Το συνηθίζει η ΕΣΤΙΑ Νέας Σμύρνης στην αρχή κάθε μήνα να μας «συστήνει» τα εκθέματά της, προσφέροντας έτσι ένα επιπλέον κίνητρο να επισκεφθούμε το μουσείο της και να πάρουμε μυρωδιές και εικόνες Μικρασίας προ Καταστροφής.
Για τον Ιανουάριο, και για το νέο έτος φυσικά, επέλεξε να μας παρουσιάσει ένα «βαποράκι», δωρεά του Π. Αγγελόπουλου.
Τα πυροσίδερα (βαποράκια) υπήρχαν βέβαια σε όλη την Ελλάδα, η ανάρτηση της ΕΣΤΙΑΣ όμως επικεντρώνεται στη Σμύρνη, αποκαλύπτοντας στοιχεία ακόμα και για την κοινωνική διαστρωμάτωση της περιοχής, ένα «πολύτιμο τεκμήριο της μικρασιατικής καθημερινότητας», όπως διαβάζουμε στο κείμενο που ακολουθεί.
Στο Μουσείο «Μικρασιατικής Εκστρατείας» ο επισκέπτης μπορεί να γνωρίσει ένα Βαποράκι-Πυροσίδερο, ένα παραδοσιακό εργαλείο σιδερώματος που λειτουργεί με κάρβουνο και χρησιμοποιήθηκε ευρέως στη Σμύρνη των αρχών του 20ού αιώνα. Το έκθεμα αποτελεί δωρεά του Π. Αγγελόπουλου στα Μουσεία της ΕΣΤΙΑΣ Νέας Σμύρνης.
Το βαποράκι, γνωστό επίσης ως πυροσίδερο ή σίδερο με κάρβουνο, είναι ένα βαρύ μεταλλικό σίδερο με κούφιο εσωτερικό, σχεδιασμένο να θερμαίνεται με αναμμένα κάρβουνα, αντί για ηλεκτρικό ρεύμα.
Η χαρακτηριστική μορφή του, με το μπροστινό μέρος να θυμίζει πλώρη καραβιού, του χάρισε και το όνομά του.
Είναι κατασκευασμένο από χυτοσίδηρο και διαθέτει ξύλινη λαβή που ανοίγει και κλείνει το πάνω μέρος, χερούλι για ασφαλές κράτημα, καθώς και σχισμή που επιτρέπει την κυκλοφορία του αέρα ώστε τα κάρβουνα να παραμένουν αναμμένα. Τα κάρβουνα χρειάζονταν συχνό τίναγμα και φύσημα για να διατηρηθεί η θερμότητα, ενώ η εξωτερική απόχρωση του σιδήρου διέφερε ανάλογα με το σπίτι – συχνότερα είχε ασημί ή χρυσή απόχρωση.
Στη Σμύρνη των αρχών του 20ού αιώνα, το βαποράκι ήταν η βασική μέθοδος σιδερώματος ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η ηλεκτροδότηση ήταν περιορισμένη.
Για τις λαϊκές και μεσαίες οικογένειες αποτελούσε μια οικονομική και πρακτική λύση, ενώ στα εύπορα σπίτια, που είχαν καλύτερη πρόσβαση σε ηλεκτρικό ρεύμα, χρησιμοποιούνταν ήδη ηλεκτρικά σίδερα.
Μετά την Καταστροφή του 1922, πολλοί πρόσφυγες μετέφεραν στην Ελλάδα τις οικιακές τους συνήθειες και τα εργαλεία τους, ανάμεσά τους και τα βαποράκια. Για χρόνια χρησιμοποιήθηκαν στην Αθήνα και σε άλλες περιοχές, μέχρι η γενικευμένη ηλεκτροδότηση να επιτρέψει την οριστική επικράτηση των ηλεκτρικών σίδερων.
Η χρήση του πυροσίδερου ήταν βαριά χειρωνακτική εργασία, που απαιτούσε δύναμη, εμπειρία και συνεχόμενη αναθέρμανση. Γινόταν συχνά σε αυλές ή καλά αεριζόμενους χώρους λόγω του καπνού και της θερμότητας.
Για τις γυναίκες της εποχής αποτελούσε βασικό μέρος της καθημερινής ρουτίνας, από το σιδέρωμα των ρούχων και των σεντονιών μέχρι των επίσημων ενδυμάτων που απαιτούσε ο αστικός τρόπος ζωής. Σε εύπορα νοικοκυριά η εργασία αναλαμβανόταν από οικιακή βοηθό, ενώ για τους ράφτες τα βαποράκια ήταν επαγγελματικά εργαλεία, συχνά βαρύτερα και πιο ανθεκτικά.
Το βαποράκι αποτελεί πολύτιμο τεκμήριο της μικρασιατικής καθημερινότητας, αναδεικνύοντας πώς η ζωή προσαρμοζόταν στις τεχνολογικές δυνατότητες κάθε περιοχής και πώς οι κοινωνικές τάξεις επηρέαζαν την πρόσβαση σε νέα μέσα. Παράλληλα, αναδεικνύει την οικιακή εργασία ως βασικό στοιχείο της οικογενειακής ζωής και της γυναικείας συνεισφοράς.
Σήμερα, το βαποράκι δεν είναι απλώς μια παλιά οικιακή συσκευή.
Στη μουσειακή συλλογή της ΕΣΤΙΑΣ Νέας Σμύρνης παρουσιάζεται ως σύνδεσμος ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, υπενθυμίζοντας τις συνήθειες που οι πρόσφυγες έφεραν μαζί τους, τον τρόπο που τις ενσωμάτωσαν στη νέα ζωή τους και τη σημασία της διατήρησης της μνήμης μέσα από τα καθημερινά αντικείμενα. Με αυτόν τον τρόπο, το βαποράκι λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στις γενιές, μεταφέροντας την ιστορία, τον κόπο και την ανθρώπινη εμπειρία που κουβαλά.
Σας προσκαλούμε να επισκεφθείτε τον χώρο μας και να γνωρίσετε από κοντά το ιδιαίτερο αυτό έκθεμα, το οποίο συνεχίζει να αφηγείται τη μικρασιατική ιστορία μέσα από το απλό αλλά σημαντικό καθημερινό του αποτύπωμα!
Ξεναγήσεις στη Μουσειακή Συλλογή
Η ΕΣΤΙΑ Νέας Σμύρνης προσφέρει καθημερινά ΔΩΡΕΑΝ ξεναγήσεις στις Μουσειακές της Συλλογές (απαραίτητη η επιβεβαίωση διαθεσιμότητας).
