμάρινα αντικείμενα, ψηφιδωτά, εικόνες και κεραμικά. Μια εργασία που συνήθως πραγματοποιείται πίσω από κλειστές πόρτες θα γίνεται περισσότερο ορατή και προσβάσιμη στο κοινό, επιτρέποντας στους επισκέπτες να γνωρίσουν τη διαδικασία με την οποία ένα εύρημα προστατεύεται και επιστρέφει στη ζωή.
Στο δεύτερο κτήριο θα στεγαστεί το Kavala Urban Center – «Σχέδιο Πόλις», ένας χώρος αφιερωμένος στον σύγχρονο αστικό σχεδιασμό, στην κοινωνική καινοτομία και στη συμμετοχή των κατοίκων.
Τα 2.032 κειμήλια που ταξίδεψαν από την Καππαδοκία
Λίγα χιλιόμετρα μακριά, στη Νέα Καρβάλη, διασώζεται ένα διαφορετικό τμήμα της ιστορίας. Το πρώτο στάδιο της καταγραφής και ψηφιακής τεκμηρίωσης της συλλογής του Κέντρου Καππαδοκικών Μελετών «Η Ναζιανζός» περιλαμβάνει 2.032 αντικείμενα από μοναστήρια και ναούς της Καππαδοκίας.
Εικόνες, λειτουργικά βιβλία και σκεύη, ιερατικά άμφια, ξυλόγλυπτες σφραγίδες, υφαντά, προσωπικά αντικείμενα και παραδοσιακές ενδυμασίες βρίσκονται ανάμεσα στα κειμήλια που καταγράφηκαν.
Πολλά από αυτά δεν έφτασαν στην Ελλάδα ως οργανωμένη μουσειακή συλλογή. Τα μετέφεραν οι ίδιοι οι πρόσφυγες, μέσα στις συνθήκες του ξεριζωμού, επιλέγοντας τι μπορούσαν να σώσουν από τους ναούς, τα μοναστήρια και τα σπίτια τους.
Το επόμενο στάδιο θα περιλάβει την παλιά βιβλιοθήκη των μονών, με βιβλία, περγαμηνές, χειρόγραφα και παλαίτυπα, καθώς και αυθεντικές φορεσιές και υφάσματα. Παράλληλα, προωθείται η ψηφιακή αναπαράσταση των ναών και των μοναστηριών της παλιάς Επισκοπής Ναζιανζού.
Μέσα σε μία βραδιά, η Καβάλα φώτισε δύο διαφορετικές διαδρομές της μνήμης: μια ξεχασμένη πύλη επέστρεψε στην πόλη και τα αντικείμενα που ταξίδεψαν με τους πρόσφυγες απέκτησαν μια δεύτερη, ψηφιακή ζωή.
