Το κολύμπι στον Πόντο και τα παιδικά ποντιακά παιχνίδια της θάλασσας
Του Μωυσιάδη Παναγιώτη
Το δημοτικό μας τραγούδι μας εισάγει άμεσα στην σχέση των θαλασσινών Ελλήνων του Πόντου με την θάλασσα:
Η θάλασσα φουρτούνα ετον, κ’ εγώ κολύμπ’ εντούνα…
Χιλιάδες χιλιόμετρα ακτών περιβρέχουν τις βορινές ακτές του Πόντου.
Η λέξη κολύμπι (κολύμπ’) ήταν πολύ διαδεδομένη στην ποντιακή ποίηση και χρησιμοποιούνταν ευρέως από τον λαό.
Στο ακριτικό τραγούδι: αητέντς επαραπέτανεν , ακούγεται το επικό:
‘Σ σην θάλασσαν κολυμπετής ‘ς σ’ ομάλια πεχλιβάνος.
Στην λαϊκή παροιμία ενθαρρύνεται το αποτέλεσμα και όχι η προσπάθεια: τον κολυμπετήν ‘ς σην έμπαν ‘κι τερούν ατον, ‘ς σην έβγαν τερούν ατον.
Και όταν τα νερά μετά από καταρρακτώδεις βροχές ξεχείλιζαν, έλεγαν την φράση: εκολύμπεσα μ’ ‘ς σα νερά.
Το κολύμπι ήταν μια από τις πιο ευχάριστες ενασχολήσεις στον παραθαλάσσιο Πόντο. Άνδρες και γυναίκες τους καλοκαιρινούς μήνες, εντούναν κολύμπ’ (κολυμπούσαν ) πήγαιναν για να κολυμπήσουν και να δροσιστούν στη θάλασσα.
Οι γυναίκες κολυμπούσαν ξεχωριστά από τους άνδρες σε πιο απομονωμένους γιαλούς, που προστατεύονταν από δέντρα ή βράχους.
Τα χρόνια εκείνα δεν γνώριζαν ακόμα την ύπαρξη του μαγιό και κολυμπούσαν με το φουστάνι τους ή με το καμίσι (καμισόλα) λινό υφασμάτινο φόρεμα.
Τα αγόρια και οι άνδρες φορούσαν ένα ιδιότυπο μαγιό το “Τυλιγάδ’ ή τουλγάδ’” λέξη που προέρχεται από το ρήμα τυλίγω. Το τυλιγάδ’ιν ήταν ένα πανί στο μέγεθος της ποδιάς, ένα επί ενάμιση μέτρο. Το τύλιγαν γύρω από τη μέση, και τις άκρες, τις περνούσαν κάτω από τα πόδια τους και τις έδεναν μπροστά τους.
Με αυτό το ιδιότυπο μαγιό που ήταν σεμνό και άνετο κολυμπούσαν και έπαιζαν τα παιδιά και οι άντρες στους γιαλούς του Ευξείνου Πόντου από τη Σινώπη μέχρι την Τραπεζούντα και τα Σούρμενα.
Η Θάλασσα ήταν ιδιαίτερα αγαπητή στα παιδιά που έπαιζαν τα δικά τους παιχνίδια και διασκέδαζαν με τα κύματα και τις βουτιές.
Παιδικά παιχνίδια της Θάλασσας
1ο Το κότσεμαν τη βίας που σήμαινε ότι Κοτσεύω τη βία (βάζω σε ζυγό χαλιναγωγώ το βίαιο κύμα). Για το παιχνίδι αυτό χρησιμοποιούσαν ένα αυτοσχέδιο κανό από φαρδιά σανίδα, ξάπλωναν μπρούμυτα επάνω της χρησιμοποιώντας τα πόδια και τα χέρια σαν κουπιά.
Με την σανίδα έπεφταν πάνω στα μεγάλα κύματα, τα οποία με την σειρά τους, τους έσπρωχναν έξω στο γιαλό. Το παιχνίδι θύμιζε το σημερινό Κανόε Καγιάκ.
2ο Το Σολούκιν (αναπνοή) ήταν έναν διαγωνισμός κρατήματος αναπνοής κάνοντας μεγάλα μακροβούτια, ή καταδύσεις σε βάθος.
Στην Τραπεζούντα κολυμπούσαν ανάσκελα και περνούσαν τα παιδιά κάτω από την σκάλα της προκυμαίας που ήταν δέκα μέτρα
3ο Ινσταμπόλ’ κατακλάν (ελεύθερη πτώση) ένα άλλο παιχνίδι ήταν η ελεύθερη πτώση στη θάλασσα από κάποιο βράχο. Το παιχνίδι αυτό το έλεγαν ινσταμπόλ κατακλάν ήταν πολύ γνωστό στην Τραπεζούντα και ενδεχομένως να μεταφέρθηκε εκεί από την πόλη.
Τα παιδιά πηδούσαν από έναν ψηλό βράχο και αφού έκανε μερικές στροφές πιάνοντας τα γόνατά τους έπρεπε να πέσουν στο νερό καθισμένα.
4ο Τοπ’ έπαιζαν ακόμα και ένα υποτυπώδες θαλάσσιο βόλεϊ που το έλεγαν Τοπ’ (Μπάλα) με αυτοσχέδιες μπάλες κατασκευασμένες από μποχτζά (Πανί) ή από κουβάρι μαλλί. Χωρίζονταν σε δύο ομάδες και προσπαθούσαν να περάσουν τη μπάλα στην απέναντι νοητή γραμμή.
5ο Κουλάτσιν, ήταν ένας αγώνας κολύμβησης, με αφετηρία και τέρμα. Όποιος έβγαινε πρώτος ήταν ο νικητής. Ο τρόπος της κολύμβησης γίνονταν πρηνηδόν (Μπρούμυτα).
Το Κολύμπι στις όμορφες και δαντελωτές ακτές του Ευξείνου Πόντου, ήταν το όνειρο κάθε Έλληνα, που όταν έφτανε στις μαγευτικές ακτές του, δεν παρέλειπε να κάνει και μία δροσιστική βουτιά στα σκούρα αλλά πεντακάθαρα νερά, που έσμιγαν αρμονικά με τις φουντουκιασμένες πλαγιές, των ποντιακών βουνών…
Πηγή: e-ptolemeos.gr
