Ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν αποτελεί πλέον μια περιστασιακή καλοκαιρινή απειλή. Έχει εγκατασταθεί στην Ελλάδα, εμφανίζεται κάθε χρόνο και, σύμφωνα με τον Γκίκα Μαγιορκίνη, «ήρθε για να μείνει».
Η άνοδος της θερμοκρασίας αλλάζει ήδη το χάρτη των λοιμωδών νοσημάτων, επηρεάζοντας τους πληθυσμούς των κουνουπιών, τις μεταναστευτικές διαδρομές των πτηνών και τις επαφές ανθρώπων και ζώων που λειτουργούν ως δεξαμενές παθογόνων.
Σε συνέντευξή του στο Πρακτορείο FM και στην Τάνια Μαντουβάλου, ο αναπληρωτής καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας του ΕΚΠΑ εξηγεί τι αλλάζει η κλιματική κρίση και ποια είναι τα επόμενα υγειονομικά μέτωπα.
Ενδημικός πλέον ο ιός του Δυτικού Νείλου
Ο ιός του Δυτικού Νείλου θεωρείται πλέον ουσιαστικά ενδημικός στην Ελλάδα, καθώς εμφανίζεται κάθε χρόνο τους θερινούς μήνες.
Η περίοδος κυκλοφορίας του εκτείνεται συνήθως από τα μέσα Ιουνίου έως τα μέσα ή τα τέλη Σεπτεμβρίου, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να διαχειμάζει σε ορισμένα νησιά.
«Είναι ένα πρόβλημα δημόσιας υγείας με το οποίο θα πρέπει να μάθουμε να ζούμε», επισημαίνει ο Γκίκας Μαγιορκίνης.
Πτηνά, κουνούπια και ο ρόλος του Daniel
Ο καθηγητής θεωρεί πιθανό ο κυκλώνας Daniel του 2023 να επηρέασε τις μεταναστευτικές διαδρομές των πτηνών, μετατοπίζοντας πληθυσμούς προς τη Θεσσαλία και άλλες περιοχές της χώρας.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν κορακοειδή, όπως τα κοράκια, οι κίσσες και οι καρακάξες, που λειτουργούν ως ενισχυτές της μετάδοσης του ιού και έχουν παρατηρηθεί ακόμη και σε κεντρικούς δρόμους της Αθήνας.
Η ακριβής πρόβλεψη των περιοχών που κινδυνεύουν παραμένει δύσκολη. Η εντομολογική επιτήρηση, ωστόσο, μπορεί να προειδοποιήσει 15-20 ημέρες νωρίτερα για αυξημένη πιθανότητα μετάδοσης.
Μπορεί να επιστρέψει ο δάγκειος πυρετός
Ο δάγκειος πυρετός δεν είναι σήμερα ενδημικός στην Ελλάδα. Η τελευταία μεγάλη επιδημία καταγράφηκε τη δεκαετία του 1920, όταν είχε νοσήσει και ο Ελευθέριος Βενιζέλος.
Το κουνούπι που μεταδίδει τον ιό υπάρχει πλέον στη χώρα, ενώ στην Ιταλία και τη Γαλλία έχουν καταγραφεί περιστατικά εγχώριας μετάδοσης τόσο του δάγκειου πυρετού όσο και του chikungunya. Επομένως, δεν αποκλείεται να εμφανιστεί στο μέλλον εγχώρια μετάδοση και στην Ελλάδα.
Η αύξηση της θερμοκρασίας επιτρέπει σε νοσήματα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν «τροπικά» να επεκτείνονται βορειότερα. Αντίστοιχα, η υπερθέρμανση έχει διευρύνει τις περιοχές στις οποίες μπορεί να επιβιώσει το μικρόβιο της χολέρας, ιδιαίτερα όπου δεν υπάρχει ασφαλές νερό και ισχυρό σύστημα υγείας.
Ποιος ιός μπορεί να προκαλέσει την επόμενη πανδημία
Ο Γκίκας Μαγιορκίνης εκτιμά ότι στη λίστα υψηλού κινδύνου βρίσκεται μια νέα πανδημία γρίπης, πιθανότατα από ιό των πτηνών ή από ανασυνδυασμένο στέλεχος γρίπης πτηνών και χοίρων.
«Έχουμε να δούμε πανδημία γρίπης περίπου από το 2009, άρα την περιμένουμε μέσα στην επόμενη δεκαετία», αναφέρει. Μια νέα πανδημία από κορονοϊό δεν αποκλείεται, αλλά θεωρείται πιθανότερη σε μεγαλύτερο χρονικό βάθος, ενδεχομένως μέσα στα επόμενα 50 χρόνια.
Όσον αφορά την Covid-19, δεν έχει αποδειχθεί ότι προκλήθηκε από την κλιματική κρίση. Οι περιβαλλοντικές μεταβολές, όμως, αυξάνουν τις επαφές ανθρώπων με ζώα, όπως οι νυχτερίδες, που αποτελούν φυσικούς ξενιστές πολλών παθογόνων.
Συμπερασματικά, η κλιματική αλλαγή δεν δημιουργεί από μόνη της έναν νέο ιό. Μεταβάλλει, όμως, τις συνθήκες μέσα στις οποίες άνθρωποι, ζώα, έντομα και παθογόνα συναντώνται – και μαζί το πού και το πότε μπορεί να εμφανιστεί η επόμενη επιδημία.
