Το τελευταίο αντίο λέει σήμερα η Ελλάδα στη διακεκριμένη βυζαντινολόγο Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ, που πέθανε τη Δευτέρα σε ηλικία 99 ετών, έχοντας γράψει ιστορία ως γυναίκα πανεπιστημιακός αλλά και ως συγγραφέας.
Από τις 08:00 η σορός της έχει τεθεί σε λαϊκό προσκύνημα στο παρεκκλήσιο της Μητρόπολης Αθηνών ενώ στις 13:00 θα τελεστεί η κηδεία της δημόσια δαπάνη.
Πολίτες, εκπρόσωποι της πολιτείας και της πανεπιστημιακής κοινότητας προσέρχονται από το πρωί για να αποχαιρετίσουν μία από τις σημαντικότερες μορφές των βυζαντινών σπουδών.
«Ήρθα να αποχαιρετήσω με διακριτικότητα και τον προσήκοντα σεβασμό μια διαπρεπή επιστήμονα, μια πολύ σημαντική γυναίκα, μια μεγάλη Ελληνίδα. Η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ άφησε με την εμβληματική προσωπικότητά της μεγάλο αποτύπωμα στην ιστορία της νεότερης Ελλάδος. Αιωνία της η μνήμη» δήλωσε ο Πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης έξω από το παρεκκλήσιο της Μητρόπολης Αθηνών, όπου βρίσκεται σε εξέλιξη το λαϊκό προσκύνημα.
Οι αναμνήσεις μιας μαθήτριας από την Αρβελέρ
Τον Ιανουάριο του 2019, μια μαθήτρια περνούσε την πόρτα του γραφείου της Ελένης Γλύκατζη – Αρβελέρ, στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών. Η συνάντηση της Μαρίας Κοκάλα με την καταξιωμένη βυζαντινολόγο δεν ήταν μια τυπική μαθητική εμπειρία.
«Ήταν σίγουρα μια καθοριστική στιγμή για εμένα», όπως λέει η ίδια.
Ήταν μόλις 17 χρόνων, όταν βρέθηκε απέναντι από τη διακεκριμένη ακαδημαϊκό. Παρότι νεαρή, η Μαρία γνώριζε καλά το μέγεθος της μορφής που είχε μπροστά της. «Αντιλαμβανόμουν πλήρως ποια προσωπικότητα είχα απέναντί μου. Το να έχεις ακούσει και διαβάσει τόσα πολλά για αυτή τη σπουδαία γυναίκα σου προκαλεί αναπόφευκτα άγχος και δέος», αφηγείται, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και τη Σοφία Παπαδοπούλου, για εκείνη τη συνάντηση. Ωστόσο, το κλίμα άλλαξε από τα πρώτα λεπτά της συζήτησης. «Από την πρώτη κιόλας στιγμή ένιωσα ότι μπορούσα να της μιλήσω ελεύθερα και να είμαι ο εαυτός μου», λέει.
Η φράση που σημάδεψε εκείνη τη συνάντηση ήρθε λίγο πριν το τέλος: «Να έχεις τα πόδια σου στη γη και τα μάτια σου στον ουρανό» -μια φράση που συνήθιζε να λέει η Ελένη Αρβελέρ ως παρότρυνση και συμβουλή προς τους νέους. Αυτά τα λόγια φέρνει συχνά στη μνήμη της, η Μαρία ακόμη και σήμερα. «Σε πολλές στιγμές της ζωής μου, έκτοτε, κράτησα τα λόγια της ως πολύτιμο οδηγό. Σε μια κοινωνία που συχνά αμφισβητεί τα όνειρα και τις φιλοδοξίες σου, το να προχωράς με ταπεινότητα αλλά και πίστη στις δυνατότητές σου, αποτελεί έναν ουσιαστικό τρόπο για να πετύχεις τους στόχους σου». Δεν πρόκειται για θεωρητική διαπίστωση.
Η ίδια θυμάται τη συμμετοχή της ομάδας της στον διαγωνισμό του Junior Achievement Greece, όταν λίγοι πίστευαν ότι ένα μικρό δημόσιο σχολείο της Πιερίας θα μπορούσε να διακριθεί απέναντι σε μεγάλα ιδιωτικά σχολεία της Αθήνας. «Ξέρετε πόσοι θεωρούσαν την προσπάθειά μας μάταιη;», σημειώνει η Μαρία, που ως πρόεδρος της εικονικής μαθητικής επιχείρησης Smileybin είχε κερδίσει το βιβλίο Ηγετικής Προσωπικότητας στον Πανευρωπαϊκό Διαγωνισμό «Company of the Year» του Junior Achievement Europe, ενώ η ομάδα της είχε προηγουμένως εξασφαλίσει το κορυφαίο βραβείο καινοτομίας του διαγωνισμού, το «MetLife LifeChanger Award».
«Κανείς δεν μπορεί να σου σταθεί εμπόδιο, αν δεν τον αφήσεις»
Από τη συνάντηση με την Αρβελέρ, θυμάται ακόμη τη στάση της διακεκριμένης ακαδημαϊκού απέναντι στα εμπόδια λόγω φύλου. Σε σχετική ερώτηση, η απάντηση υπήρξε απρόσμενη: «Στη Γαλλία, όχι μόνο δεν ήταν εμπόδιο, με βοήθησε κιόλας», της είχε είπε, εξηγώντας ότι τόλμησε κινήσεις που άνδρες συνάδελφοί της δεν επιχειρούσαν.
