– Θόδωρε, εσύ είσαι;
– Ναι, μάνα, εγώ είμαι, ο Θόδωρον!
Τα πρώτα ποντιακά που ακούστηκαν ποτέ στο διάστημα ήταν διά στόματος του Θεόδωρου Γιουρτσίχιν-Γραμματικόπουλου, του πρώτου Έλληνα κοσμοναύτη.
Ο Θεόδωρος Γιουρτσίχιν-Γραμματικόπουλος γεννήθηκε το 1959 στο Βατούμ, σε εργατική οικογένεια. Ο πατέρας του Νικολάι Γιουρτσίχιν είναι Ρώσος από την πλευρά του πατέρα του και Έλληνας από την πλευρά της μητέρας του. Ενώ η μητέρα του κοσμοναύτη –Μικρούλα (Ελένη) Γραμματικοπούλου– είναι Ελληνίδα. Ο Θεόδωρος πήρε το όνομά του εις μνήμη του Ρώσου παππού του, ο οποίος ήταν θύμα των σταλινικών διώξεων και εστάλη σε στρατόπεδο συγκέντρωσης όταν ο γιός του και πατέρας του Θεόδωρου ήταν 5 ετών. Έτσι ο πατέρας του Θεόδωρου, αν και κατά το ήμισυ Ρώσος, μεγάλωσε σε ελληνικό περιβάλλον με μητρική γλώσσα την ποντιακή.
Ο Φιόντορ, όπως τον φωνάζουν στη Ρωσία, τελείωσε το σχολείο στο Βατούμ. Θυμάται ότι όταν μια φορά η δασκάλα τον ρώτησε τι ήθελε να γίνει όταν μεγαλώσει, αυτός απάντησε «Τερματοφύλακας!». Σε απάντηση της δασκάλας «Μα είναι αυτό επάγγελμα;», ο μικρός Θόδωρος αναθεώρησε χωρίς να κομπάσει «Ε, τότε κοσμοναύτης!». Και έγινε.
Το 1983 αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο Αεροπορίας της Μόσχας, με ειδικότητα μηχανικός αμφίβιων αεροσκαφών. Από το 1990 ως το 1997 εργάστηκε σε θέσεις ευθύνης ως μηχανικός στον τομέα της θαλάσσιας και εναέριας πλοήγησης ερευνητικών και όχι μόνο σκαφών, καθώς και στο Διεθνές Διαστημικό Πρόγραμμα «MIR-NASA». Tο 2001 ολοκλήρωσε τις διδακτορικές του σπουδές στον τομέα των Οικονομικών Επιστημών, στο Ρωσικό Κρατικό Πανεπιστήμιο Τουρισμού και Υπηρεσιών.
Η πρώτη του πτήση στο διάστημα πραγματοποιήθηκε στις 8 Οκτωβρίου του 2002, με το αμερικανικό σκάφος «Atlantis», στο πλαίσιο του προγράμματος STS-112.
Αποστολή του «Atlantis» ήταν η σύνδεση με το Διεθνή Διαστημικό Σταθμό για την παράδοση φορτίου: αλουμινένιου σκελετού S1 μήκους 14 m και κόστους 390 εκατομμύρια δολάρια.
Στην πρώτη του αυτή αποστολή ο Θεόδωρος Γιουρτσίχιν-Γραμματικόπουλος είχε πάρει μαζί του τις σημαίες της Ελλάδας και της Ρωσίας. Τότε ήταν που στο διάστημα για πρώτη φορά ταξίδεψε η ποντιακή διάλεκτος. Σε επικοινωνία με τη μητέρα του ακούστηκε το «Θόδωρε, εσύ είσαι;» – «Ναι, μάνα, εγώ είμαι, ο Θόδωρον!»
Το 2003 έφερε στην Αθήνα την ελληνική σημαία που είχε πάρει στο διάστημα για να την απονείμει στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο.
Η δεύτερη πτήση του Πόντιου αστροναύτη πραγματοποιήθηκε στις 7 Απριλίου του 2007. Η απογείωση του διαστημικού σκάφους «Soyuz ТМА-10» έγινε από το κοσμοδρόμιο Μπαϊκονούρ του Καζακστάν με καπετάνιο τον Θόδωρο. Αποστολή του ήταν οι εργασίες επισκευής του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού, για τη διεκπεραίωση των οποίων ο Θόδωρος βγήκε τρεις φορές έξω από το σκάφος στο ανοικτό διάστημα.
Για την επιτυχία της αποστολής το επόμενο έτος ο τότε πρόεδρος της Ρωσίας Ντιμίτρι Μεντβέντεφ τίμησε τον Θεόδωρο Γιουρτσίχιν-Γραμματικόπουλο με το Χρυσό Αστέρα του Ήρωος σε ειδική τελετή στο Κρεμλίνο.
