Στη Θεογονία του Ησίοδου ο Μώμος αναφέρεται ως ο θεός του γέλιου και της σάτιρας, ενώ είναι και η προσωποποίηση της μομφής και της κατηγόριας. Ιερείς του Μώμου, και υπεύθυνοι για τη λατρεία του θεού, είναι οι Μωμόγεροι. Η λατρεία χάνεται στα βάθη των προϊστορικών χρόνων και είναι τόσο ισχυρή που δεν ξεριζώθηκε ούτε με την επικράτηση των Χριστιανών και των Οθωμανών.
Οι Μωμόγεροι φόρεσαν φουστανέλα στα νεότερα χρόνια. Στο νου των Ποντίων η φουστανέλα της μητροπολιτικής Ελλάδας ήταν συνώνυμη της ανδρείας, της γενναιότητας και της λευτεριάς.
Το λαϊκό αυτό δρώμενο μεταφέρθηκε από τον Πόντο στην Ελλάδα, όπου συνέχισε τη δική του αυτόνομη (και παράλληλη) πορεία φτάνοντας ζωντανό έως τις μέρες μας. Οι Μωμόγεροι βγαίνουν στους δρόμους των πόλεων και των χωριών σατιρίζοντας πρόσωπα και καταστάσεις, χορεύοντας και τραγουδώντας.
(Φωτ.: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Βάιος Χασιαλής)
Την Κυριακή 20 Δεκεμβρίου 2015, στις 13:00, οι Μωμόγεροι δίνουν ραντεβού και στην κεντρική πλατεία της Κοζάνης. Εκεί θα είναι ο κορυφαίος Μωμόγερος για να δώσει τα προστάγματα, ο Διάβολον για να πειράξει κυρίως τον Γέρον και τη Γραία (αλλά και τους θεατές), οι Νύφες για να προκαλέσουν με την παρθενική τους σεμνότητα να τις κλέψουν, ο Γιατρόν που με περισπούδαστες και κωμικές κινήσεις θα εξετάσει, μετά την απαγωγή, τις νύφες.
Την… κομπανία των Μωμόγερων θα συμπληρώνουν ο Τσανταρμάς ή ο Κατής, που επιβάλλει πρόστιμα στους απαγωγείς και θα φροντίσει να επανέλθει η τάξη, ο Άρκον και ο Αρκουδάς ή ο Καμελτσής με το Καμέλ.
«Χρόνια πολλά, υ’είαν κι ευλοΐαν και καληχρονίαν, θελκά μουσκάρια και αρνικά παιδία…», θα ευχηθεί ο Πολυχρονιστής.
Για πρώτη φορά φέτος, οι Μωμόγεροι που θα βγουν στους δρόμους της Κοζάνης θα είναι από τρεις πολιτιστικούς συλλόγους. Στο δρώμενο που χάνεται στα βάθη του χρόνου θα συμμετέχουν ο Σύλλογος Αγίου Δημητρίου – Ρυακίου, ο Σύλλογος Πρωτοχωρίου και ο Σύλλογος Τετραλόφου. Την αιγίδα της εκδήλωσης έχει ο Οργανισμός Αθλητισμού, Πολιτισμού και Νεολαίας Δήμου Κοζάνης. Στο έθιμο αναμένεται να συμμετέχουν ενεργά και όλοι οι κάτοικοι, προσφέροντας άφθονο κρασί και μεζέδες.
Το λαϊκό δρώμενο, εκτός από την Κοζάνη, θα αναβιώσει όπως κάθε χρόνο και σε πέντε χωριά της περιοχής. Στον Άγιο Δημήτριο και στον Τετράλοφο στις 25-26 Δεκεμβρίου, στη Σκήτη στις 27-28 Δεκεμβρίου, στα Αλωνάκια στις 31 Δεκεμβρίου και την Πρωτοχρονιά, και στο Ρυάκιο ανήμερα της Πρωτοχρονιάς.
