Για τους πρόσφυγες του 1922, μια εικόνα μπορούσε να είναι το τελευταίο κομμάτι του κόσμου που άφηναν πίσω. Στην Ιεράπετρα, αυτός ο δεσμός έχει όνομα: Παναγία η Ρεϊσδεριανή, η Ελεούσα.
Οι ξεριζωμένοι την έφεραν μαζί τους από το Ρεΐζντερε της Μικράς Ασίας και το εικόνισμά της εξακολουθεί να ενώνει τη νέα πατρίδα με εκείνη που χάθηκε.
Στο ναό όπου φυλάσσεται το προσφυγικό κειμήλιο τελέστηκε την Κυριακή το καθιερωμένο μνημόσυνο για τα θύματα της Μικρασιατικής Καταστροφής, με πρωτοβουλία του Συλλόγου Μικρασιατών Ιεράπετρας. Τη λειτουργία και το μνημόσυνο τέλεσε ο μητροπολίτης Ιεραπύτνης και Σητείας Κύριλλος, 104 χρόνια μετά την τραγωδία του 1922.
Από το Ρεΐζντερε στη νέα πατρίδα
Η εικόνα προέρχεται από το Ρεΐζντερε της χερσονήσου της Ερυθραίας, στην περιοχή της Σμύρνης. Είναι αντίγραφο της Παναγίας «Άξιον Εστί», που φυλάσσεται στο Πρωτάτο των Καρυών του Αγίου Όρους.
Στη ζωή των Μικρασιατών που εγκαταστάθηκαν στην Ιεράπετρα, η Ρεϊσδεριανή έγινε σημείο αναφοράς: μπροστά της έβρισκαν παρηγοριά και δύναμη για το νέο ξεκίνημα. Το κειμήλιο συνέδεε όσα είχαν χάσει με όσα προσπαθούσαν να χτίσουν, κρατώντας μαζί την πίστη και τη νοσταλγία για τον τόπο τους.
Αυτόν τον κόσμο ανέδειξε η φιλόλογος και λογοτέχνιδα Αγγελική Κίτσου-Μαγαράκη, με την ομιλία της «Η θρησκευτικότητα των ανθρώπων της Μικράς Ασίας». Από τους Καππαδόκες Πατέρες έως τον Χρυσόστομο Σμύρνης, αναφέρθηκε στην πνευματική παράδοση της Μικρασίας και στη θέση της πίστης στην καθημερινότητα των ανθρώπων της.
Ιδιαίτερα στάθηκε στις εικόνες που οι πρόσφυγες διέσωσαν μέσα στην Καταστροφή και πήραν μαζί τους στον ξεριζωμό. Μέσα από αυτά τα κειμήλια μπορούσε να συνεχιστεί, στη νέα ζωή, κάτι από την παλιά.
Η ομιλία έφερε στο προσκήνιο και τους δεσμούς ανάμεσα σε χριστιανούς και μουσουλμάνους: την ευλάβεια μουσουλμάνων στους αγίους Γεώργιο και Δημήτριο, τον σεβασμό στις γιορτές των γειτόνων και τις φιλίες που δοκιμάστηκαν στα γεγονότα του 1922.
Η Αγγελική Κίτσου-Μαγαράκη έκλεισε με το ποίημά της για την Παναγιά, που προστρέχει «μ’ ένα τσόκαρο στο πόδι / μ’ ένα μαντίλι μαύρο». Μια μορφή οικεία, δεμένη με τον κόσμο των Μικρασιατών και τις προσευχές τους.
Στην Ιεράπετρα, η εικόνα που έσωσαν οι πρόσφυγες εξακολουθεί να δίνει στη μνήμη έναν τόπο συνάντησης.
