Με παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους και ανανέωση της δέσμευσης για στήριξη της Ουκρανίας ολοκληρώθηκε η Σύνοδος Κορυφής στις Βρυξέλλες.
Ο μεγάλος λογαριασμός, ωστόσο, παραμένει ανοιχτός: οι «27» εξακολουθούν να αναζητούν συμφωνία για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034, από τον οποίο θα χρηματοδοτηθούν τόσο οι παραδοσιακές πολιτικές όσο και οι νέες προτεραιότητες της Ένωσης.
Το πολιτικό ερώτημα που αναδεικνύεται είναι ευρύτερο από μια ακόμη διαφωνία για κονδύλια.
Η ΕΕ επιδιώκει μεγαλύτερη αμυντική αυτονομία, ανταγωνιστική βιομηχανία και ενεργειακή ασφάλεια, διατηρώντας παράλληλα τη στήριξη προς τις περιφέρειες και τους αγρότες της. Για να συμβούν όλα αυτά, χρειάζονται κοινές αποφάσεις για το ποιος θα συνεισφέρει περισσότερα, πού θα κατευθυνθούν οι πόροι και ποιες δαπάνες θα περιοριστούν.
Τι δρομολογείται για την ενέργεια
Σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, οι παρεμβάσεις που παρουσιάστηκαν ή βρίσκονται σε εξέλιξη περιλαμβάνουν:
• Αποδέσμευση 100 εκατ. βαρελιών πετρελαίου και καυσίμων σε διάστημα τεσσάρων μηνών, στο πλαίσιο της συντονισμένης πρωτοβουλίας της G7 που ανακοινώθηκε στις 2 Οκτωβρίου.
• Παράταση και διεύρυνση του προσωρινού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για τους κλάδους που πλήττονται περισσότερο.
• Προώθηση της αναβολής κατά ένα έτος ορισμένων υποχρεώσεων του κανονισμού για το μεθάνιο.
• Διάλογο για την καλύτερη αξιοποίηση της δυναμικότητας και τη βελτίωση της αποδοτικότητας των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων.
• Εθελοντική συγκέντρωση της ενεργειακής ζήτησης, ώστε να ενισχυθεί ο ευρωπαϊκός συντονισμός.
Οι κινήσεις αυτές μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση στην προσφορά καυσίμων και στη λειτουργία της βιομηχανίας. Η επίδρασή τους στο λογαριασμό του καταναλωτή θα κριθεί στην εφαρμογή, στην εξέλιξη των διεθνών τιμών και στον τρόπο με τον οποίο το κόστος μεταφέρεται στην αγορά.
Επιπλέον, υπάρχει ένα ζήτημα ισορροπίας μέσα στην ίδια την Ένωση: η μεγαλύτερη ευχέρεια για εθνικές επιδοτήσεις μπορεί να ευνοήσει περισσότερο τις χώρες που διαθέτουν ισχυρότερα δημόσια ταμεία. Χωρίς επαρκή κοινά εργαλεία, η στήριξη των επιχειρήσεων κινδυνεύει να διευρύνει τις αποκλίσεις μεταξύ των κρατών.
Για τον μεσοπρόθεσμο σχεδιασμό, οι ηγέτες επανέλαβαν την ανάγκη επιτάχυνσης της ηλεκτροκίνησης της οικονομίας, των επενδύσεων σε καθαρές πηγές, στα δίκτυα και στην αποθήκευση. Η κατεύθυνση αυτή συνδέει την ενεργειακή μετάβαση με τη μείωση της εξάρτησης από τις ασταθείς διεθνείς αγορές ορυκτών καυσίμων.
Ουκρανία: Η πολιτική δέσμευση προηγείται της χρηματοδοτικής λύσης
Στο Ουκρανικό, η Σύνοδος επιβεβαίωσε τη βούληση συνέχισης της στήριξης προς το Κίεβο. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προσδιόρισε το χρηματοδοτικό κενό για το 2027 στα 70 δισ. ευρώ, μέρος του οποίου θα πρέπει να καλυφθεί από διεθνείς εταίρους. Οι ηγέτες ανέθεσαν στην Κομισιόν να παρουσιάσει συγκεκριμένη πρόταση για τις πρόσθετες ανάγκες.
