Υπάρχει αυτό που λέμε «λαϊκή σοφία» και το συναντάμε καθημερινά. Με δύο λόγια, ή με ένα ρητό, σου λέει ακριβώς αυτό που άλλοι για να το διατυπώσουν κάνουν διδακτορικά.
Η παραλία της Θεσσαλονίκης είναι γεμάτη τα πρωινά από απόμαχους της ζωής, ερασιτέχνες ψαράδες που περνούν την ώρα τους και πού και πού φιλοσοφούν. Αυτή η μαζική ψυχανάλυση είναι που κρατά σε μια ισορροπία την κοινωνία ακόμη και σε καιρούς κρίσης. Είμαι τακτικός, καθημερινός σχεδόν, περιπατητής στην παραλία, και έχω αναπτύξει φιλίες με πολλούς από αυτούς τους ανθρώπους. Το κακό είναι ότι δεν αρκούμαστε πια σε μια καλημέρα, και πολλές φορές καταφεύγουμε σε αναλύσεις. Αυτό έχει αρνητικές συνέπειες στο περπάτημα αλλά είναι μια ευχάριστη πρωινή απασχόληση.
Εκεί, λοιπόν, στην παραλία, άκουσα έναν συνοδοιπόρο να μου λέει μια φορά μια ρήση του Κολοκοτρώνη που με απάλλαξε, με μιας, από επίμονη προσπάθεια να διατυπώσω αναλυτικά το ίδιο πράγμα χωρίς την ίδια ευστοχία.
Τι είπε, λοιπόν, ο Γέρος του Μοριά; «Αυτό το μιλέτι δεν διορθώνεται. Αλλά και δεν χαλιέται».
Η ρήση αυτή μου έρχεται καθημερινά στο μυαλό καθώς παρακολουθώ την εξέλιξη της πολιτικής ζωής και όταν ανατρέχω σε κρίσιμες ιστορικές περιόδους. Φθόνος, μίσος, έριδες – και στο τέλος κυριαρχία της μετριότητας. Κυριαρχία, δηλαδή, των ανθρώπων που μπορούν να ανεχθούν και ίσως αισθάνονται άνετα στα κυρίαρχα χαρακτηριστικά του δημόσιου βίου.
Και όποιος αντέξει, θα βουτήξει και στη διαφθορά μόλις του δοθεί η δυνατότητα. Όλα τα χαρακτηριστικά για να κρατήσεις μια κοινωνία στάσιμη, στα όρια της ύπαρξης. Στον ίδιο χώρο άκουσα, επίσης, πως αυτό που ζούμε σήμερα δεν πρέπει να μας προκαλεί έκπληξη. Ήταν και είναι ο κανόνας. Το άλλο, η φούσκα, ήταν το ιδιαίτερο.
Διαφθορά, εξουσιομανία, φθόνος, μετριοκρατία, επιθυμία για ανούσια δημοσιότητα, είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά του δημόσιου βίου μας που απωθούν όποιον δεν αισθάνεται να κολυμπά άνετα στον ωκεανό που διαμορφώνουν. Και, φυσικά, αυτοί που δεν αισθάνονται άνετα σ’ αυτόν τον ωκεανό, θα είναι όσοι θα μπορούσαν να σηκώσουν και την πολιτεία και την κοινωνία λίγο παραπάνω.
Βεβαίως, όσοι εντέλει κυριαρχήσουν και επιβιώσουν, θα διαψεύσουν τις όποιες ελπίδες επένδυσε επάνω τους ο λαός, η κοινωνία.
Δυναμική εμφανίστηκε, με την κρίση, στο πολιτικό σκηνικό, μια ομάδα προερχόμενη από τον πυρήνα της παραδοσιακής Αριστεράς, η οποία ομάδα στο όνομα σωτηρίας του λαού διεκδίκησε, και διεκδικεί, την ανάληψη της εξουσίας για να τον σώσει από την καταστροφική πορεία της οικονομικής κρίσης.
Ο αρχικός πυρήνας μικρός, διευρύνθηκε με ορισμένες τροτσκιστικές ομάδες που δεν ξεχνούν το ένα από τα δύο χαρακτηριστικά της θεωρίας του εμπνευστή της ιδεολογίας τους, του Λέοντα Τρότσκι, τον «εισοδισμό», και από διάφορες άλλες «ιδιόμορφες συλλογικότητες» που θέλησαν να συνδυάσουν την επαναστατική θεωρία στα λόγια με τη γοητεία της άσκησης εξουσίας και τα ωφελήματα που προσκομίζει.