Το ίδιο έτος ο Ελληνορώσος κοσμοναύτης άρχισε να παρουσιάζει τη δική του εκπομπή στην τηλεόραση, η οποία αποτελούσε ουσιαστικά δελτίο ειδήσεων της Κοσμοναυτικής στο κανάλι «Vesti».
Στην τρίτη του πτήση, στις 16 Ιουνίου του 2010 ο Θεόδωρος Γιουρτσίχιν-Γραμματικόπουλος ήταν και πάλι καπετάνιος του «Soyuz ТМА-19». Το διεθνές πλήρωμά του θα παρέμενε στο διάστημα 163 εικοσιτετράωρα.
Αυτή τη φορά στην απογείωση ήρθε να τον ξεπροβοδίσει η θεσμική ηγεσία των Ελλήνων της Ρωσίας και των πρώην σοβιετικών κρατών, καθώς και μέλη του Δημοτικού Συμβουλίου του δήμου Θεσσαλονίκης με επικεφαλής τον Παναγιώτη Ψωμιάδη.
Κατά τη διάρκεια της πολυήμερης αυτής αποστολής ο διαστημικός Έλληνας διαχειριζόταν μια προσωπική του ενημερωτική ιστοσελίδα και ταυτόχρονα παρουσίαζε την παιδική τηλεοπτική εκπομπή «Είναι καιρός να πάμε στο διάστημα!» για το κανάλι «Karuzel».
Ο Θεόδωρος Γιουρτσίχιν-Γραμματικόπουλος έχει κάνει μέχρι σήμερα 5 πτήσεις στο διάστημα, με συνολική διάρκεια παραμονής 672 εικοσιτετράωρα 20 ώρες 39 λεπτά και 34 δευτερόλεπτα. Έχει βγει 8 φορές στο ανοικτό διάστημα, με συνολική παραμονή έξω από το σκάφος 51 ώρες και 57 λεπτά.
Έχει τιμηθεί συνολικά με 10 μετάλλια και παράσημα, από την Αμερική, τη Ρωσία και την Ελλάδα, μεταξύ των οποίων το παράσημο του Ταξιάρχη Τάγματος του Φοίνικος από την Ελληνική Δημοκρατία.
Στις υπόλοιπες δύο αποστολές του το 2013 και 2017 τον ξεπροβόδιζαν οι επιτροπές των εκπροσώπων των ελληνικών σωματείων όλης της Ρωσίας. Κατά τη διάρκεια των αποστολών του μιλούσε με τους γονείς του στην ποντιακή διάλεκτο.
Όπως δηλώνει ο ίδιος «[…]φεύγεις από την γη ως πολίτης της χώρας σου και επιστρέφεις ως πατριώτης όλης της Γης. Φυλάξτε τη Γη, είναι το σπίτι μας!».
Το πρώτο πράγμα που αναζητούσε το μάτι του βλέποντας τη Γη από το διάστημα, όπως είχε πει, ήταν τα μέρη όπου ζουν οι δικοί του άνθρωποι, δηλ. η Ρωσία και η Ελλάδα.
Οι γονείς του αστροναύτη, όπως και η οικογένεια του αδερφού του, του Παναγιώτη, μετανάστευσαν στην Ελλάδα στα μέσα του 1990, για να κατοικήσουν στη Σίνδο της Θεσσαλονίκης. Ενώ η αδερφή του Ειρήνη ζει στη Ρωσία. Η ζωή των γονιών στην Ελλάδα δεν ήταν εύκολη, καθώς στερήθηκαν το επίδομα των ηλικιωμένων ομογενών, λόγω της μη επαρκούς διάρκειας παραμονής στη χώρα.
Ο ίδιος δεν πτοήθηκε ποτέ από την κρατική αδικία και δεν έχασε την πίστη του στην Ελλάδα. Μάλιστα έχει δηλώσει ότι «Μια τέτοια χώρα, στην οποία ακόμα και σε τόσο δύσκολους καιρούς, κάθε μέρα πραγματοποιούνται πολιτιστικές και πνευματικές εκδηλώσεις, δεν θα σβήσει ποτέ.»
Ο Θεόδωρος κατοικεί στη Ρωσία με τη σύζυγό του Λαρίσα και τις κόρες τους Ντάρια και Γιελένα.
Του αρέσει να συλλέγει γραμματόσημα, το ποδόσφαιρο, να περνά τον χρόνο του με την οικογένειά του και η ανάγνωση ιστορικών μυθιστορημάτων και της λογοτεχνίας του φανταστικού.
Συμμετέχει πολύ ενεργά στην πνευματική και πολιτιστική κίνηση των οργανωμένων ελληνικών κοινοτήτων της Ρωσίας και των πρώην σοβιετικών χωρών. Έχει επισκεφτεί κατά καιρούς την πατρίδα του το Βατούμ αλλά και την Ελλάδα. Έχει δε υποστηρίξει με τη βαρύνουσα παρουσία του τις εκδηλώσεις μνήμης της Γενοκτονίας του ποντιακού ελληνισμού σε Μόσχα, Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
Σπάρτακος Τανασίδης