Η διάκριση έχει σημασία: η δέσμευση να αναζητηθούν τα χρήματα δεν ισοδυναμεί με εγκεκριμένο νέο πακέτο χρηματοδότησης.
Η στήριξη μιας χώρας που αντιμετωπίζει τη ρωσική εισβολή αποτελεί για την ΕΕ επιλογή που συνδέεται με την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Αυτό ενισχύει την ανάγκη για διαφανή χρηματοδότηση, έλεγχο της χρήσης των πόρων και σαφή κατανομή του βάρους μεταξύ των συμμάχων.
Παράλληλα, η διάρκεια του πολέμου καθιστά ακόμη πιο πιεστική την εξασφάλιση πόρων για την αντοχή της ίδιας της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Προϋπολογισμός: Ποιες προτεραιότητες χωρούν στο ίδιο ταμείο
Η Ναυτεμπορική περιγράφει τη σύγκρουση ανάμεσα στις χώρες που επιδιώκουν περιορισμό των δαπανών, με πρωταγωνιστή τη Γερμανία και τους λεγόμενους «φειδωλούς», και σε εκείνες που υπερασπίζονται τη χρηματοδότηση της γεωργίας και της περιφερειακής συνοχής.
Σύμφωνα με το δημοσίευμά της, το διαπραγματευτικό σχέδιο περιόριζε τα κονδύλια για την ανταγωνιστικότητα από σχεδόν 600 δισ. σε 515 δισ. ευρώ και για την άμυνα από 130 δισ. σε 113 δισ. ευρώ, σε τρέχουσες τιμές. Πρόκειται για προτάσεις υπό διαπραγμάτευση, όχι για οριστικές περικοπές που έχουν εγκριθεί.
Η δυσκολία είναι ουσιαστική.
Η συνοχή και η αγροτική πολιτική στηρίζουν εισοδήματα, υποδομές και ολόκληρες περιφέρειες. Η έρευνα, η βιομηχανία και η άμυνα απαιτούν επίσης επενδύσεις, εφόσον η Ευρώπη επιθυμεί να περιορίσει τις εξαρτήσεις της. Η μεταφορά χρημάτων από τη μία ανάγκη στην άλλη αφήνει αναπόφευκτα κενά.
Γι’ αυτό επανέρχεται η συζήτηση για νέους ίδιους πόρους, δηλαδή πρόσθετα έσοδα του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού. Ο Αντόνιο Κόστα συνέδεσε την πρόοδο σε αυτό το πεδίο με τη δυνατότητα διατήρησης των κοινών φιλοδοξιών και επέμεινε στον στόχο συμφωνίας έως το τέλος του 2026.
Γιατί η διαπραγμάτευση αφορά άμεσα την Ελλάδα
Για την Αθήνα, το αποτέλεσμα αφορά τόσο τη στήριξη απέναντι στην ενεργειακή ακρίβεια όσο και τους πόρους της επόμενης επταετίας.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε ως προτεραιότητα την προστασία της Πολιτικής Συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, ενώ ζήτησε πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία για στοχευμένα, προσωρινά μέτρα. Για τους νέους ευρωπαϊκούς πόρους, υπογράμμισε την ανάγκη να μην επιβαρυνθούν δυσανάλογα οι λιγότερο πλούσιες χώρες.
Όπως γίνεται αντιληπτό, η Σύνοδος έδωσε ορισμένες άμεσες κατευθύνσεις και διατήρησε ανοιχτή τη διαπραγμάτευση. Η αξιοπιστία των ευρωπαϊκών δεσμεύσεων θα κριθεί πλέον από τη συνέχεια: από το αν οι ενεργειακές παρεμβάσεις μειώσουν την πίεση στην καθημερινότητα και από το αν ο επόμενος προϋπολογισμός εξασφαλίσει πραγματικούς πόρους για όσα οι «27» συμφωνούν ότι χρειάζονται.
