Μια απόφαση που είχαν… καθυστερήσει έλαβαν οι τουρκικές Αρχές με τη Μονή της Χώρας στην Κωνσταντινούπολη, καθώς το μνημείο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς είναι εκ νέου τέμενος – ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν πριν από μερικά χρόνια είχε ανακοινώσει ότι οι πρώτες προσευχές θα γίνονταν στις 30 Οκτωβρίου 2020.
Το άλλοτε καθολικό του μοναστικού συγκροτήματος, γνωστό πια ως Kariye Camii, επαναλειτουργεί εδώ και μερικά 24ωρα ως λατρευτικός χώρος για τους μουσουλμάνους.
Η εκκλησία του Αγίου Σωτήρος χρονολογείται από τον 6ο μ.Χ. αιώνα, ενώ τα μοναδικά ψηφιδωτά και οι τοιχογραφίες της φιλοτεχνήθηκαν τον 14ο αιώνα, από το 1305 έως το 1320, επί των Παλαιολόγων.
Πρόκειται για το μνημείο με τα περισσότερα και πλέον περίτεχνα βυζαντινά ψηφιδωτά που διασώζεται στην Κωνσταντινούπολη, μαζί με την Αγία Σοφία και τη Μονή της Παμμακάριστου που επίσης λειτουργεί ως τέμενος με την ονομασία Φετχιγέ.
Η Μονή της Χώρας μετατράπηκε σε τζαμί το 1511 (58 χρόνια μετά την Άλωση της Πόλης), και με απόφαση του υπουργικού συμβουλίου της Τουρκίας το 1945 έγινε μουσείο.
Μετά την απόφαση αυτή, ειδικοί από τις Ηνωμένες Πολιτείες εκτέλεσαν ένα τεράστιο έργο αποκατάστασης και συντήρησης των ψηφιδωτών, ξηλώνοντας τους σοβάδες που τα κάλυπταν. Το 2019 το Συμβούλιο της Επικρατείας (Danistay) της Τουρκίας ακύρωσε την απόφαση του 1945.
Τι ανησυχεί τους αρχαιολόγους
Για τη σημασία της Μονής της Χώρας μίλησε στην ΕΡΤ ο Δημήτρης Αθανασούλης, έφορος αρχαιοτήτων Κυκλάδων και Δωδεκανήσων.
«Το καθολικό της Μονής της Χώρας είναι μια σημαντική βυζαντινή εκκλησία, από τις ελάχιστες δυστυχώς που έχουν διασωθεί στην πρωτεύουσα της μεγάλης αυτοκρατορίας της Κωνσταντινούπολης – και το οποίο είναι ένα μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς. Αλλά για μας τους Έλληνες έχει ένα ειδικό ενδιαφέρον, γιατί είναι ένα ελληνορθόδοξο μνημείο στην καρδιά της μεσαιωνικής πρωτεύουσας του ελληνισμού, που ήταν η Κωνσταντινούπολη», τόνισε.
Όπως εξήγησε, ο ναός χτίστηκε σε ερείπια παλαιοτέρων κτηρίων. Τα σπουδαία σπουδαία ψηφιδωτά του αφηγούνται σκηνές από το βίο του Χριστού και της Θεοτόκου.
«Και υπάρχει και ένα παρεκκλήσιο που είχε νεκρικό χαρακτήρα, ήταν δηλαδή ταφικό και έχει τοιχογραφίες με τέτοιο περιεχόμενο, με σκηνές δηλαδή σωτηριολογικές από τον κύκλο της Ανάστασης, με τη Δευτέρα Παρουσία. Παρεκκλήσι στο οποίο ήταν να ταφεί ο κτήτορας της μονής, αυτός που ανακαίνισε δηλαδή το μνημείο τον 14ο αιώνα, ο Θεόδωρος Μετοχίτης, άρχοντας, μεγάλος λογοθέτης στην αυλή των Παλαιολόγων», πρόσθεσε.
Σύμφωνα με τον Δημήτρη Αθανασούλης, η σημασία του μνημείου είναι τεράστια, ακριβώς γιατί σώζεται σε εξαιρετικά καλή κατάσταση ο διάκοσμος. «Αυτό το οποίο πρέπει να τονίσουμε είναι ότι το μνημείο αυτό ήταν αναστηλωμένο και συντηρημένο με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και όποιος το έχει επισκεφθεί μπορεί να το αντιληφθεί», υπογράμμισε.
Και συνέχισε: «Η λεγόμενη αναστήλωση για την οποία γίνεται αναφορά μας θορυβεί. Επεμβάσεις, όπως έγιναν σε άλλα μνημεία –όπως στο λεγόμενο Ζεϊρέκ Τζαμί–, ουσιαστικά κάλυψαν τις βυζαντινές φάσεις του μνημείου προκειμένου να αναδειχθούν νεότερες σύγχρονες διακοσμήσεις για να γίνει τζαμί. Η μετατροπή σε τέμενος που επιβάλλει να καλυφθούν οι παραστάσεις των τοιχογραφιών και των ψηφιδωτών ουσιαστικά δημιουργεί μια πάρα πολύ δύσκολη κατάσταση.
»Επιπλέον, πρόκειται για ένα μικρό μνημείο στο οποίο είναι εξαιρετικά δύσκολο ταυτόχρονα να μπαίνουν τουρίστες να βλέπουν, να θαυμάζουν αυτό τον μοναδικό διάκοσμο και να είναι και χώρος προσευχής. Επομένως, νομίζω ότι σε κάθε περίπτωση πρόκειται για μια σοβαρή υποβάθμιση αυτού του σπουδαίου μνημείου».
