Πρώτη φορά στην Κύπρο. Την μοναδική χώρα στον κόσμο με διχοτομημένη πρωτεύουσα. Την Λευκωσία. Μια πόλη που στο διάβα της ιστορίας λεηλατήθηκε από Φράγκους, Ενετούς, Οθωμανούς, Βρετανούς και Τούρκους, και σήμερα, 53 χρόνια μετά τη διχοτόμησή της από τους Βρετανούς –στις 21 Δεκεμβρίου 1963– και 42 χρόνια μετά την εισβολή του Αττίλα στις 15 Ιουλίου 1974, το ένα κομμάτι της παραμένει υπό τουρκική κατοχή. Ντροπή και θλίψη!
Συναισθήματα από τα οποία δεν μπορείς να απαλλαγείς, καθώς όπου κι αν βρίσκεσαι, ιδιαιτέρως το βράδυ, βλέπεις την τουρκική σημαία φωτισμένη να δεσπόζει στον Πενταδάχτυλο.
Δίπλα της, η φράση «Ne Mutlu Türküm Diyene» (μετ. Τι ευτυχία να λες ότι είσαι Τούρκος) σε κάνει αυτομάτως να στρέφεις το βλέμμα σου αλλού. Η εικόνα είναι τόσο συγκλονιστική που ακόμα κι αν δεν συνδέεσαι με τον τόπο, τα μάτια σου γεμίζουν δάκρυα χωρίς καν να το καταλάβεις. Και δυστυχώς δεν είναι η μόνη εικόνα που πληγώνει στο πολύπαθο νησί.
Όπου κι αν είσαι στη Λευκωσία βλέπεις την τουρκική σημαία στον Πενταδάχτυλο
Μια βόλτα στην πόλη είναι αρκετή για να καταλάβει ο επισκέπτης ότι δεν έχει πρόσβαση παντού και όχι γιατί το απαγορεύει ο Δήμος ή η Κυπριακή Δημοκρατία. Οι τουρκικές σημαίες που δεσπόζουν σε διάφορα σημεία της πόλης και σε μικρή απόσταση από τις ελληνικές σημαίες, υπενθυμίζουν ότι το βόρειο τμήμα της το κατέχει ακόμα ο εισβολέας.
Οι κατεχόμενες περιοχές της Λευκωσίας χωρίζονται από τις ελεύθερες από την «Πράσινη Γραμμή».
Δίπλα στην Πράσινη Γραμμή –πήρε το όνομά της από τη γραμμή πράσινου χρώματος που σχεδιάστηκε πάνω στον χάρτη της Κύπρου, για να δείξει τα όρια των ελληνικών και τουρκικών τομέων– βρίσκεται η Νεκρή Ζώνη που ελέγχεται από τα Ηνωμένα έθνη.
Στην κατεχόμενη Λευκωσία μπορείς να πας δείχνοντας κάποιο επίσημο έγγραφο ταυτοποίησης
Πλέον, οι κάτοικοι του νησιού αλλά και οι τουρίστες μπορούν να περάσουν από τη μία στην άλλη πλευρά του νησιού, μέσω των πέντε πυλών εισόδου κατά μήκος της Πράσινης Γραμμής, χρησιμοποιώντας ταυτότητα ή διαβατήριο. Μα περνούν όλοι; Όχι! Από το 2007 οπότε άνοιξε με απόφαση της κυπριακής κυβέρνησης το οδόφραγμα της οδού Λήδρας, του πιο ιστορικού και εμπορικού δρόμου της Λευκωσίας, είναι πάρα πολλοί οι Ελληνοκύπριοι που αρνούνται να περάσουν στην κατεχόμενη πλευρά.
Δεν μπορούν να διανοηθούν ότι θα πρέπει να δείξουν ταυτότητα ή διαβατήριο για να πάνε στο άλλο μισό της πατρίδας τους!
Στο σημείο όπου κάποτε συγκεντρώνονταν οι μητέρες των αγνοουμένων της τουρκικής εισβολής, ζητώντας να μάθουν τι έγιναν τα παιδιά τους, βρίσκεται σήμερα το Μνημείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Το «Ψήφισμα», έργο του Θεόδουλου Γρηγορίου, τοποθετήθηκε σε αυτό το σημείο το 1995. Ήταν δώρο από τις πολιτιστικές υπηρεσίες του υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού στη Λευκωσία. Όπως λέει ο δημιουργός του «δηλώνει την πίστη της πόλης και των κατοίκων της στα ανθρώπινα δικαιώματα ως μοναδική προϋπόθεση ειρήνης και ελευθερίας».
