Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία συλλογικής ταυτότητας και αυτοπροσδιορισμού των Ποντίων είναι το δρώμενο των Μωμόγερων, το οποίο φέτος εγγράφηκε και στον κατάλογο της UNESCO για την Άυλη Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας.
Με αυτό τον… διεθνή αέρα, τα οκτώ χωριά του νομού Κοζάνης ετοιμάζονται πυρετωδώς για να αναβιώσουν και φέτος το έθιμο του Δωδεκαημέρου.
Άλλωστε οι κάτοικοι σε Τετράλοφο, Άγιο Δημήτριο, Αλωνάκια, Σκήτη, Πρωτοχώρι, Κομνηνά, Ασβεστόπετρα και Καρυοχώρι κυριολεκτικά ζουν για αυτές τις ημέρες. Το εθιμικό δρώμενο, στην παραλλαγή της Λιβεράς, αναβιώνει ανελλιπώς από το 1924· εξαίρεση ήταν μόνο ο πόλεμος του ’40.
Ενδεικτικό το πώς τα Μωμο’έρια (ή Κοτσαμάνια από την τουρκική λέξη «κοτσαμάν’», που σημαίνει «γέρος άνδρας») έχει εγγραφεί στο ποντιακό DNA, είναι οι αναφορές για τους πρόσφυγες που ήρθαν στην Ελλάδα από το χωριό Λιβερά, το ιστορικό κεφαλοχώρι της Ματσούκας στον Πόντο. Αυτοί λέγεται ότι ανάμεσα στα λιγοστά αντικείμενα που πήραν μαζί τους ήταν εγκόλπια και περικεφαλαίες των Μωμό’ερων.
Μωμόγεροι παντός καιρού, ακόμα και με χιόνι (φωτ.: unesco.org)
«Έχουμε τεράστιες ευθύνες ώστε να το διαφυλάξουμε όσο μπορούμε με τον καλύτερο, τον πλέον παραδοσιακό τρόπο, όπως μας το παρέδωσαν οι παππούδες μας. Μας χαροποιεί αυτή η ευθύνη», είπε μιλώντας στην εκπομπή «ράδιοΛόγος» ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Αγίου Δημητρίου – Ρυακίου Θεόδωρος Κουσαλίδης.
Στο έθιμο συμμετέχει ένας δωδεκαμελής όμιλος χορευτών που τον συνοδεύουν κι άλλα πρόσωπα: ο γέρος, η γριά, ο αστυνόμος, ο γιατρός, ο διάβολος και δύο νύφες. Ο θίασος περιοδεύει στα οκτώ χωριά που αναβιώνει το έθιμο, περνώντας από σπίτι σε σπίτι, όπως ακριβώς γινόταν στον Πόντο. «Περιοδεύουν από σπίτι σε σπίτι και ο καθένας έχει τον ρόλο του», εξηγεί ο Θεόδωρος Κουσαλίδης.
«Γιατρέ μου, τι έχει;» ρωτά η γραία (φωτ.: unesco.org)
Η πρώτη… εμφάνιση των Μωμόγερων την εορταστική περίοδο 2016-2017 είναι στην ίδια την πόλη της Κοζάνης. Στο πλαίσιο των εορταστικών εκδηλώσεων του δήμου, την Κυριακή 18 Δεκεμβρίου μέλη των πολιτιστικών Συλλόγων Αγίου Δημητρίου – Ρυακίου, Πρωτοχωρίου, Τετραλόφου και Κομνηνών δίνουν ραντεβού στις 12:00 στην κεντρική πλατεία.
Στις 25 και 26 Δεκεμβρίου οι επιλογές είναι τρεις καθώς το έθιμο αναβιώνει ταυτόχρονα σε Άγιο Δημήτριο, Τετράλοφο και Σκήτη. Τα Αλωνάκια θα πάρουν τη σκυτάλη για ένα διήμερο, παραμονή και ανήμερα της Πρωτοχρονιάς, ενώ την 1η Ιανουαρίου οι Μωμόγεροι θα κάνουν ποδαρικό και στο Ρυάκιο. Φέτος η τελευταία τους εμφάνιση θα είναι στο Πρωτοχώρι, στις 6 και 7 Ιανουαρίου 2017.
