Η εορταστική περίοδος του Δωδεκαημέρου, από τα Χριστούγεννα μέχρι τα Φώτα, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την αναβίωση του δρώμενου των Μωμόγερων. Το έθιμο αυτό το έφεραν στην Ελλάδα οι Πόντιοι και συνδέεται με την ισχυρή παράδοση που κράτησαν ζωντανή οι πρόσφυγες από τις αλησμόνητες πατρίδες. Λέγεται ότι κατά τον ερχομό τους εδώ οι κάτοικοι του χωριού Λιβερά της ορεινής Τραπεζούντας, ανάμεσα στα λιγοστά υπάρχοντα που πήραν μαζί τους είχαν εγκόλπια και περικεφαλαίες των Μομό’ερων.
Γνωστό και ως Κοτσαμάνια, το έθιμο (που έχει καταχωριστεί στον Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO) αναβιώνει, στην παραλλαγή της Λιβεράς, στο νομό Κοζάνης αλλά και σε άλλα μέρη της χώρας.
Οι θίασοι των Μωμόγερων αποτελούνται από μια ομάδα νεαρών που είναι οι χορευτές ντυμένοι με τις παραδοσιακές τους στολές, οι οποίοι πειθαρχούν στις εντολές και εκτελούν παραγγέλματα του αρχηγού της ομάδας. Πρωταγωνιστές είναι η νύφη, ο διάβολος, ο γιατρός και ο γέρος, ο οποίος κατά τη διάρκεια της παράστασης θα προσπαθήσει να κλέψει τη νύφη. Το κλέψιμο της νύφης είναι κοινό, το συναντά κανείς σε όλες τις παραλλαγές του εθίμου και σηματοδοτεί την κορύφωση του δρώμενου.
Το περιεχόμενο των παραστάσεων του θιάσου είναι κατά κανόνα κωμικό, και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να λάβει και κοινωνικές διαστάσεις.
Το τραγούδι των Μωμόγερων, με τη λύρα του Ηλία Υφαντίδη
Οι Μωμόγεροι γυρίζουν όλες τις γειτονιές του χωριού, χορεύουν και τραγουδούν συνοδεία ποντιακής λύρας σε κάθε σπίτι με ευχές για τη νέα χρονιά.
Το έθιμο αναβιώνει σε οκτώ δημοτικά διαμερίσματα της Κοζάνης (Τετράλοφο, Άγιο Δημήτριο, Αλωνάκια, Σκήτη, Πρωτοχώρι, Κομνηνά, Ασβεστόπετρα, Καρυοχώρι) την περίοδο των γιορτών μέχρι τα Φώτα. Δεν είναι λίγοι βέβαια και οι θίασοι που βγαίνουν και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, όπως στην προσφυγομάνα Καλαμαριά αλλά και σε πολλές περιοχές της Αττικής όπως η Καλλιθέα, η Πετρούπολη και το Ίλιον.