Το «Ψήφισμα», έργο του Θεόδουλου Γρηγορίου
Πίσω από το μνημείο με τα μεταλλικά γράμματα βρίσκεται το φυλάκιο της κυπριακής Αστυνομίας. Ελέγχουν τα έγγραφά σου και σε αφήνουν να περάσεις. Στην άλλη πλευρά. Αφού διασχίσεις λίγα μέτρα, φτάνεις στο άλλο φυλάκιο όπου γίνεται αυστηρός έλεγχος από άνδρες και γυναίκες της τουρκικής Αστυνομίας. Παρά το ότι δεν έκαναν πολλές ερωτήσεις, ένιωσα λίγο άβολα.
Με ρώτησαν εάν είναι η πρώτη φορά που επισκέπτομαι την «Βόρεια Κύπρο», γιατί πήγα εκεί και πόσο καιρό θα μείνω.
Και μετά, χαμογελώντας, μού υπέδειξαν από πού μπορώ να πάρω τουριστικά φυλλάδια για να ενημερωθώ για τα αξιοθέατα της πόλης!
Το πρώτο συναίσθημα ήταν ότι ο χρόνος έχει σταματήσει. Τι κι αν στο βάθος ο δρόμος έσφυζε από ζωή… Είναι περίεργο αλλά σε εκείνο το μικρό κομμάτι του δρόμου δεν μπορούσα να ακούσω κανένα θόρυβο.
Σπίτια και μαγαζιά, παλιά ή καινούρια ήταν κλειστά. Κάποια ανακαινίστηκαν απλά για να ανακαινιστούν και όχι για να χρησιμοποιηθούν, όπως έμαθα αργότερα. Ανάμεσά τους, ελαιόδεντρα φυτεμένα σε γλάστρες που τοποθετήθηκαν εκεί για να στείλουν μήνυμα ειρήνης.
Άραγε, πώς περιμένουν να αναπτυχθούν όταν οι ρίζες τους περιορίζονται σε ένα τόσο μικρό χώρο;
Από αυτό το σημείο σε χωρίζουν μόλις λίγα μέτρα από μια άλλη… χώρα και εποχή. Μικρά καφέ, εστιατόρια που πουλάνε γύρο και είναι γεμάτα Βρετανούς, Ρώσους, Ιταλούς, Τουρκοκύπριους και Έλληνες, καταστήματα με υφαντά και αμέτρητα μαγαζιά με προϊοντα-μαϊμού. Με 25 ευρώ ή και λιγότερο εάν κάνεις παζάρι, μπορείς να κρατήσεις στα χέρια σου οποιαδήποτε επώνυμη τσάντα που είναι… «γνήσια, κυρία!». Συνάλλαγμα, τούρκικες λίρες δηλαδή, δεν χρειάζεται να έχεις. Παντού δέχονται ευρώ.
Πανσιόν «Αττάλεια». Κι όμως λειτουργεί ακόμα…
Όσο περπατάς, βλέπεις κτήρια μισοκατεστραμμένα με παράθυρα έτοιμα να ξεκολλήσουν, ξύλινες πόρτες που έχουν σαπίσει… Αλλού μπορείς να διακρίνεις φράγκικες εκκλησίες που μετατράπηκαν σε τζαμιά, να εντοπίσεις κτήρια με οθωμανικά και βρετανικά στοιχεία τα οποία χρησιμοποιούνται από τους «θεσμούς» του ψευδοκράτους. Δικαστήρια, τράπεζες, ταχυδρομείο, κάποια κτήρια που φέρουν το σήμα του ΟΗΕ ή κάποιου ευρωπαϊκού οργανισμού και αμέτρητα χρυσοχοεία. Τόσα πολλά που αναρωτήθηκα για την οικονομική ευμάρεια των Τουρκοκυπρίων.
