Ένας κιβωτιόσχημος τάφος ηλικίας περίπου 2.400 ετών, μία άγνωστη έως σήμερα νεκρόπολη και νομίσματα με παραστάσεις δύο παλαιστών συνθέτουν ένα αρχαιολογικό μυστήριο στην αρχαία Άσπενδο, κοντά στη σημερινή Αττάλεια, στη νότια Τουρκία.
Οι πρώτες ενδείξεις οδηγούν στην υπόθεση ότι το πρόσωπο που είχε ταφεί εκεί μπορεί να συνδεόταν με τον αθλητισμό – ίσως μάλιστα να ήταν παλαιστής. Η παρουσία των νομισμάτων, ωστόσο, αποτελεί ένα ισχυρό στοιχείο και όχι οριστική απόδειξη.
Ο τάφος εντοπίστηκε στην ανατολική νεκρόπολη της Ασπένδου, η ύπαρξη της οποίας διαπιστώθηκε για πρώτη φορά κατά τις πρόσφατες ανασκαφές. Η νεκρόπολη εκτείνεται κατά μήκος δρόμου που ακολουθεί την πλαγιά από τα ανατολικά τείχη προς το αρχαίο θέατρο.
Πρόκειται για κιβωτιόσχημο τάφο κατασκευασμένο από λίθινες πλάκες, στον οποίο είχε ενταφιαστεί ένα άτομο. Χρονολογείται από το τελευταίο τέταρτο του 5ου έως τον 4ο αιώνα π.Χ., δηλαδή στην Κλασική περίοδο της πόλης.
Ανάμεσα στα κτερίσματα βρέθηκαν νομίσματα της Ασπένδου με παραστάσεις παλαιστών. Σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, τα νομίσματα και τα υπόλοιπα ευρήματα υποδεικνύουν ότι ο νεκρός μπορεί να είχε σχέση με τον αθλητισμό.
Οι δύο παλαιστές που έγιναν σύμβολο της πόλης
Οι παραστάσεις δεν αποτελούσαν ένα περιστασιακό διακοσμητικό θέμα. Οι ασημένιοι στατήρες με τους παλαιστές ήταν από τα πιο αναγνωρίσιμα νομίσματα της Ασπένδου και κυκλοφορούσαν ευρέως κατά τον 4ο και τον 3ο αιώνα π.Χ.
Στη μία όψη εικονίζονταν δύο γυμνοί παλαιστές σε αγωνιστική λαβή, ενώ στην άλλη ένας σφενδονήτης έτοιμος να εκτοξεύσει το βλήμα του.
Η μελέτη του νομισματολόγου Ογούζ Τεκίν έχει καταγράψει 16 διαφορετικές στάσεις πάλης στους στατήρες της πόλης. Άλλοτε οι αθλητές κρατούν ο ένας τα χέρια ή τον αυχένα του άλλου και άλλοτε επιχειρούν λαβές στη μέση ή προσπαθούν να ανατρέψουν τον αντίπαλό τους πιάνοντας το πόδι του.
Η συστηματική χρήση του μοτίβου επί δεκαετίες δείχνει ότι η πάλη είχε ιδιαίτερη θέση στη δημόσια εικόνα και πιθανότατα στην αθλητική παράδοση της Ασπένδου.
Η πόλη βρισκόταν στην Παμφυλία, κοντά στον ποταμό Ευρυμέδοντα. Οι αρχαίες παραδόσεις συνέδεαν την ίδρυσή της είτε με τον Αχαιό μάντη Μόψο είτε με αποίκους από το Άργος. Οι νεότερες ανασκαφές δείχνουν, πάντως, ότι η ιστορία του οικισμού μπορεί να είναι ακόμη παλαιότερη.
Το όνομα που εμφανίζεται στα νομίσματα της Κλασικής περιόδου –Εστϝέδιυς ή Εστϝεδία– παραπέμπει και στο τοπικό παμφυλιακό υπόβαθρο της πόλης. Η Άσπενδος ανήκε έτσι σε έναν κόσμο όπου συνυπήρχαν οι τοπικές παραδόσεις και η έντονη ελληνική πολιτιστική επιρροή.
Η πάλη, άλλωστε, βρισκόταν στον πυρήνα της αρχαιοελληνικής αγωνιστικής ζωής και είχε ενταχθεί στο πρόγραμμα των αρχαίων Ολυμπιακών Αγώνων ήδη από το 708 π.Χ. Οι στατήρες με τους δύο αθλητές αποτελούν μια απτή σύνδεση της πόλης της Παμφυλίας με αυτήν την παράδοση.
Τι μπορεί να αποκαλύψει ο σκελετός
Παρά τον ενθουσιασμό που προκάλεσε η ανακάλυψη, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η παρουσία των νομισμάτων δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι ο νεκρός ήταν παλαιστής.
Η ιστορικός Σάρα Μποντ, από το Πανεπιστήμιο της Αϊόβα, επισήμανε στο Live Science ότι οι συγκεκριμένοι στατήρες κυκλοφορούσαν ευρέως και χρησιμοποιούνταν από ολόκληρο τον πληθυσμό, όχι αποκλειστικά από αθλητές.
Περισσότερες απαντήσεις αναμένεται να δώσει η ανθρωπολογική μελέτη του σκελετού. Ίχνη έντονης μυϊκής καταπόνησης, επουλωμένα κατάγματα ή τραυματισμοί συμβατοί με αγώνες πάλης θα μπορούσαν να ενισχύσουν την υπόθεση. Ενδεικτικό εύρημα θα ήταν, για παράδειγμα, μια σπασμένη μύτη που είχε επουλωθεί όσο ο άνθρωπος βρισκόταν ακόμη στη ζωή.
Aspendos Antik Kenti’nde yürüttüğümüz kazılarda, kentin Klasik Dönem tarihine ışık tutan çok önemli bir keşfe ulaştık.
Kent içinde varlığı ilk kez tespit edilen Doğu Nekropolisi’nde, MÖ 5. yüzyılın son çeyreği ile MÖ 4. yüzyıl arasına tarihlenen bir sandık tipi mezarı gün yüzüne… pic.twitter.com/FKKcmwOZYm
— Mehmet Nuri Ersoy (@MehmetNuriErsoy) August 10, 2026
Ακόμη και αν τελικά δεν αποδειχθεί ότι ο τάφος ανήκε σε αθλητή, η ανακάλυψη παραμένει σημαντική. Αποκαλύπτει μια μέχρι σήμερα άγνωστη νεκρόπολη και προσφέρει νέα στοιχεία για την κοινωνία και τα ταφικά έθιμα της Ασπένδου κατά την Κλασική περίοδο.
