«Ατυχώς, το επίσημον κράτος έλαμψε διά της απουσίας του από τας εορταστικάς εκδηλώσεις». Η διατύπωση στην καθαρεύουσα δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας για το ότι η είδηση είναι παλιά – αν και θα μπορούσε να είναι και εξαιρετικά επίκαιρη. Βρισκόμαστε όμως στο 1972 και η αναφορά υπάρχει σε άρθρο στο Αρχείον Πόντου, για την εκδήλωση «50 χρόνια μακριά από την πατρίδα».
Στις 12 Νοεμβρίου οργανώσεις Ελλήνων του Πόντου, της Μικρασίας και της Θράκης τίμησαν τις αλησμόνητες πατρίδες «του εξωελλαδικού ελληνισμού της Ανατολής», με αφορμή τα 50 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Στο ναό Αγίου Γεωργίου Καρύτση τελέστηκε αρχιερατικό μνημόσυνο, ενώ στο μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη κατατέθηκε στεφάνι από τον Ισαάκ Λαυρεντίδη. Στην αίθουσα του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός» ο Οδυσσέας Λαμψίδης μίλησε για τους Έλληνες του Πόντου από το 1922 έως το 1972, με την ατμόσφαιρα να γεμίζει από τους ήχους της λύρας του Χρήστου Μπαϊρακτάρη και τη φωνή της κόρης του Ελένης Κοταλίδου.
Τα 50 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή δεν τιμήθηκαν μόνο στην Αθήνα. Για τις εκδηλώσεις γράφει το Αρχείον Πόντου ότι «υπήρξαν καθολικού χαρακτήρος και επιβλητικού μεγαλείου καθ’ όλην την ελληνικήν επικράτειαν, όπου είναι εγκατεστημένοι πρόσφυγες εξ ανταλλαγής των ελληνοτουρκικών πληθυσμών και υπάρχουν σωματεία, σύλλογοι και άλλες οργανώσεις των».
Πάντως στην οργανωτική επιτροπή «Μνήμης του Ελληνικού Πόντου» στην Αττική βρίσκουμε σημαντικές προσωπικότητες. Εκτός από τον Ισαάκ Λαυρεντίδη, ο οποίος ήταν πρόεδρος, τους: Αθηνά Καλλιγά, Γεώργιο Σακκά, Σίμο Λιανίδη, Αχιλλέα Παυλίδη, Θεόδωρο Φωτεινόπουλο, Οδυσσέα Λαμψίδη, Ιωάννη Φωστηρόπουλο, Ιωάννη Παπαδόπουλο, Σωκράτη Κλαδά, Ηλία Τσιρκινίδη, Σπύρο Κορολή και Μιχαήλ Λαμπριανίδη.
Για τα όσα έγιναν στον «Παρνασσό» μαθαίνουμε από το Αρχείον Πόντου: «Το συμμετασχόν εις την εκδήλωσιν Μνήμης, το εντός και εκτός της αιθούσης πλήθος των νοσταλγών των βωμών και εστιών του Ελληνικού Πόντου, υπερέβαινε τας 2.000».
Και το άρθρο συνεχίζεται παρακάτω ως εξής: «Η άσβεστος φλόγα της πίστεως κάμει τους Ποντίους να αντλούν θάρρος από την φρίκη και πίστιν αναστάσεως εκ της καταστροφής. Παρέμειναν εν Πόντω φρουροί ακοίμητοι του αιωνίου Ελληνισμού και επρόβαλαν εκεί, όπως προβάλλουν και εδώ, ως ασπίδα της Εθνικής τιμής και ζωής, την ζωήν των ως συνέπειαν του καθήκοντος και εγγύησιν ακοιμήτου φρουρήσεως ιδεωδών και ιδανικών του Ποντίου Ελληνισμού, απετέλεσε και η εμφάνισις των σεμνών και ευσταλών “ζιπκοφόρων νέων και νεανίδων” με τας Ποντιακάς των αμφιέσεις που προηγούντο του επιβλητικού εις τον χώρον του μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτου».
Από την ιστορική αυτή εκδήλωση έχει διασωθεί πλούσιο φωτογραφικό υλικό – βρίσκεται στο αρχείο της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών:
![Ο έμπορος βαφών Ναζάρ Αγά Μανούσαγκιαν με την οικογένειά του στην Αντέπ, το 1912 (φωτ.: Hraztan Tokmadjian, Ayntabi Aseghnakordzoutyunu [The Embroidery of Ayntab], τ. 1, Χαλέπι-Ερεβάν, 2015)](https://www.pontosnews.gr/wp-content/uploads/2026/06/genoktonia-armenion-antep-360x180.jpg)
