«Ευρωπός πόλις Μακεδονίας από Ευρωπού
του Μακεδόνος και Ωρυθείας της Κέκροπος»
Ο Ευρωπός του νομού Κιλκίς, ο οικισμός αυτός που κατοικείται από τα προϊστορικά χρόνια (3000 π.Χ.) και στόλισε το αρχαιολογικό μουσείο Κιλκίς με πολλές αρχαιολογικές μαρτυρίες μεταξύ των οποίων και ο περίφημος Κούρος του Ευρωπού έργο του 6ου αι π.Χ., συνεχίζει να παράγει πολιτισμό.
Η οικογένεια Κουμαρτζή κάνει γνωστό τοις πάσι το χωριό που εγκαταστάθηκαν Μικρασιάτες πρόσφυγες από το Φούλατζικ της Βιθυνίας, μέσω των αρχαίων λυρών που κατασκευάζει και παίζει μουσική σε συναυλίες ανά την υφήλιο.
Οι λύρες αυτές ταξίδεψαν από τον μικρό Ευρωπό του δήμου Παιονίας στο Χόλιγουντ για να πρωταγωνιστήσουν στα γυρίσματα του σίκουελ της γνωστής ταινίας Μπεν Χουρ της οποίας την μουσική έγραψε ο υποψήφιος για Όσκαρ μουσικοσυνθέτης Μάρκο Μπελντράμι. Ταξίδεψαν στη Σιγκαπούρη, στην έδρα του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, στη Magna Grecia της Κάτω Ιταλίας, στη νότια Αμερική και όπου αλλού μπορεί να φανταστεί ο ανθρώπινος νους.
Τα αδέλφια Ιορδάνης, Νίκος και Θοδωρής Κουμαρτζής μαζί με τον πατέρα τους Αναστάσιο έκαναν την αγάπη τους για τη μουσική και την οργανοποιία τρόπο ζωής και μετέτρεψαν τα μοντέλα που δημιουργήθηκαν για την υποστήριξη του case study μιας μεταπτυχιακής εργασίας ενός μέλους της οικογένειας, σε λειτουργικά όργανα και φορείς της μακραίωνης αρχαιοελληνικής παράδοσης.
Η δε μητέρα τους Ελένη Περιστερίδου-Κουμαρτζή με απώτερη καταγωγή από το Φούλατζικ και αυτή, είναι ιδρυτικό και δραστήριο μέλος του Μουσικού Πολιτιστικού Συλλόγου Ευρωπού και καλλίφωνη χορωδός. Κατά μάνα, κατά κύρη λέει ο θυμόσοφος λαός μας!
Ο Θοδωρής Κουμαρτζής μίλησε στο pontosnews.gr για την οικογένειά του, τις ρίζες της, και τις αρχαίες λύρες!
Από πού έλκετε την καταγωγή σας;
Η οικογένεια μας, όπως και οι περισσότερες οικογένειες στον Ευρωπό Κιλκίς, κατάγεται από το Φούλατζικ, χωριό Ελλήνων κοντά στη Κωνσταντινούπολη. Πρόσφατα έμαθα από τον πατέρα μου Αναστάσιο, ότι πιθανόν να είχαν μετακινηθεί εκεί νωρίτερα από την περιοχή της Σμύρνης. Η μετακίνηση τους έγινε μετά την Ανταλλαγή των πληθυσμών και εγκαταστάθηκαν στο μέρος που βρίσκεται σήμερα, έναν χώρο με πολύ σημαντική ιστορική αξία μιας και ήταν η πατρίδα του Σέλευκου του Νικάτωρα, ενός από τους σημαντικότερους στρατηγούς του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με την κατασκευή της αρχαίας λύρας; Ποιες πηγές ερευνήσατε για να την αναπαράγετε;
Η ανακατασκευή της αρχαίας λύρας ήταν ιδέα του αδερφού μου Νικόλαου Κουμαρτζή [πληροφορικού όπως και ο ομιλών Θεόδωρος] στο πλαίσιο του δεύτερου μεταπτυχιακού του στον σχεδιασμό εμπορικών προϊόντων.
