Έξω από το Τσοτύλι Κοζάνης, τον Απρίλιο του 1941, η διαφυγή είχε γίνει αδύνατη. Οι Γερμανοί έκαναν σωματική έρευνα σε Έλληνες στρατιώτες και οι άνδρες που συνόδευαν την πολεμική σημαία του 23ου Συντάγματος Πεζικού Χίου έπρεπε να εκτελέσουν μια δύσκολη εντολή: να μην την αφήσουν να περιέλθει σε εχθρικά χέρια. Την έκαψαν, αφού προηγουμένως αφαίρεσαν ένα κομμάτι της.
Το τεμάχιο αυτό, με ζωγραφισμένη την κεφαλή του Αγίου Γεωργίου, διασώθηκε και φυλάσσεται στη Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Χίου «Κοραής».
Την ιστορία του έχει καταγράψει ο Χιώτης στρατιώτης Ιωάννης Νικ. Μαρής σε υπογεγραμμένη έκθεση της 31ης Μαΐου 1950: ένα δακτυλογραφημένο τεκμήριο με χειρόγραφες διορθώσεις, που περιγράφει την εξαντλητική υποχώρηση και την τύχη της σημαίας.
Το Σύνταγμα των Χίων είχε πολεμήσει στο αλβανικό μέτωπο. Με τη γερμανική εισβολή άρχισε η αντίστροφη διαδρομή. Στις 12 Απριλίου 1941, ο Μαρής διατάχθηκε να τεθεί, κατά τη μετακίνηση, υπό τις διαταγές του εφέδρου υπολοχαγού Παραδείση. Την ίδια ημέρα ξεκίνησε η υποχώρηση μέσω Λεσνίτσης-Βερντόβας.
Τέσσερις ημέρες αργότερα, από τους πέντε παραστάτες της σημαίας είχε απομείνει κοντά του μόνο ένας στρατιώτης, ο Αξιώτης. Ο Μαρής συμπλήρωσε τη συνοδεία με τέσσερις φίλους του. Όταν το 1ο Τάγμα ενεπλάκη σε μάχη με τους Γερμανούς κοντά στο Άργος Ορεστικό και διασπάστηκαν οι γραμμές, η υποχώρηση έγινε άτακτη. Μέσα στο σκοτάδι, δύο από τους συντρόφους του αποχωρίστηκαν την ομάδα.
Ύστερα από οκτώ ημέρες εξαντλητικής πορείας, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τον κοντό της σημαίας. Η προσπάθεια αποφυγής των Γερμανών συνεχίστηκε μέσα από άγνωστους τόπους, με συγκεχυμένες πληροφορίες από τους χωρικούς, μέχρι που η ομάδα έφτασε έξω από το Τσοτύλι.
Εκεί, μπροστά στον κίνδυνο να χαθεί η σημαία, ο υπολοχαγός Παραδείσης έδωσε την εντολή της καύσης, εφαρμόζοντας προηγούμενη διαταγή του διοικητή του Συντάγματος. Το κομμάτι που αφαιρέθηκε κράτησε ο Νικόλαος Καρούσος. Τον σταυρό της σημαίας ο Μαρής τον έθαψε.
Σύμφωνα με την έκθεση, ο Καρούσος παρέδωσε το τεμάχιο στην Αθήνα και από εκεί στάλθηκε στη Χίο. Ο Μαρής προσθέτει την ένδειξη «εις τον Αρχιεπίσκοπον;», διατηρώντας ο ίδιος την αβεβαιότητα για τον παραλήπτη, χωρίς να τον κατονομάζει.
Τον Ιούνιο του 1948, υπηρετώντας ξανά ως στρατιώτης και περνώντας από το Τσοτύλι, ο Μαρής αναζήτησε τον θαμμένο σταυρό. Δεν κατάφερε να τον εντοπίσει: θυμόταν αμυδρά το σημείο, πιθανόν το έδαφος να είχε αλλάξει και ο χρόνος του ήταν περιορισμένος.
Το σωζόμενο ύφασμα, με αρχειονομικό αριθμό Α/Α 132, και η υπογεγραμμένη έκθεσή του διατηρούν στη Βιβλιοθήκη «Κοραής» τη μαρτυρία εκείνης της υποχώρησης. Την ιστορία ανέδειξε η έρευνα της Άννας Χαζίρη, την οποία παρουσιάζει σήμερα ο Στρατής Μπαλάσκας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
