Οι Άγιοι της ορθόδοξης πίστης μας Βασίλειος ο καλούμενος Μέγας, Ιωάννης ο επονομαζόμενος Χρυσόστομος και Γρηγόριος ο ευφημιζόμενος Θεολόγος έχουν ο καθένας τη δική του γιορτή. Σαν σήμερα, όμως, τους γιορτάζουμε μαζί. Με τη χάρη του Θεού έκαναν στη ζωή τους, όπως όλοι οι Άγιοι της Εκκλησίας μας (παλαιότεροι και σύγχρονοι), αδιανόητα και υπερφυσικά θαύματα. Ο Τριαδικός Θεός έβαλε έτσι τη δική Του σφραγίδα πάνω στα θεάρεστα πεπραγμένα του βίου τους που ήταν γεμάτα φως, αρετή, αγάπη, ανιδιοτελή προσφορά στο συνάνθρωπο, θάρρος, ευγενικούς αγώνες και αυτοθυσία.
Με αυτήν τη σφραγίδα γνησιότητας, ο Χριστός αμετάκλητα επικυρώνει το κήρυγμα και τα διδάγματά τους.
Για την καίρια θεολογική κι εκπαιδευτική τους παρακαταθήκη καθιερώθηκε να γιορτάζουμε τους Τρεις Ιεράρχες ως προστάτες της εθνικής μας παιδείας. Κι έτσι, για όποιον έχει διαβάσει τους βίους και τα γραπτά που μας άφησαν αυτοί οι τρεις Άγιοι, σήμερα είναι μια καλή μέρα για να κλαίει γοερά και να οδύρεται για την κατάντια της παιδείας μας. Κι άμα κάνει το λάθος κι ακούσει και κανένα στείρο επετειακό λογύδριο στο πλαίσιο της δήθεν μοντέρνας, αλλά αποδομητικής και δηλητηριώδους στην ουσία της θεολογίας, μπορεί και να «κόψει φλέβα» που λέει η κακόμοιρη κι αδικημένη νεολαία μας.
Χάριτι Θεού, οι Τρεις Ιεράρχες λαγαρίζουν το προχριστιανικό ελληνικό ήθος, καταυγάζουν τα ψυχοφελή θεμέλια της ελληνικής φιλοσοφίας, επεξηγούν τον εύλογο προορισμό του ελληνικού πνεύματος και νοηματοδοτούν τη ζωηφόρο συνέχειά του. Περνούν τον ελληνισμό από την εφηβεία στην περίοδο της ενηλικίωσής του, ώστε να μην μπορεί πια κανείς να ισχυριστεί πως «αεί παις εστίν», αλλά μάλλον άνδρας τέλειος «εις μέτρον ηλικίας του πληρώματος του Χριστού». Έτσι, διατρανώνουν την αδιάκοπη συνέχεια του ελληνισμού μέσα στην ιστορία και καθαρογράφουν την εθνική μας ταυτότητα. Θεμελιώνουν το ελληνορθόδοξο ήθος ως στόχευση της παιδείας του ευλογημένου μας έθνους και ως τον αξιακό πυρήνα της πανανθρώπινης πρότασης που πρέπει να αρθρώσει ο ελληνισμός στις μέρες μας για κάθε άνθρωπο που ψάχνει «το νόημα της ζωής».
Στο συλλαλητήριο της Θεσσαλονίκης την προπερασμένη Κυριακή είδα μια μεγαλειώδη, πάνδημη, αγνή κι αυθεντική έκφραση αυτού του ήθους κι αναθάρρησα.
Οι στιγμές που ζούμε είναι ιστορικές. Ο σύγχρονος ελληνισμός καλείται εμπράκτως να δείξει ειρηνικά, δημοκρατικά και συλλογικά το βαθμό στον οποίο αντιλαμβάνεται την αξία της ταυτότητάς του. Το μήνυμα που αυτόματα θα εκπέμψει έχει μεγάλο ειδικό βάρος στην ιδεολογική σύγκρουση που μαίνεται παγκοσμίως στο ουσιώδες παρασκήνιο της πολιτικής. Αυτή η διαπάλη, με εβληματικό τρόπο και σχεδόν πειραματικά, προσομοιώνεται στην Ελλάδα του σήμερα.