Η έκρηξη, όμως, έγινε από το μέγα πλήθος των καιροσκόπων του πάλαι ποτέ ισχυρού Κινήματος που οσφραίνονται την προοπτική της εξουσίας όπως ο καπιταλιστής το κέρδος. Αυτοί λοιπόν, αφού διαπίστωσαν ότι η επάνοδος στην εξουσία και τα οφέλη της δεν μπορεί να γίνει πια με ένα κόμμα που καταρρέει, διείσδυσαν, μαζικά, στον νέο φορέα και του έδωσαν δυναμική εξουσίας.
Όσοι πάλι έμειναν στη στάνη, ανήκαν σε μια μικρή η μεγάλη ομάδα του αρχηγού που καρπώνονταν άμεσα τα αγαθά της εξουσίας και δεν ήθελαν να τα στερηθούν, έστω και προσωρινά. Πού θα έβρισκαν άλλη ευκαιρία; Θα μου πείτε, καλά, το μαζικό αυτό κίνημα δεν είχε ανθρώπους που πίστευαν σε μια αλλαγή και αγωνίστηκαν γι’ αυτήν; Είχε και παραείχε, αλλά στην πορεία «κατέβηκαν από το τρένο». Άλλοι βίαια –τους κατέβασε ο αρχηγός γιατί ήταν ενοχλητικοί– και άλλοι βλέποντας τα αποτελέσματα της πολιτικής του κόμματός τους. Το οποίο κόμμα, ειρήσθω εν παρόδω, προσπαθεί να ανασυγκροτηθεί με ό,τι πιο φθαρμένο υπάρχει στην ελληνική πολιτική ζωή ξεγελώντας την ελληνική πολιτεία με αλλαγή της ονομασίας του για να αποφύγει να καταβάλει ό,τι οφείλει από τις πολλές και ύποπτες οικονομικές δοσοληψίες του. Με αυτήν την πολιτική ηθική ως κυρίαρχο στοιχείο του θα διεκδικήσει την ψήφο μας, και δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία πως θα την πάρει.
Για να επανέλθουμε στο αρχικό μας αφήγημα, η πορεία του νέου κόμματος που διακηρύσσει τη σωτηρία μας ήταν απολύτως προδιαγεγραμμένη με βάση το ρητό του Κολοκοτρώνη του οποίου έγινα διαπρύσιος κήρυκας. Διότι έχει τα χαρακτηριστικά, πλέον, θεωρίας.
Το νέο κόμμα υποσχέθηκε τα πάντα σε όλους. Αλλά λίγο πριν από την ανάληψη της εξουσίας άρχισε τις μεταλλάξεις. Ένα έργο που η γενιά μας το είδε τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης, και η παλιότερη γενιά ίσως και νωρίτερα.
Αυτή είναι η μία εκδοχή της ερμηνείας της μετάλλαξης της πολιτικής του κόμματος που μας απασχολεί, θα έλεγα και της ιδεολογίας του, αλλά τέτοιο πράγμα, για να χρησιμοποιήσω μια έκφραση στελέχους του, δεν υπάρχει πια σε κανένα κόμμα. Η άλλη λέει πως η «4η καπιταλιστική διεθνής» εμπνεύσθηκε από την ισάριθμη κομμουνιστική το ιδεολογικό της πλαίσιο. Διαρκής καπιταλιστική επανάσταση για να μπορέσει να διατηρηθεί ο διεθνής καπιταλισμός (καπιταλισμός σε μία μόνο χώρα δεν νοείται), και εισοδισμός στις τάξεις του αντιπάλου για να διαβρωθεί η πολιτική και η ιδεολογία του. Και αν ο… «αντίπαλος» το γνωρίζει αυτό και το θέλει, τόσο το καλύτερο για την επιτυχία του στόχου.
Το ρόλο αυτόν ανέλαβε η πασιονάρια του καπιταλισμού, η οποία αν χρειαστεί θα ηγηθεί και αντάρτικης διμοιρίας για την κατάληψη των χειμερινών (αν οι εκλογές γίνουν τον Φεβρουάριο) ή των εαρινών (αν γίνουν το Μάρτιο) ανακτόρων.
Nous l’avons dejà vu. Το έχουμε ξαναδεί.
Και όσοι ίσως πιστέψουν ότι τα γράφουμε όλα αυτά για να υποστηρίξουμε τη σημερινή πολιτική, πλανώνται πλάνην οικτράν. Η συγκυβέρνηση αναπαράγει το κράτος της δεκαετίας του 1960. Πελατειακό κράτος και υμέτεροι αντί της διαμόρφωσης μιας σύγχρονης πολιτείας.
Δυστυχώς, ο Κολοκοτρώνης έχει δίκιο. Παραφράζοντάς τον θα λέγαμε: Αυτό το μιλέτι δεν καταστρέφεται εντελώς, διότι δεν το θέλουν κατεστραμμένο. Αλλά και δεν φτιάχνεται.