Συνδυάζοντας την αγάπη του πατέρα μου για την κατασκευή μουσικών οργάνων – ο οποίος εργάστηκε ως κτηνίατρος στο Πολύκαστρο και στη πόλη του Κιλκίς για περίπου 30 χρόνια– και σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδας, έφτιαξε τα πρώτα όργανα με πηγές κυρίως οπτικές σε αναπαραστάσεις που σώζονται και σε κάποιες περιπτώσεις και γραπτές πληροφορίες που αφορούν στον τρόπο που παιζόταν η αρχαία λύρα.
Το αποτέλεσμα βέβαια σήμερα, τόσο οπτικά όσο και ηχητικά, είναι προϊόν συνεχών πειραματισμών και συνεχούς εξέλιξης του οργανοποιείου μας, ένα εγχείρημα που ξεκίνησε από τον πατέρα μου και εξελίχθηκε μέσα από το μεράκι και την ματιά του μεγαλύτερου αδερφού μου, Ιορδάνη Κουμαρτζή, ο οποίος ως επαγγελματίας μουσικός πήγε τις κατασκευές αυτές ένα βήμα παρακάτω.
«Όσο ζεις φαίνου…». Επιτάφιος του Σείκιλου, το παλιότερο και ίσως το μοναδικό δείγμα «μουσικής παρτιτούρας» που διασώζεται από την αρχαιότητα. Τι έχετε να μας πείτε;
Ο Επιτάφιος του Σείκιλου είναι η αρχαιότερη ολοκληρωμένη ελληνική μελωδία που σώζεται ως τις μέρες μας. Υπάρχουν μελωδίες παλαιότερες αλλά όχι ολοκληρωμένες και ξεχωρίζει όχι μόνο για το γεγονός ότι είχε καταγραφεί ως μελωδία, αλλά κυρίως για το μήνυμα που φέρει.
Μας περιγράφει το μήνυμα του Επίκουρου, ότι ζούμε μόνο μια φορά και ότι πρέπει να ζήσουμε τη ζωή μας με χαρά και ευγνωμοσύνη γιατί δεν υπάρχει άλλη ζωή.
Από τη μελωδία αυτή εμπνευστήκαμε και το όνομα του πρώτου διαδραστικού μουσείου αρχαίων μουσικών οργάνων στην Ελλάδα, στo Seikilo (Φιλίππου 5), στο κέντρο της Θεσσαλονίκης που λειτουργεί από το 2016.
Με το ίδιο όνομα, μπορεί κάποιος να βρει τις πρωτότυπες οπτικοακουστικές παραγωγές μας για το κανάλι SEIKILO στο Youtube. Εκεί μπορεί να ακούσει και να δει την αρχαία λύρα, τους σημαντικότερους εκπροσώπους της σε όλο τον κόσμο αλλά και διεθνείς συνεργασίες με άλλα όργανα όπως το αρμένικο ντουντούκ, το κανονάκι, το ακορντεόν, το ινδικό σιτάρι, το βιολί και άλλα πολλά μουσικά όργανα.
Έχετε έναν καλαίσθητο χώρο στο ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης στον οποίο κάνετε σε παιδιά σχολικής ηλικίας και όχι μόνο «μια βιωματική περιήγηση στον μαγικό κόσμο της μουσικής και της ελληνικής μυθολογίας» όπως λέτε στην ηλεκτρονική σας σελίδα seikilo.com. Ποιες είναι οι αντιδράσεις τους; Τελικά μπορούν οι σημερινοί έφηβοι να αφήσουν το κινητό τους και να ασχοληθούν με υγιείς μορφές διασκέδασης;
Μπορούν, αρκεί να θέλουν. Το ενδιαφέρον για τα όργανα αυτά μεγαλώνει συνεχώς και πολύ μεγάλο ρόλο παίζουν οι νέες τεχνολογίες που χρησιμοποιούμε. Όργανα μας χρησιμοποιήθηκαν σε παραγωγές του Netflix (Viking Valhalla, Life of King David), σε video game (Human Kind) αλλά και σε immersive experiences όπως το Experience Ephesus Museum στη Σμύρνη της Μικράς Ασίας.
