Η Αναστασία Μαραντίδου ζούσε στη Βαρενού, οικισμό της Χαλδίας, σε απόσταση 5 χλμ. από την Ίμερα. Είχε επτατάξια αστική σχολή, δύο εκκλησίες, του Αγίου Νικολάου και της Αγίας Σωτήρας και αρκετά παρεκκλήσια. Γύρω στο 1905 ο οικισμός είχε 250 Έλληνες κατοίκους, ενώ αργότερα αναφέρονται περίπου 500, οι οποίοι μιλούσαν ποντιακά. Πολλοί από αυτούς ήταν κρυπτοχριστιανοί, ενώ η γεωργική παραγωγή επαρκούσε μόνο για τις εσωτερικές ανάγκες του οικισμού.
Οι περισσότεροι κάτοικοι μετανάστευαν στη Ρωσία όπου εργάζονταν ως τεχνίτες. Όσοι έμεναν στη Βαρενού είχαν εμπορικές συναλλαγές με την Αργυρούπολη.
Η μαρτυρία που ακολουθεί περιλαμβάνεται στο Αρχείο Προφορικής Παράδοσης του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, της μεγαλύτερης και παλαιότερης συλλογής προφορικής ιστορίας στην Ελλάδα και από τις σημαντικότερες της Ευρώπης.
≈
Το καλοκαίρ του 1923 έμαθαμ’ ότι θα φέβουμε. Εχαίρουμ’ νες. Ούτε δουλείας, ούτε έργον επίαναμ’. Όλον γλέντ’ και φαγοπότι. Εθάρρναμ’ ότι θα πάμ’ σον παράδεισον. Θ’ αφήνουμ’ τοι βάρβαρου και τοι τύραννους και θα παμ’ σόν παράδεισον.
Επαίναμ’ όλον σα εκδρομάς. Αποχαιρέτιζαμ’ όλα, τα βουνά, τα εξωκκλήσια, όλα τα τόπους. Οι ποπάδες έμουν επαλαλώθαν1.
Όλα τα εκκλησίας και τα παρεκκλήσια ελειτούργαναν.
Εγάπαναμ’ την πατρίδα εμούν. Αλλά υποφέραμ’. Το τουρκικόν η κυβέρνηση εβασάνιζε μας. Οι νέοι εθέλναν να έτρωγαν εμάς. Μόνον οι γεροντάδες εγάπαναν εμάς.
Εγράφεν η Ανταλλαγή. Έρθαν εμέντσαν εμάς2 οι Τουρκ’: -«Θα φέβετε3 τον Μάιον». Ύστερα επουσμάψαν4 γιατί την άνοιξιν θα εκουβάλναμ’ πολλά πράγματα ους την Τραπεζούνταν. ‘Κι5 θα έταν χιόνα6. Θα επαίναμ’ ας σο Κουλάτ’ ας σον Άε Ζαχαρέαν, κοφτά. Κι θα εφήναμ ατς τα πράματά μουν.
Αέτς πα έρθεν χαρτίν, σον Καλαντάρ7 απές να φέβουμε. Το χιον’ έτον δύο μέτρα, επήεν εχάθεν8. Κρύος. Τα χιόνα εκόπαν. Ζώα ‘κι είχαμ. Έφεραν οι Τουρκ’ εκατονπενήντα ζώα. Έσκωσαν9 τ’ ημ’ σον10 το χωρίον. Έφεραν α σα Πέντε Εγκλεσίας, ανάμεσα σην Κιμισχανάν και σην Άρdασαν. Ύστερα εκλώσταν11 έφεραν και τ’ άλλτς12.
Εφέκαμ’ τα οσπίτα μουν γομάτα πατάτες, φασούλια, τα βαρέα τα πράματα, τα κρεβάτα, όλα. Εκάθουμνες13 εξ’ σα πόρτας. Έρχουσαν οι Τουρκ’ και χωρίς να ρωτούν εμάς, έμπαιναν σα οσπίτα και έπαιρναν ό,τι εθέλναν. ‘Κι επόρναμ’14 να λέγουμ’ ατς τιδέν15, γιατί ‘κι θα επαίρναμ’ άτα με τ’ εμάς.
Ετοίμασαμ’ δύο κάτα16 στρώματα, ρούχα και ελαφρά σκεύα17 και ολίγα τρόφιμα για την στράταν. Έφεραν τα ζώα οι Τούρκ’ και έσκωσαν18 εμάς. Έρθαν τα ζώα και εφόρτωσαμ’ τα ετοιμασέας. Ερθαμ’ σα Πέντε Εγκλεσίας. Τρία ημέρες ενέμναμ’19 απές σο χιον’. Έρθαν μετ’ εμάς η Γίμερα, η Κρωμ, το Παρτίν, το Σταυρίν. Έναν σεφκιέ20 ένουμνες21 και απ’ εκεί με τα ποδάρα, φορτωμέν’ αλλ’ παιδία μωρά απές σα καλάθα, αλλ’ τσουβάλα με πράγματα. Εδώκαν εμάς και έναν αξιωματικό και δέκα τσανταρμάδες. Απ’ εκεί ους την Τραπεζούνταν δημόσιος. Ας ση Βαρενού ους την Τραπεζούνταν δώδεκα ημέρες επορπάτναμ’.
Όνταν θα εδαβαίναμ’ τη Ζύγανα, η φουρτούνα22 και ο αέρας εποίκαν τον τόπον κι εσκοτείνιασεν. Πολλοί, ημέραν μεσημέρ έλεγαν «ενύσταξαμ’, επίασε μας το χιον και ‘κι επορούμε να πορπατούμε». Οι κατιρτζήδες23 εδίναν εμάς θάρρος ους δαβαίνουμ’ το ρασίν25 και να κλώσκουμες26 σο Χαμψίκιοϊ. Έναν βράδυν επέμναμ’27 σο Χαμψίκιοϊ, τ’ άλλο σο Τσεβιζλίκ, το τρίτον ση Ματαρατσή απές σα χάνια, και τ’ άλλο την βραδύν σην Τραπεζούνταν, απές σα σοκάκια. Έβρεχεν, σην Τραπεζούνταν. Τόσον κόσμος έτον που εγόμωσαμ’ τα σοκάκια, τα σπίτια, τα σχολεία, τα θέατρα.
Σην Τραπεζούνταν έκατσαμ’ δύο μήνες. Τον Απρίλιον έρθαν ελλενικά παπόρια και έφεραν εμάς σην Πολ’. Και ας σην Πολ’ σην Σαλονίκην. Εκάτσαμ’ σαράντα ημέρες σην καραντίναν σο Καραπουρνού και δεκαπέντε ημέρες σο Χαρμάνιοϊ. Ας σο Χαρμάνκιοϊ έρθαμ’ σην Κράνιτσαν τη Δράμας. Και σα 13 Μαΐου 1925 εκατήβαμε σην Νέα Κρώμνην (Δράμας).
