Στον ιστορικό ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου Μπαλίνου στην Κωνσταντινούπολη, σε έναν χώρο που κουβαλά τη μνήμη μιας πολυεθνικής και πολυθρησκευτικής Βαλκανικής, ξεδιπλώθηκε η ιστορία των ιδεών που διαμόρφωσαν τα σύγχρονα έθνη της περιοχής.
Σε εκδήλωση που διοργάνωσε πρόσφατα ο πρόεδρος της κοινότητας Παναγίας Μπαλίνου Συμεών Σολταρίδης, και σε συνεργασία με το μέλος της Φιλοπτώχου Αδελφότητας Μαρία Δήμου, στον ιστορικό ναό του 16ου αιώνα (που τα τελευταία χρόνια έχει περάσει από μια εντυπωσιακή διαδικασία διάσωσης και αναστήλωσης), με επίκεντρο τη μετάβαση «Από την εποχή των αυτοκρατοριών στην εποχή των εθνικών κρατών», ο καθηγητής Βαλκανικής Ιστορίας και Ιστορίας της Ύστερης Οθωμανικής Περιόδου στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Δημήτρης Σταματόπουλος ανέδειξε τη διαμόρφωση –με διαφορετικές μορφές σε κάθε περίπτωση– των κρατών-εθνών των Βαλκανίων μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και όχι μόνο.
Η μετάβαση στο εθνικό κράτος τον 19ο αιώνα δεν ήταν απλώς αλλαγή συνόρων, αλλά και αλλαγή στον τρόπο αντίληψης της ταυτότητας, της ιστορίας και του παρελθόντος ανέφερε ο καθηγητής και εξήγησε ότι σε αυτή τη διαδικασία αναπτύχθηκαν οι λεγόμενες «Μεγάλες Ιδέες», ως ιδεολογήματα που, με διαφορετικές μορφές, συνέβαλαν στη συγκρότηση και ανάπτυξη των βαλκανικών εθνών-κρατών:
«Δεν αφορούσαν μόνο εδαφικές διεκδικήσεις, αλλά και ιστορική συνέχεια. Το ίδιο ιστορικό μοτίβο εμφανίστηκε με διαφορετικές μορφές στα ελληνικά, σερβικά, ρουμανικά, βουλγαρικά και άλλα εθνικά κινήματα».
Σχεδόν ταυτόχρονα διαμορφώθηκε στους λαούς των Βαλκανίων και η εθνική ταυτότητα, η οποία, κατά τον Δημήτρη Σταματόπουλο, δεν υφίσταντο όσο τα Βαλκάνια βρίσκονταν εντός αυτοκρατορικών δομών. Αντίθετα, οι πόλεμοι και η βία συνέβαλαν αποφασιστικά στη δημιουργία νέων συλλογικών συνειδήσεων και ταυτοτήτων.
Η μετάβαση από την αυτοκρατορία στο έθνος-κράτος υπήρξε, έτσι, μια βαθιά πολιτική και κοινωνική ανατροπή, στην οποία η ιστορία, η γεωγραφία, η γλώσσα, η θρησκεία και η γη απέκτησαν νέο πολιτικό περιεχόμενο, ανέφερε ο Δ. Σταματόπουλος στη διάλεξή του, την οποία μπορείτε να παρακολουθήσετε:
