Ένας παραδοσιακός φούρνος στην αυλή, οικογενειακές φωτογραφίες και αφηγήσεις ηλικιωμένων. Στις Χώνες της Μικράς Ασίας, το σημερινό Χονάζ, η ιστορία της Ανταλλαγής αποκτά έναν χώρο για όσα κράτησαν οι οικογένειες από τις παλιές πατρίδες τους.
Το Σπίτι της Ανταλλαγής (Honaz Mübadele Evi) ετοιμάζεται να υποδεχθεί τους πρώτους επισκέπτες στη συνοικία Χισάρ.
Τα εγκαίνια προγραμματίζονται για την τελευταία εβδομάδα του Οκτωβρίου, με την ακριβή ημερομηνία να ανακοινώνεται ξεχωριστά.
Στο διώροφο κτήριο, διαμορφωμένο σύμφωνα με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική, θα συγκεντρωθούν προσωπικά αντικείμενα ανταλλάξιμων, ιστορικά έγγραφα και παλιές φωτογραφίες. Πίσω από τη συλλογή βρίσκονται οι κάτοικοι της γειτονιάς, που συμβάλλουν μαζί με τον δήμο στη δημιουργία του χώρου.
Τα αντικείμενα έχουν τη δική τους φωνή
Το εγχείρημα στηρίζεται στις μνήμες των οικογενειών που εγκαταστάθηκαν στις Χώνες με την Ανταλλαγή, το 1924. Σε πρόσφατη συνάντηση με κατοίκους του Χισάρ, ο δήμαρχος Γιουκσέλ Κεπενέκ αναφέρθηκε στα κειμήλια που έφεραν οι πρόγονοί τους και στην ανάγκη να διατηρηθούν οι ιστορίες τους.
Αυτές τις ιστορίες συγκεντρώνει ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Εμράχ Βαρόλ, καταγράφοντας συνεντεύξεις με ηλικιωμένους της περιοχής. Έτσι, δίπλα στα αντικείμενα διασώζονται οι αφηγήσεις που εξηγούν τη διαδρομή τους: ποιοι τα κράτησαν, από πού ξεκίνησαν και πώς πέρασαν στις επόμενες γενιές.
Ο δήμαρχος περιέγραψε τη διαδρομή από τη Θεσσαλονίκη στις Χώνες ως ένα ταξίδι που συνεχίζεται μέσα από τις οικογενειακές αναμνήσεις.
Η μνήμη περνά και από το φούρνο
Ξεχωριστή θέση στο σχέδιο έχει ο παραδοσιακός φούρνος στην αυλή, την κατασκευή του οποίου ανέλαβε ο κάτοικος Τζεβάτ Καντεμίρ. Στόχος είναι να διατηρηθούν και οι τοπικές γεύσεις των ανταλλάξιμων, μαζί με τη γνώση της παρασκευής τους.
Η ιστορία αυτών των οικογενειών συνδέεται με την αποχώρηση των Ελλήνων από την περιοχή.
Την περίοδο 1923-1927 εγκαταστάθηκαν στο Ντενιζλί 2.728 ανταλλάξιμοι, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο τοπικός Τύπος. Μεγάλο μέρος τους στεγάστηκε στις Χώνες και στη συνοικία Ιστικλάλ του Ντενιζλί, σε σπίτια που είχαν αφήσει οι ελληνορθόδοξοι κάτοικοι.
Το θαύμα και δύο σπουδαίες προσωπικότητες
Οι Χώνες, το σημερινό Χονάζ, βρίσκονται στην περιοχή του Ντενιζλί, στη Φρυγία της δυτικής Μικράς Ασίας, στους πρόποδες του όρους Κάδμου. Η βυζαντινή πόλη αναπτύχθηκε κοντά στις αρχαίες Κολοσσές και εξελίχθηκε σε σημαντικό εκκλησιαστικό κέντρο.
Το όνομά της παραμένει οικείο στην ορθόδοξη παράδοση χάρη στο «εν Χώναις θαύμα» του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, η ανάμνηση του οποίου τιμάται στις 6 Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Αρχάγγελος έσωσε το ναό και το αγίασμά του, διοχετεύοντας σε χάσμα τα νερά που είχαν στραφεί εναντίον τους.
Από τις Χώνες κατάγονταν και δύο σπουδαίες μορφές των βυζαντινών γραμμάτων: ο Μιχαήλ Χωνιάτης, λόγιος και μητροπολίτης Αθηνών, και ο αδελφός του Νικήτας Χωνιάτης, ιστοριογράφος και υψηλόβαθμος αξιωματούχος της αυτοκρατορίας.
Στα νεότερα χρόνια, η πόλη διατηρούσε ελληνορθόδοξη κοινότητα, με παρουσία και στη συνοικία Χισάρ, όπου σήμερα ετοιμάζεται το Σπίτι της Ανταλλαγής.
