Η περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής έχει εισέλθει σε μια νέα περίοδο, με τις ΗΠΑ να επιδιώκουν προσεγγίσεις και συνεννοήσεις μεταξύ των χωρών – από τη μία για να πετύχουν την ασφαλή παρουσία των αμερικανικών εταιρειών ενέργειας και την ασφαλή μεταφορά των ενεργειακών πόρων στην Ευρώπη, και από την άλλη για να εξαλείψουν εστίες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ανάφλεξη στην περιοχή.
Όσον αφορά την περιοχή της Μέσης Ανατολής, η «Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας» του Λευκού Οίκου για το 2025, αναφέρει τα εξής:
«Η Αμερική θα έχει πάντα βασικά συμφέροντα ώστε να διασφαλίσει ότι τα ενεργειακά αποθέματα του Κόλπου δεν θα πέσουν στα χέρια ενός άμεσου εχθρού, ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν ανοιχτά, ότι η Ερυθρά Θάλασσα θα παραμείνει ελεύθερη στη ναυσιπλοΐα, ότι η περιοχή δεν θα είναι φυτώριο ή εξαγωγέας τρόμου εναντίον των αμερικανικών συμφερόντων ή της αμερικανικής πατρίδας, και ότι το Ισραήλ θα παραμείνει ασφαλές.
»Μπορούμε και πρέπει να αντιμετωπίσουμε αυτήν την απειλή ιδεολογικά και στρατιωτικά, χωρίς δεκαετίες άκαρπων πολέμων “οικοδόμησης εθνών”.
»Έχουμε επίσης σαφές συμφέρον να επεκτείνουμε τις Συμφωνίες του Αβραάμ σε περισσότερα έθνη στην περιοχή και σε άλλες χώρες στον μουσουλμανικό κόσμο.
»Αλλά οι μέρες που η Μέση Ανατολή κυριαρχούσε στην αμερικανική εξωτερική πολιτική, τόσο στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό όσο και στην καθημερινή πράξη, έχουν ευτυχώς τελειώσει – όχι επειδή η Μέση Ανατολή δεν έχει πλέον σημασία, αλλά επειδή δεν είναι πλέον ο συνεχής “ερεθισμός” και η πιθανή πηγή επικείμενης καταστροφής που ήταν κάποτε.
»Αντιθέτως, αναδύεται ως “χώρος συνεργασίας, φιλίας και επενδύσεων” – μια τάση που πρέπει να είναι καλοδεχούμενη και να ενθαρρύνεται».
Με βάση τα παραπάνω, οι προσδοκίες των ΗΠΑ είναι ότι από την περιοχή που αναφέρεται στο κείμενο δεν θα υπάρξει σοβαρή απειλή που θα απαιτεί την παρέμβασή τους, ενώ τουναντίον επιδιώκεται να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον που θα ευνοεί τις επενδύσεις και τα αμερικανικά συμφέροντα.
Όσον αφορά την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, διαπιστώνουμε ότι εδώ επικρατεί μια… χαοτική κατάσταση, κυρίως λόγω της άρνησης της Τουρκίας να δεχτεί το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας ως βάση για να οριστούν τα όρια των ΑΟΖ των χωρών της περιοχής.
Με άλλα λόγια, υπάρχει ανάγκη παρέμβασης για να καθοριστεί με διμερείς συμφωνίες τι ανήκει σε ποιον στην εν λόγω περιοχή.
Οι ΗΠΑ, γνωρίζοντας την κατάσταση, επιχειρούν να διευθετήσουν τα ζητήματα που προκύπτουν από τη στάση της Τουρκίας με πρόταση τετραμερούς διάσκεψης, με τη συμμετοχή Ελλάδος, Λιβύης, Αιγύπτου και Τουρκίας, αποκλείοντας την Κύπρο.
Συγκεκριμένα ο Μασάντ Μπούλος, συμπέθερος του κ. Τραμπ και διορισμένος από αυτόν ως ειδικός σύμβουλος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για τις αραβικές και αφρικανικές υποθέσεις, φαίνεται να έχει αναλάβει πρωτοβουλία να φέρει κοντά τις τέσσερις βασικές χώρες με τις κύριες διαφορές στο πεδίο της οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο κ. Μητσοτάκης, για να προκαταλάβει τις εξελίξεις, έκανε δημοσίως πρόταση πενταμερούς διάσκεψης, προσθέτοντας και την Κυπριακή Δημοκρατία – κάτι που είναι απίθανο να δεχτεί η Τουρκία.
Πάντως, δεδομένου ότι η περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου είναι κρίσιμης σημασίας για τη μεταφορά του φυσικού αερίου στις αγορές της Ευρώπης, θα πρέπει να περιμένουμε πρωτοβουλίες από την Ουάσινγκτον που θα οδηγήσουν το θέμα σε διευθέτηση.
Το ζήτημα όμως είναι, τι είδους διευθέτηση θα είναι αυτή.
Τέλος, ενώ συμβαίνουν τα παραπάνω, ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία και ειδικός εκπρόσωπος του Τραμπ για τη Συρία, αμφισβήτησε τη χρησιμότητα των εθνικών κρατών στην περιοχή και έδειξε να αναπολεί την ανασύσταση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τοποθετώντας σ’ αυτήν και την Ελλάδα.
Συγκεκριμένα, σε συνέντευξη που έδωσε στον Μανώλη Κωστίδη για την Καθημερινή, ρωτήθηκε: «Είπατε για μια “φόρμουλα” από την Κασπία μέχρι τη Μεσόγειο – μια λύση που αναφέρατε σε συνέντευξή σας. Τι εννοείτε;».
Ο Τομ Μπάρακ απάντησε: «Κοιτάζω τα μαθήματα της Ιστορίας – τι μάθαμε από το παρελθόν. Το ίδιο κάνει και ο προϊστάμενός μου. Ο λόγος που ο πρόεδρος Τραμπ μπορεί να έχει αυτή τη συνολική παγκόσμια θεώρηση είναι γιατί μελετά την Ιστορία. Ο Δρόμος των Μπαχαρικών, ο Δρόμος του Μεταξιού συνέδεαν την Ανατολή με τη Δύση μέσα από τρεις ή τέσσερις διαφορετικές διαδρομές. Και πάνω σε αυτούς τους δρόμους ευημερίας αναπτύχθηκε μια ώσμωση πολιτισμών.
»Αυτό μπορεί να συμβεί ξανά, αλλά έχει αναχαιτιστεί από τη δημιουργία εθνών-κρατών μετά το 1919. Η ιδέα ότι κάθε χώρα, κάθε κράτος κυβερνάται με διαφορετικό τρόπο δεν έχει λειτουργήσει τόσο καλά».
Η απάντηση αυτή προαναγγέλλει τη διάλυση ή την υποβάθμιση των εθνικών κρατών και την υπαγωγή τους σε μια ανώτερη δύναμη.
Το θέμα είναι ποια θα είναι αυτή. Η νέα οθωμανία;