Πρόσφατα ολοκληρώσαμε και μια εφαρμογή AR (Augmented Reality) όπου μπορεί κάποιος να περιηγηθεί και να ακούσει ψηφιακές τρισδιάσταστες αναπαραστάσεις των οργάνων αυτών με το κινητό του ή κάποιο τάμπλετ. Καθημερινά, δεχόμαστε δεκάδες επισκέπτες από όλο τον κόσμο, μουσικοθεραπευτές, μαθητές σχολείων και πανεπιστημίων, εκπαιδευτικούς αλλά και μουσικόφιλους με γενικό ενδιαφέρον για την Αρχαία Ελλάδα μιας και πρότερη μουσική γνώση δεν είναι απαραίτητη για την επίσκεψη. Επίσης, εκτός από τις διαδραστικές ξεναγήσεις, οργανώνουμε και εργαστήρια εκμάθησης αρχαία λύρας όπου μπορεί να συμμετέχει ο καθένας.
Πώς μπορεί να αποκτήσει κάποιος που ενδιαφέρεται μια αρχαία λύρα και πώς μπορεί να μάθει να παίζει;
Μπορεί να την αποκτήσει διαδικτυακά από το www.luthieros.com –έχουμε στείλει όργανα σε περίπου 38 χώρες σε όλο τον κόσμο– και διά ζώσης στο Μουσείο Αρχαίας Μουσικής SEIKILO στη Θεσσαλονίκη.
Διαδικτυακά μαθήματα σε σειρές μαθημάτων για αρχάριους, προχωρημένους ή και επαγγελματίες μουσικούς στη πρώτη παγκόσμια διαδικτυακή πλατφόρμας Ακαδημίας εκμάθησης αρχαίας λύρας, στo www.lyreacademy.com.
Τα τελευταία χρόνια έχουμε κυκλοφορήσει και σειρά βιβλίων για την εκμάθηση της αρχαίας λύρας καθώς και προτάσεις για μελοποίηση αρχαίων κειμένων, διαθέσιμα στο www.seikilo.com αλλά και στο shop του Μουσείου. Ο χώρος λειτουργεί καθημερινά 10 π.μ. – 5 μ.μ. τις καθημερινές εκτός Σαββάτου και Κυριακής κατόπιν πρότερης επικοινωνίας.
Πρόσφατα ήσασταν καλεσμένος από το Μουσείο Μουσικών Οργάνων της Σμύρνης και το Expierience Ephesus Museum στην αρχαία Έφεσσο. Ο επισκέπτης του τελευταίου, όταν αντικρίζει το ολόγραμμα της θεάς Αφροδίτης ακούει από τα ηχεία τον ήχο της λύρας σας. Ως δισέγγονος Μικρασιατών προσφύγων και δη Σμυρνιών πώς νιώσατε «γυρνώντας πίσω» στη γη των προγόνων σας;
Το προηγούμενο σαββατοκύριακο επισκέφθηκα τη Σμύρνη, καλεσμένος από την Şirin Pancaroğlu –αρπίστρια από την Τουρκία με διεθνείς συνεργασίες, και του Μουσείου Μουσικών Οργάνων της Σμύρνης, για την καταγραφή του ήχου της αρχαίας λύρας για το Μουσείο Experience Ephesus Museum στην αρχαία Έφεσσο.
Τα συναισθήματα είναι μοναδικά μιας και μετά από την επικοινωνία με τοπικούς φορείς αντιλήφθηκα ότι οι περισσότεροι είχαν καταγωγή από τη Θεσσαλονίκη, την Καβάλα και την Ξάνθη, ακολουθώντας την αντίθετη πορεία από αυτήν που ακολούθησαν οι πρόγονοί μου.
Όλοι τους είχαν μια όμορφη κουβέντα να πουν για την Ελλάδα και τους Έλληνες μιας και οι πρόγονοί μας έζησαν μαζί ειρηνικά για αιώνες.
Αλεξία Ιωαννίδου
