Μεταεθνοκρατικό αφήγημα των ΗΠΑ για την Τουρκία και τη Μέση Ανατολή

Σε μια περίοδο βαθιάς αναδιάταξης των γεωπολιτικών ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναζητούν μια νέα ισορροπία χωρίς να έχουν εκφράσει, ακόμη, την προτίμησή τους μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας ως ηγεμονεύουσας δύναμης στην περιοχή. Για ορισμένους αναλυτές δεν υπάρχουν αμφιβολίες στο που θα κλίνουν εάν οι περιστάσεις το απαιτήσουν: στο Ισραήλ.

Στο δόγμα ασφαλείας του Ισραήλ η έννοια της ισορροπίας δυνάμεων δεν υπάρχει. Υπάρχει η έννοια της κυριαρχίας. Για να διασφαλίσει την ύπαρξή του πρέπει να κυριαρχήσει στην περιοχή. Αυτό φέρνει το Ισραήλ σε αντιπαράθεση με την Τουρκία η οποία, επίσης, επιδιώκει να είναι αυτή η περιφερειακή δύναμη που θα ηγεμονεύσει.

Ο Αμερικανός πρέσβης στην Άγκυρα Τομ Μπάρακ σε μια ενδιαφέρουσα συνέντευξή του στο Anadolu χαρακτήρισε την Τουρκία «κλειδί» στον νέο δρόμο προς την ειρήνη στη Μέση Ανατολή. Καλοπιάνοντας την Άγκυρα, τόνισε, πως η Τουρκία δεν έχει αναγνωριστεί όσο της αξίζει για τον ρόλο της ως «μεγάλου περιφερειακού παίκτη» και ανέφερε ότι το Κογκρέσο είναι έτοιμο να υποστηρίξει μια «έξυπνη λύση» για τα F-35, τα οποία οι ΗΠΑ και η Τουρκία ευελπιστούν να ξεμπλοκάρουν έως το τέλος του έτους. Η προσέγγιση Τραμπ–Ερντογάν, όπως είπε, βασίζεται σε «προσωπική σχέση εμπιστοσύνης».

Στη Γερουσία, ωστόσο, το θέμα των F-35 έχει μπλοκαριστεί από τον Ρεπουμπλικανό Γερουσιαστή James Risch.

Σειρά, δε, δημοσιευμάτων σε ισραηλινής επιρροής ΜΜΕ ζητούν να μην δοθούν τα F-35 στην Τουρκία. Στα δημοσιεύματα αυτά υπάρχει και κάτι άλλο αξιοσημείωτο. Θεωρούν την αντιπαράθεση Ισραήλ-Τουρκίας για την ηγεμονία στην περιοχή δεδομένη χωρίς, κατ’ ανάγκην προσφυγή στα όπλα.

Ταυτόχρονα, ο Μπάρακ, στη συνέντευξή του, αναγνωρίζει εμμέσως μια μετασχηματιστική πορεία της Τουρκίας: όχι απλώς ως ένα σκληρό έθνος-κράτος, αλλά ως μια δύναμη που φιλοδοξεί να γίνει το κέντρο συγχώνευσης διαφορετικών κοινοτήτων, θρησκειών και πολιτισμών, κατά τα πρότυπα της πολυπολιτισμικής Οθωμανικής Σμύρνης.

Από την άλλη, σε ένα ιστορικό μήνυμα που δημοσιεύθηκε ενόψει της διαδικασίας αφοπλισμού του PKK, ο Αμπντουλάχ Οτζαλάν δήλωσε ρητά ότι το PKK εγκαταλείπει οριστικά την ιδέα του κουρδικού έθνους-κράτους. Μίλησε για «μετάβαση από την ένοπλη δράση στη δημοκρατική πολιτική», δηλώνοντας ότι «η ύπαρξη [των Κούρδων] έχει αναγνωριστεί» και πως πλέον στόχος είναι η ειρήνη, μέσα από την ένταξη σε ένα πλουραλιστικό και θεσμικό κράτος. Το μήνυμα αυτό μπορεί να ερμηνευθεί ως προσαρμογή σε μια νέα τουρκική λογική του «μιλέτ», δηλαδή της εθνοθρησκευτικής συνύπαρξης υπό κεντρική εξουσία, με πολιτική εκπροσώπηση και χωρίς διάσπαση της κρατικής ενότητας.

Μέσα σε αυτό το νέο πλαίσιο, η Κίμπερλι Γκιλφόιλ, υποψήφια πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα, στην κατάθεσή της στη Γερουσία:

• Επιβεβαίωσε ότι η Ελλάδα θεωρείται «υπέρ των προσδοκιών σύμμαχος».
• Εξήρε τον ρόλο της χώρας μας στον άξονα Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ (3+1), τον οποίο χαρακτήρισε «κομβικό για την περιφερειακή σταθερότητα».
• Στάθηκε με σαφήνεια στην ανάγκη να παραμείνει μπλοκαρισμένη η Τουρκία από το πρόγραμμα των F-35 όσο διατηρεί τους S-400, τονίζοντας την ανάγκη ευθυγράμμισης με τα συμφέροντα της Συμμαχίας.
• Η νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας που οικοδομούν οι ΗΠΑ φαίνεται να βασίζεται σε τρεις άξονες:
  •Στρατηγική σταθερότητα μέσω της Ελλάδας και του σχήματος 3+1, με την Κύπρο και το Ισραήλ.
  •Διατήρηση της Τουρκίας εντός της Δύσης, υπό όρους σεβασμού του διεθνούς πλαισίου.
  •Αποεθνοποίηση της σύγκρουσης στη Συρία και τον κουρδικό χώρο, μέσω ένταξης όλων των πληθυσμών σε μια ενιαία Συρία με πλουραλιστικά χαρακτηριστικά.

Στο φόντο όλων αυτών, η αποδοχή εκ μέρους του Οτζαλάν του τέλους του έθνους-κράτους ως ιδεολογικού στόχου, η ρητορική του Μπάρακ περί «Σμύρνης των πολιτισμών» και η οριοθέτηση της Ελλάδας από την Γκιλφόιλ ως πυλώνα νομιμότητας, δημιουργούν ένα νέο αφήγημα για την περιοχή: ένα μετα-εθνοκρατικό αφήγημα που εξυπηρετεί τη μετάβαση σε σταθερότερες περιφερειακές ισορροπίες.