Κυριολεκτικά χρυσές δουλειές κάνουν τα χρυσοχοεία στην κατεχόμενη Λευκωσία
Η πρώτη εικόνα σε κάνει να πιστεύεις ότι τα χρήματα δεν αφθονούν στα κατεχόμενα. Τα πολυτελή οχήματα που φέρουν πινακίδες με δύο γράμματα και τρεις αριθμούς, χωρίς ένδειξη χώρας, αλλά και τα καζίνο σε οδηγούν σε δεύτερες σκέψεις. Προφανώς με κάποιο τρόπο τα μαγαζιά αυτά έχουν κέρδος, αλλιώς ποιος ο λόγος να υπάρχουν τόσα πολλά;
Το Τζαμί Σαράιονου
Το κτήριο της Διεύθυνσης Θρησκευτικών Υποθέσεων «Eστία Αδελφοσύνης» είναι εκτός του κεντρικού δρόμου. Στρίβοντας δεξιά, προς το νότιο άκρο της πλατείας Σαράιονου ή πλατεία Ατατούρκ, βλέπεις το τζαμί Σαράιονου που έχτισε ο Αλή Πασάς στα ερείπια εκκλησίας του 14ου αιώνα. Η εκκλησία είχε καταρρεύσει μετά από σεισμό το 1902 και ενώ είχε ήδη μετατραπεί σε τζαμί.
Το νέο τέμενος έχτισε ο Βρετανός Φέντον Άτκινσον.
Το 1962, κατεδαφίστηκε ένα συντριβάνι στο χώρο του τζαμιού και αποκαλύφθηκε μαρμάρινη σαρκοφάγος με ελληνικές επιγραφές.
Η Ενετική Στήλη
Στην πλατεία Σαράιονου υπάρχουν μικρά καφενεδάκια που εκτός από τσάι σερβίρουν και καφέδες δυτικής προέλευσης. Ακριβώς απέναντι, βρίσκεται η πηγή όπου κάποτε ήπιε νερό ο Μουσταφά Κεμάλ. Ανάμεσα στην πλατεία και την πηγή δεσπόζει η Ενετική Στήλη. Έχει ύψος έξι μέτρα και στη βάση της βρίσκονται τα οικόσημα βενετσιάνικων οίκων γαλαζοαίματων.
Κάνοντας το γύρο της πλατείας, συναντάς το Μεγάλο Χαμάμ, στην οδό Ιρφάν Μπέι, ένα από τα πρώτα οθωμανικά λουτρά της Λευκωσίας. Τουρκικές πηγές αναφέρουν ότι κατασκευάστηκε στα ερείπια καθολικού ναού του 14ου αιώνα, του Αγίου Γεωργίου των Λατίνων.
Το Μεγάλο Χαμάμ
Ο ναός μετατράπηκε σε χαμάμ μετά από την κατάληψη της Κύπρου από τους Οθωμανούς το 1571. Αιώνες μετά, και αφού είχε υποστεί απίστευτες καταστροφές, ανακαινίστηκε και παραδόθηκε στις τουρκοκυπριακές Αρχές. Από το 2012 και μέχρι σήμερα λειτουργεί κανονικά, εκτός Δευτέρας, δέχεται καθημερινά άνδρες και γυναίκες βάσει αυστηρού προγράμματος.
Η κατεχόμενη Λευκωσία είναι γεμάτη παλιά κτήρια, όμορφα και με συγκλονιστική ιστορία.
Μάλιστα λένε, ότι εκείνη η πράσινη γραμμή που χώρισε το νησί στη μέση, έκλεψε από τους Ελληνοκύπριους τα κτήρια με την πιο ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική μορφή και τις πιο βαθιές ιστορικές ρίζες.
Ένα από τα πολλά κτήρια που μοιάζει να έχουν αφεθεί στο έλεος του χρόνου
Το μόνο βέβαιο είναι πως χρειάζεσαι μέρες για να περιηγηθείς στην περιοχή και να μάθεις για καθένα από αυτά χωριστά. Κι όταν μάθεις, είναι σαν να κάνεις στροφή 360 μοιρών και να επιστρέφεις εκεί από όπου ξεκίνησες. Στη στενάχωρη σκέψη για μια πονεμένη πόλη, που παρά τα πισώπλατα χτυπήματα στέκει ακόμα αγέρωχη και περιμένει την λευτεριά της.
Κείμενο, φωτογραφίες: Πόπη Παπαγεωργίου
