Λίγες ημέρες πριν από την 53η επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) και το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ) γνωμοδότησαν ομόφωνα, σε κοινή συνεδρίαση, υπέρ του χαρακτηρισμού ως νεότερων μνημείων της αυθεντικής πύλης που έριξε το τανκ της χούντας το 1973 και του χάλκινου γλυπτού του Μέμου Μακρή.
Η γνωμοδότηση καλύπτει επίσης τη σημερινή κεντρική πύλη της Πατησίων και τμήμα της περίφραξης του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.
Τα δύο συμβούλια του υπουργείου Πολιτισμού αναγνώρισαν την ιδιαίτερη ιστορική αξία των τεσσάρων στοιχείων ως συμβόλων της αντίστασης φοιτητών και πολιτών στη δικτατορία.
Από την Πατησίων στο προαύλιο
Η αυθεντική σιδερένια πύλη, που βρίσκεται σήμερα στο προαύλιο του Πολυτεχνείου, έπεσε τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου 1973, όταν το άρμα μάχης εισέβαλε στο συγκρότημα με εντολή της χούντας.
Η κατάληψη είχε αρχίσει στις 14 Νοεμβρίου. Τις ημέρες που ακολούθησαν, ο αυτοσχέδιος ραδιοφωνικός σταθμός των φοιτητών κινητοποίησε χιλιάδες ανθρώπους, που συγκεντρώθηκαν μέσα και γύρω από το Πολυτεχνείο.
Η πρόσβαση στο συγκρότημα από την Πατησίων άνοιξε ξανά για το κοινό τον Μάρτιο του 2024, από τις δύο πόρτες που πλαισιώνουν τη σημερινή κεντρική πύλη. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, η είσοδος από εκεί άνοιγε μόνο για τις τριήμερες εκδηλώσεις της επετείου, σύμφωνα με το ΕΜΠ.
Πώς βρέθηκε στο Πολυτεχνείο η χάλκινη κεφαλή
Το γλυπτό, στο οποίο κατατίθενται κάθε χρόνο στεφάνια και λουλούδια, βασίστηκε σε μια παλαιότερη προτομή του ιστορικού Νίκου Σβορώνου. Ο Σβορώνος και ο Μέμος Μακρής είχαν συμμετάσχει στην Εθνική Αντίσταση και τον Δεκέμβριο του 1945 έφυγαν για τη Γαλλία με το «Ματαρόα». Στο Παρίσι ο γλύπτης φιλοτέχνησε την προτομή του ιστορικού.
Η μεγάλη χάλκινη κεφαλή παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 1979, στην αναδρομική έκθεση του Μακρή στην Εθνική Πινακοθήκη. Εκεί, μια ομάδα νέων από το Πολυτεχνείο πρότεινε στον γλύπτη να τοποθετηθεί το έργο στο προαύλιο.
Ο Μακρής το δώρισε στο ΕΜΠ στη μνήμη των νεκρών της εξέγερσης και τα αποκαλυπτήρια έγιναν στις 16 Νοεμβρίου 1979, στο πλαίσιο της έκτης επετείου.