Θέλουμε ελευθερία και δημοκρατία ή φτιασιδωμένο ολοκληρωτισμό; Είμαστε με το «γνώθι σαυτόν» ή με τον ανόητο, νεφελώδη και ανυπόστατο αυτοπροδιορισμό του τύπου «ό,τι δηλώσεις είσαι»; Νομιμοποιείται εκ των πραγμάτων η πρακτική της «πλύσης του εγκεφάλου» των λαών και της στρέβλωσης της ιστορίας και της επιστημονικής αλήθειας; Είμαστε με τον Σωκράτη και τον Πλάτωνα ή με τον Μακιαβέλι; Με τον Μακρυγιάννη ή με τον Κωλέττη; Έκανε καλά ο Διάκος που διάλεξε το δρόμο του μαρτυρίου; Υπηρετούμε αρχές κι αξίες ή όλα έχουν την τιμή τους;
Η κρατική υπόσταση του ελληνισμού στη μακραίωνη ιστορία υπήρξε και κοσμοκράτειρα, αλλά και ανίσχυρη και υπόδουλη.
Γνωρίζουμε την ιστορία μας κι έτσι ξέρουμε και τις δυο όψεις του νομίσματος και πώς λειτουργούν τα πράγματα, ανάλογα με τη θέση που βρίσκεται κανείς. Γι’ αυτό, λοιπόν, καταλαβαίνουμε πως στην περίπτωση της διπλωματικής τακτικής και της διαπραγμάτευσης απέναντι στα θέλω των «μεγάλων δυνάμεων» υπάρχει μεγάλη απόσταση και πολύς χώρος ανάμεσα σε ένα παράλογα αυτοκαταστροφικό «όχι» (του τύπου των Μηλίων στους Αθηναίους το 416 π.Χ.) και το ναι σε όλα – η επιθυμία σου διαταγή!
Η στάση, η νοοτροπία, το φρόνημα, η δράση και τελικά η ψήφος ενός λαού επηρεάζουν καταλυτικά τις εξελίξεις. Άραγε πώς θα εξελίσσονταν τα πράγματα εάν, για παράδειγμα, ψήφιζε αλλιώς ο λαός στις μοιραίες εθνικές εκλογές της 1ης Νοεμβρίου του 1920; Είμαστε σε μια περίοδο που όσοι έχουν τριφτεί με την ιστορία ακούνε τους τροχούς της να γυρνάνε πιο γρήγορα τρίζοντας.
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και της Μικρασίας έγινε. Στην Κύπρο υπάρχει παράνομη κατοχή. Η Μακεδονία είναι Ελλάδα.
Στο πνεύμα της παιδείας των Τριών Ιεραρχών, το συλλαλητήριο στη Θεσσαλονίκη αμφισβήτησε την εξουσία του κομματικού φεουδαλισμού και την προπαγάνδα του∙ στάθηκε όπως ο Μέγας Βασίλειος απέναντι στους αυτοκράτορες Ιουλιανό και Ουάλη. Εύχομαι το μήνυμα της Κυριακής στο Σύνταγμα να είναι εκκωφαντικό! «Προς κατάλυσιν της πολιτικής συναλλαγής» (Κίνημα στο Γουδί 1909, ψήφισμα συλλαλητηρίου στο Πεδίον του Άρεως). Τα παραμύθια περί Αριστεράς και Δεξιάς, κέντρων και άκρων και άλλα φαιδρά τελειώνουν. Πολύς κόσμος θέλει τη γνήσια και έμπρακτη έκφραση των ευγενικών αρχών του ελληνικού κι ορθόδοξου ήθους στην ελληνική πολιτική σκηνή.
Ίσως έφτασε η ώρα τα μικρά κόμματα, κινήματα κι οργανώσεις ανά την Ελλάδα και το εξωτερικό που εμφορούνται από αυτές τις αρχές, να συμπράξουν μεθοδικά, οργανωμένα, συνετά, εκλεκτικά, αξιοκρατικά και –προπαντός!– με ανιδιοτέλεια. Ίσως πάλι να πλησιάζει η ώρα να διαβαστεί ένα παλιότερο άρθρο μου με τίτλο «Ιστορία και Όνειρα» με άλλη ματιά.
