Οι Πόντιοι της Ανταλλαγής στη Σπιναλόγκα του Πειραιά – Ένα λυρικό ντοκουμέντο με την υπογραφή «Καραντίνα»

Σε μια ενδεχομένως πιο… ρομαντική περιγραφή, την είπαν «Σπιναλόγκα του Πειραιά», κάτι που είναι σαφώς καλύτερο από το «Κολαστήριο του Αργοσαρωνικού» που επίσης την έχει περιγράψει. Η νησίδα του Αγίου Γεωργίου βρίσκεται στην είσοδο του λιμανιού της Σαλαμίνας, κοντά σε μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά ταυτοχρόνως όσο μακριά χρειαζόταν για ένα λοιμοκαθαρτήριο.

Στον Άγιο Γεώργιο έγινε και η υποδοχή χιλιάδων Πόντιων προσφύγων της Ανταλλαγής. Το 1924 ο πληθυσμός που είχε περάσει από τη νησίδα υπολογίστηκε στα 100.000 άτομα. Έναν χρόνο νωρίτερα εκεί βρίσκονταν και Έλληνες στρατιώτες που πήραν μέρος στη Μικρασιατική Εκστρατεία.

Οι ελλείψεις ήταν μεγάλες, και «ακόμα και οι υγιείς αρρώσταιναν», όπως έχει δηλώσει ο πρόεδρος του ΚΕΜΙΠΟ του Δήμου Νέας Ιωνίας Λουκάς Χριστοδούλου. Ο τύφος και η χολέρα θέριζαν, και χιλιάδες τυραννισμένοι άφησαν την τελευταία τους πνοή στο λοιμοκαθαρτήριο.

«Η αντιμετώπισή τους ήταν εξευτελιστική. Τους γυμνώνανε, τους ξυρίζανε, τους κουρεύανε σε όποια σημεία του σώματός τους υπήρχαν τρίχες. Τα ρούχα τους τα έβραζαν σε τσουκάλια στην ύπαιθρο. Τριγυρνούσαν γυμνοί οι περισσότεροι, με αποτέλεσμα να αρρωστήσουν ακόμα και οι υγιείς. Για τις γυναίκες ήταν πολύ ντροπιαστικό. Μικρές και μεγάλες ξεγυμνώνονταν και για αυτό το λόγο στις μαρτυρίες τους αναφέρονται σε νησί-κολαστήριο», ανέφερε στη Μηχανή του Χρόνου.

Στο αρχείο της Ψηφιακής Σάντας περιλαμβάνεται μια σελίδα από το λεύκωμα της Όλγας Λαζαρίδου (Εφραιμίδου). Γράφτηκε από τον Άγιο Γεώργιο, από τη φίλη της Ελένη Τσακμακίδου στις 16 Απριλίου του 1924. Αν και το ύφος του είναι λυρικό, κρατώντας μακριά την ασχήμια, στο τέλος αναγράφεται η λέξη «Καραντίνα».

Αγαπητή Όλγα,

Το λεύκωμά σου όταν πρωτοείδα που άνθη γύρω γύρω ευωδιάζουν, είπε: «Σε τόση εύμορφη σελίδα οι στίχοι μου δεν ταιριάζουν».

Μα πάλι ξαναείπα με χαρά.
Γράψε με θάρρος άχαρη καρδιά.
Γιατί κι αυτά τα ρόδα τ’ ανθηρά
έχουν ακάνθια γύρω στα κλαδιά.

Εις αμυδράν ανάμνησιν της φίλης σου (Ελένης Τοκμανίδου),

Άγιος Γεώργιος τη 19 (16/IV) 24,
Καραντίνα

Ο Άγιος Γεώργιος από λοιμοκαθαρτήριο –υπολογίζεται ότι άρχισε να λειτουργεί κανονικά το 1865 ή λίγο νωρίτερα και το τελευταίο κρούσμα χολέρας αντιμετωπίστηκε το 1947–, στη συνέχεια έγινε χώρος για ψυχικά ασθενείς. Μεταβιβάστηκε το 1967 στο Πολεμικό Ναυτικό, και έκτοτε είναι ερειπωμένος και απροσπέλαστος.