Μια μεγάλη μορφή της ιστορίας, του πολιτισμού και των τεχνών μάς άφησε σήμερα. Η κληρονομιά, όμως, που αφήνει η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ στην Ελλάδα, είναι ανεκτίμητη.
Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου 1926. Ο πατέρας της, Νικόλαος Γλύκατζης, έμπορος, και η μητέρα της Καλλιρρόη, το γένος Ψαλτίδη, έφτασαν στην Αθήνα, στη συνοικία του Βύρωνα, με τα πρώτα τους παιδιά ως πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία μετά τη Μεγάλη Καταστροφή.
Σε ηλικία 6 ετών, εκφωνεί τους πρώτους της πολιτικούς λόγους στη γειτονιά της, διαβάζοντας μια εφημερίδα ανάποδα υπέρ του Βενιζέλου.
Εντάσσεται στην Αντίσταση σε ηλικία 14 ετών, το 1942, στη συνοικία της στον Βύρωνα, όπου είναι υπεύθυνη για τη μεταφορά μηνυμάτων. Ολοκλήρωσε τις δευτεροβάθμιες σπουδές της στο 4ο Γυμνάσιο Αθηνών και στη συνέχεια σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας).
Αμέσως μετά τον πόλεμο, η τότε βασίλισσα Φρειδερίκη επιθυμεί να προσλάβει την καλύτερη φοιτήτρια της φιλολογίας. Παραβλέποντας τις πολιτικές απόψεις της Ελένης Αρβελέρ, την προσλαμβάνει ως γραμματέα του ιδρύματος που δημιούργησε για τα σπίτια των άπορων παιδιών.
Παράλληλα, η Ελένη Αρβελέρ εργάζεται σκληρά για τη διεξαγωγή ερευνών για τη Μικρά Ασία και την Καππαδοκία. Θα δώσει στην οικογένειά της όλα όσα κέρδισε και για τις έρευνές της στη Μικρά Ασία.
Η Ελένη Αρβελέρ αποφασίζει να μεταβεί στο Παρίσι το 1953 για να συνεχίσει τις σπουδές της στην Écoledes Hautes Études, όπου ανακηρύχθηκε Διδάκτωρ Ιστορίας (1960). Το 1956 γνωρίζει τον Jacques Ahrweiler, τον οποίο παντρεύεται το 1957.
Το 1964, την επομένη της κατάθεσης της διατριβής της «Βυζάντιο και Θάλασσα» στο γραφείο του επιβλέποντος καθηγητή της, γεννά την κόρη της Μαρί-Ελέν. Ανακηρύσσεται Διδάκτωρ Γραμμάτων (Docteurès Lettres) το 1966.
Από τότε εκκινεί μια λαμπρή πορεία στον χώρο των γραμμάτων με συνεχείς διακρίσεις και τιμές σε πανεπιστήμια σε ολόκληρο τον κόσμο. Ωστόσο, παρά την εκπληκτική ακαδημαϊκή διαδρομή της, δεν ξέχασε ποτέ την προσφυγική καταγωγή της.
«Έπρεπε να περιμένουμε έναν αιώνα για να κάνουμε το πρέπον»
Για το λόγο αυτό, το 2018, δέχθηκε την προεδρία της Επιστημονικής Επιτροπής του Μουσείου Προσφυγικού Ελληνισμού, στη Νέα Φιλαδέλφεια. Στην παρουσίαση που είχε πραγματοποιηθεί στο Μουσείο της Ακρόπολης, είχαν ανακοινωθεί τα ονόματα που είχαν επιλεχθεί από τον Δημήτρη Μελισσανίδη για να στελεχώσουν την επιστημονική επιτροπή του νέου ιδρύματος.
Η Ελένη Γλύκατζη–Αρβελέρ, είχε τονίσει τότε: «Έπρεπε να περιμένουμε έναν αιώνα για να κάνουμε το πρέπον, να περάσει ένας αιώνας για να γίνει το Μουσείου του Προσφυγικού Ελληνισμού, κάτι που αποτελεί σκάνδαλο. Δεν υπάρχει στο Πανεπιστήμιο ούτε Έδρα για την Ιστορία του Προσφυγικού Ελληνισμού, για την Ρωμιοσύνη, σε αντίθεση με τις ξένες χώρες.
»Χαίρομαι ιδιαίτερα που αυτό το έργο γίνεται από την ΑΕΚ, δεν χρειάζεται να κάνω αναφορά στον κ. Μελισσανίδη, θυμάμαι τον αδερφό μου όταν ήμουν παιδί, ήταν προπονητής μπάσκετ στην ΑΕΚ. Από όλες τις γειτονιές που έχουν το “νέο” μπροστά, μόνο εσείς στη Νέα Φιλαδέλφεια θυμάστε πάντα τον Προσφυγικό Ελληνισμό και σας συγχαίρω για αυτό. Δεν θα είμαι ίσως τόσο χρήσιμη στην Επιτροπή, καθώς θα είμαι στην Γαλλία, αλλά μου κάνετε σπουδαία τιμή.
»Να θυμάστε, η Ρωμανία κι αν πέρασεν, ανθεί και φέρει κι άλλο. Όπως λένε οι Πόντιοι, αυτό το τραγούδι, θα γίνει έτσι που το τελευταίο λουλούδι που θα φέρει η Ρωμιοσύνη, να είναι ένα αμάραντο ρόδο. Σας ευχαριστώ».
Το αντίο της ΑΕΚ και του Μουσείου
Στο συλλυπητήριο μήνυμα που εξέδωσαν η διεύθυνση του Μουσείου και η οικογένεια της ΑΕΚ αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι «θα την ευγνωμονούμε πάντα και θα τιμούμε τη μνήμη της».
Αναλυτικά, το μήνυμα αναφέρει:
«Η Διεύθυνση του Μουσείου Προσφυγικού Ελληνισμού και η οικογένεια της ΑΕΚ εκφράζουν βαθύτατη θλίψη και οδύνη για την απώλεια της κορυφαίας βυζαντινολόγου-ιστορικού Ελένης Γλύκατζη Αρβελέρ.
Η εκλιπούσα υπήρξε μία από τις εξέχουσες προσωπικότητες παγκοσμίως, ως η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης (1967), αλλά και ως η πρώτη πρύτανης (1976).
Ανάμεσα στα πεπραγμένα της μακράς και σημαντικής επιστημονικής αλλά και κοινωνικής της διαδρομής, ήταν και η αποδοχή της πρότασης για την ανάληψη της προεδρίας της Επιστημονικής Επιτροπής του Μουσείου Προσφυγικού Ελληνισμού το 2018.
Θα την ευγνωμονούμε πάντα και θα τιμούμε τη μνήμη της».
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