Για τη Μαρία, αυτή η οπτική υπήρξε αποκαλυπτική. «Άρχισα κι εγώ να το βλέπω διαφορετικά. Έκτοτε, έχω βρεθεί πολλές φορές σε καταστάσεις όπου όχι μόνο είμαι η μικρότερη ηλικιακά, αλλά και η μόνη γυναίκα. Ποτέ όμως δεν ένιωσα μειονεκτικά», τονίζει, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι οι κοινωνικές συνθήκες έχουν αλλάξει σε σχέση με την εποχή που ξεκίνησε η Αρβελέρ τη δική της διαδρομή. Οι προκαταλήψεις δεν έχουν εξαλειφθεί, αλλά σήμερα υπάρχουν περισσότερα πρότυπα. «Από μικρή θυμάμαι να βλέπω γυναίκες σε ηγετικές θέσεις να πετυχαίνουν σπουδαία πράγματα, τόσο στο προσωπικό μου περιβάλλον όσο και ευρύτερα. Για μένα, λοιπόν, αυτό υπήρξε ανέκαθεν κάτι φυσικό».
Πέρα όμως από τα επιτεύγματα της Αρβελέρ, εκείνο που την εντυπωσίασε περισσότερο ήταν η προσωπικότητά της, η βαιά της ταπεινότητα», όπως υπογραμμίζει. «Θα περίμενε κανείς από έναν άνθρωπο που έχει καταφέρει τόσα πολλά να είναι πιο απόμακρος, ίσως πιο επιβλητικός ή ακόμη και υπεροπτικός. Εκείνη, όμως, με υποδέχτηκε με ιδιαίτερη θερμότητα και δέχτηκε με ενθουσιασμό τις ερωτήσεις μου. Παρόλο που έχουν περάσει πολλά χρόνια και κάποιες λεπτομέρειες έχουν ξεθωριάσει από τη μνήμη μου, θυμάμαι έντονα το συναίσθημα του να ξεχνώ ότι υπήρχαν κάμερες και άλλοι άνθρωποι παρόντες στη συζήτησή μας. Είχε όλη της την προσοχή στραμμένη σε εμένα και μου μιλούσε σαν να γνωριζόμασταν από καιρό. Θα νιώθω πάντα τιμή και βαθιά ευγνωμοσύνη που τη γνώρισα και συζήτησα μαζί της. Ευχαριστώ θερμά τον κύριο Κάρολο Μαρκουίζο και το Junior Achievement Greece που μου έδωσαν αυτή την πολύτιμη ευκαιρία», σημειώνει.
Αν έπρεπε να συνοψίσει τη συνάντηση εκείνη σε ένα μήνυμα, αυτό θα ήταν: «Κανείς δεν μπορεί να σου σταθεί εμπόδιο, αν δεν τον αφήσεις».
Από τις σχολικές αίθουσες, στον εργασιακό στίβο
Η Αρβελέρ, όπως λέει, δεν άφησε ποτέ το φύλο της να τη περιορίσει. Αντίθετα, το αξιοποίησε, μετατρέποντάς το σε δύναμη. «Την αμφισβήτησαν, την υποτίμησαν, όμως εκείνη, με την αποφασιστικότητα, την εργατικότητα και τη δύναμη του χαρακτήρα της, κατάφερε να κερδίσει τον σεβασμό όλων. Αυτό που κρατώ περισσότερο δεν είναι μόνο οι επιτυχίες της, αλλά η στάση ζωής της. Η πίστη στις δυνατότητές της, η προσήλωση στους στόχους της και η άρνησή της να περιοριστεί από τα στερεότυπα της εποχής της αποτελούν για μένα πηγή έμπνευσης», καταλήγει.
Σήμερα, η Μαρία Κοκάλα ίδια έχει χαράξει τη δική της πορεία. Αποφοίτησε από το Τμήμα Μάρκετινγκ και Επικοινωνίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών με κατεύθυνση την Επιχειρησιακή Αναλυτική. Μπήκε στην αγορά εργασίας από το δεύτερο έτος σπουδών της, και τα τελευταία δύο χρόνια εργάζεται στον κλάδο της Ιατρικής Τεχνολογίας, στο τμήμα Μάρκετινγκ. Τα χρόνια που μεσολάβησαν, ασχολήθηκε με διάφορα πρότζεκτ, όπως η συμμετοχή της στο ντοκιμαντέρ των Ηνωμένων Εθνών, όπου μίλησε για τον Στόχο 5 – την Ισότητα των Φύλων, αλλά και μετάφραση του βιβλίου La Zuppa Lepron στα ελληνικά, παρέχοντας πρακτικές συμβουλές σε γονείς και κηδεμόνες για το πώς να μυήσουν τα μικρά παιδιά στον χώρο των επιχειρήσεων. Παράλληλα, μίλησε στο WOW Athens Festival για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στο δρόμο προς την επιχειρηματικότητα, ενώ για δύο χρόνια υπήρξε μέλος του Board of Advisors του WHEN, ενός οργανισμού που στοχεύει στην επαγγελματική ενδυνάμωση των γυναικών και την προώθηση της ισότητας στην εργασία.
